Jod <\/strong>to jeden z pierwiastk\u00f3w \u015bladowych organizmu cz\u0142owieka. Pomimo niewielkiej zawarto\u015bci w ciele cz\u0142owieka \u2013 15-20 mg \u2013 nazywany jest pierwiastkiem \u017cycia. \u0179r\u00f3d\u0142em tego zas\u0142u\u017conego okre\u015blenia jest fakt, i\u017c jod jest niezb\u0119dnym sk\u0142adnikiem hormon\u00f3w tarczycy, jest to jego kluczowa funkcja. Dlatego do ustalenia \u015bredniego dziennego zapotrzebowania na jod (EAR) wykorzystano obr\u00f3t tego pierwiastka w tarczycy.<\/p>\n\n\n\n Jod zosta\u0142 odkryty w 1811 roku, jego nazwa pochodzi od greckiego s\u0142owa \u201cioeides\u201d \u2013 fioletowy. Ju\u017c w pierwszej po\u0142owie XIX wieku powi\u0105zano ma\u0142\u0105 zawarto\u015b\u0107 jodu w diecie z wyst\u0119powaniem wola tarczycowego. W roku 1920 odkryto, i\u017c jod jest sk\u0142adnikiem tyroksyny, a w roku 1952 \u2013 tr\u00f3jodotyroniny.<\/p>\n\n\n\n Wg danych WHO niedob\u00f3r jodu, obok niedobor\u00f3w \u017celaza<\/a> i witaminy A, jest najcz\u0119stszym niedoborem pokarmowym na \u015bwiecie.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Ciekawostka:<\/strong> jod po podgrzaniu ulega zjawisku sublimacji, czyli przechodzi ze stanu sta\u0142ego w gazowy, a pary jodu maj\u0105 kolor intensywnie fioletowy.<\/p>\n\n\n\n Najwa\u017cniejsz\u0105 funkcj\u0105 jodu w organizmie jest uczestnictwo w procesie syntezy hormon\u00f3w tarczycy<\/strong>. Bez prawid\u0142owego poziomu tego pierwiastka tarczyca nie funkcjonuje, zatem mo\u017cna powiedzie\u0107, i\u017c jod jest kluczowy dla zdrowia tarczycy, a tym samym ca\u0142ego organizmu cz\u0142owieka. Jest niezb\u0119dny do wytwarzania T3 \u2013 tr\u00f3jodotyroniny, jak i T4 \u2013 tyroksyny.<\/p>\n\n\n\n Hormony tarczycy, a co za tym idzie jod, s\u0105 kluczowe dla \u017cycia ssak\u00f3w. <\/strong>Reguluj\u0105 metabolizm i bior\u0105 udzia\u0142 w regulacji gospodarki bia\u0142kami, w\u0119glowodanami i lipidami. Maj\u0105 wp\u0142yw na przebieg dojrzewania p\u0142ciowego oraz prawid\u0142owe funkcje rozrodcze. S\u0105 odpowiedzialne za prawid\u0142owy rozw\u00f3j uk\u0142adu nerwowego u p\u0142odu, w szczeg\u00f3lno\u015bci kory m\u00f3zgowej.<\/p>\n\n\n\n Jod nie jest magazynowany w organizmie, dlatego jego brak w diecie prowadzi do niedobor\u00f3w.<\/strong> \u0179r\u00f3d\u0142em jodu mo\u017ce by\u0107 r\u00f3wnie\u017c powietrze<\/strong>, jest w\u00f3wczas absorbowany przez sk\u00f3r\u0119 i uk\u0142ad oddechowy.<\/p>\n\n\n\n W warunkach prawid\u0142owej homeostazy wydalanie jodu z moczem powinno wynosi\u0107 co najmniej 100 \u03bcg\/dob\u0119.<\/p>\n\n\n\n Uwzgl\u0119dniaj\u0105c towarzysz\u0105ce procesowi wch\u0142aniania interakcje i straty towarzysz\u0105ce temu procesowi przyj\u0119to, i\u017c zapotrzebowanie na jod wynosi co najmniej 150 \u03bcg\/dob\u0119 u os\u00f3b doros\u0142ych<\/strong>. U niemowl\u0105t i dzieci do 9 r.\u017c. zapotrzebowanie kszta\u0142tuje si\u0119 na poziomie od 40 do 120 \u03bcg\/dob\u0119. Po uko\u0144czeniu 10 r.\u017c \u2013 150 \u2013 160 \u03bcg\/dob\u0119. Wi\u0119ksze zapotrzebowanie na jod maj\u0105 kobiety w ci\u0105\u017cy \u2013 250 \u03bcg\/dob\u0119 oraz karmi\u0105ce \u2013 290 \u03bcg\/dob\u0119.<\/p>\n\n\n\n Zawarto\u015b\u0107 jodu w diecie i pokarmach jest pochodn\u0105 jego zawarto\u015bci w glebie i wodzie. Szczeg\u00f3lnie bogate w jod s\u0105 ryby morskie oraz inne produkty pochodzenia morskiego. <\/strong>Niedocenianym \u017ar\u00f3d\u0142em jodu w diecie cz\u0142owieka jest woda pitna<\/strong>.<\/p>\n\n\n Wzbogacanie \u017cywno\u015bci w sk\u0142adniki, kt\u00f3rych niedobory wyst\u0119puj\u0105 powszechnie, jest jednym ze sposob\u00f3w zapobiegania problemom zdrowotnym, wynikaj\u0105cym z braku tych element\u00f3w w organizmie cz\u0142owieka. Jodowanie soli <\/strong>jest najbardziej znanym przyk\u0142adem takiego wzbogacania, realizuj\u0105cym strategi\u0119 zapobiegania niedoborom jodu w populacji \u015bwiatowej. Dzi\u0119ki temu zmniejsza si\u0119 ryzyko wyst\u0119powania wola oraz zespo\u0142u wrodzonego niedoboru jodu. Dzi\u0119ki takiemu post\u0119powaniu liczba kraj\u00f3w, gdzie stwierdza si\u0119 niedobory jodu, zmniejszy\u0142a si\u0119 ze 110 (w roku 1993) do 19 (w roku 2017).<\/p>\n\n\n\n Tak\u017ce w Polsce s\u00f3l jest jodowana, w modelu realizowanym w naszym kraju jod dodaje si\u0119 do soli wykorzystywanej w gospodarstwach domowych i jest dodawany w postaci jodku lub jodanu potasu, tak aby finalnie s\u00f3l zawiera\u0142a 2,3 \u2013 3,0 mg jodu na 100 g soli. Wg bada\u0144 przeprowadzonych przez Instytut \u017bywno\u015bci i \u017bywienia w\u015br\u00f3d dzieci w wieku 9-13, lat jodowana s\u00f3l kuchenna pokrywa\u0142a a\u017c 68% \u015bredniego dziennego zapotrzebowania na ten pierwiastek i stanowi\u0142a jego g\u0142\u00f3wne \u017ar\u00f3d\u0142o. Podsumowuj\u0105c, 20 lat profilaktyki jodowej w Polsce mo\u017cna powiedzie\u0107, i\u017c doprowadzi\u0142a ona do optymalizacji zawarto\u015bci jodu w populacji og\u00f3lnej.<\/strong> Nadal jednak istniej\u0105 grupy zagro\u017cone niedoborem tego pierwiastka i s\u0105 to kobiety w ci\u0105\u017cy, kobiet karmi\u0105ce, oraz dzieci w wieku szkolnym 6-12 lat. W ostatnich latach nast\u0105pi\u0142a dywersyfikacja \u017ar\u00f3de\u0142 jodu, obni\u017canie si\u0119 spo\u017cycia soli oraz u\u017cywanie soli niejodowanej. Dlatego nale\u017cy zwraca\u0107 uwag\u0119 na zawarto\u015b\u0107 jodu w codziennej diecie<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n Przeczytaj te\u017c: Jod, p\u0142yn Lugola i tarczyca – fakty i mity<\/a><\/strong><\/p>\n\n\n\n Zawarto\u015b\u0107 jodu w organizmie cz\u0142owieka to zaledwie 15-20 mg, z czego a\u017c 80% zdeponowane jest w tarczycy<\/strong>. Pozosta\u0142a cz\u0119\u015b\u0107 znajduje si\u0119 w mi\u0119\u015bniach szkieletowych, \u015bliniankach, jajnikach, b\u0142onie \u015bluzowej \u017co\u0142\u0105dka.<\/p>\n\n\n\n W produktach spo\u017cywczych jod wyst\u0119puje w po\u0142\u0105czeniu z bia\u0142kami lub w postaci zwi\u0105zk\u00f3w nieorganicznych. Wch\u0142ania si\u0119 przede wszystkim w jelicie cienkim, 90% jodu przedostaje si\u0119 do organizmu cz\u0142owieka dzi\u0119ki wch\u0142anianiu w przewodzie pokarmowym<\/strong>. Niewielkie ilo\u015bci organizm mo\u017ce absorbowa\u0107 drog\u0105 oddechow\u0105<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n Ilo\u015b\u0107 wch\u0142anianego jodu zale\u017cy od ilo\u015bci pierwiastka, kt\u00f3ra ju\u017c jest w organizmie oraz od zachodz\u0105cych z jego udzia\u0142em przemian. Na proces wch\u0142aniania maj\u0105 r\u00f3wnie\u017c wp\u0142yw inne sk\u0142adniki diety<\/strong> jak np. selen, \u017celazo, cynk, wap\u0144<\/a>, kobalt<\/a>, mangan oraz witamina A<\/a>. Z tego powodu niedobory selenu, \u017celaza, czy witaminy A mog\u0105 zaostrza\u0107 skutki niedobor\u00f3w jodu. Istniej\u0105 doniesienia, i\u017c hamuj\u0105co na wch\u0142anianie jodu wp\u0142ywa soja.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Niekt\u00f3re produkty spo\u017cywcze zawieraj\u0105 tzw. substancje goitrogenne<\/strong>, czyli wolotw\u00f3rcze, kt\u00f3rych mechanizm dzia\u0142ania polega na tym, i\u017c zak\u0142\u00f3caj\u0105 produkcj\u0119 lub wykorzystanie hormon\u00f3w tarczycy. Nie maj\u0105 one znaczenia klinicznego, je\u015bli jednocze\u015bnie nie wyst\u0119puje niedob\u00f3r jodu. Do goitrogen\u00f3w zaliczamy:<\/strong><\/p>\n\n\n\n Mo\u017cna je znale\u017a\u0107 m.in. w warzywach kapustnych, nasionach ro\u015blin str\u0105czkowych, orzechach arachidowych<\/strong>. Zawiera je tak\u017ce proso, maniok, mog\u0105 by\u0107 zawarte w wodzie.<\/p>\n\n\n\n Jod jest wychwytywany przez tarczyc\u0119 dzi\u0119ki procesom aktywnym, dzieje si\u0119 to przeciwko gradinetowi st\u0119\u017ce\u0144. W wyniku wieloetapowych przemian w tarczycy powstaje przede wszystkim tyroksyna \u2013 T4, kt\u00f3ra jest w istocie prohormonem. Dzi\u0119ki reakcji odjodowania katalizowanej przez dejodynaz\u0119, z T4 powstaje tr\u00f3jjodotyronina \u2013 T3, kt\u00f3ra jest aktywnym hormonem tarczycy. Oko\u0142o 20% T3 produkowane jest bezpo\u015brednio w tarczycy, natomiast pozosta\u0142e 80% to efekt przemiany z tyroksyny.<\/p>\n\n\n\n Po wykorzystaniu przez tarczyc\u0119 jod wydalany jest g\u0142\u00f3wnie przez nerki (minimum 100 \u03bcg\/dob\u0119) oraz \u2013 w mniejszym stopniu \u2013 z ka\u0142em (15 \u03bcg\/dob\u0119).<\/p>\n\n\n\n Niedob\u00f3r jodu w organizmie <\/strong>to IDD \u2013 iodine deficiency disorders \u2013 stan, kt\u00f3remu towarzyszy powi\u0119kszenie tarczycy i nast\u0119puj\u0105ca niedoczynno\u015b\u0107 tego gruczo\u0142u<\/strong>. Objawy zale\u017c\u0105 od stopnia niedoboru, jest on szczeg\u00f3lnie gro\u017any w \u017cyciu p\u0142odowym.<\/p>\n\n\n\n Natomiast nadmiar jodu to \u015blinotok, podra\u017cnienie b\u0142on \u015bluzowych uk\u0142adu oddechowego, nudno\u015bci, wymioty, biegunka<\/strong>. W przypadku du\u017cego nadmiaru jodu mo\u017ce to prowadzi\u0107 do zahamowania funkcjonowania tarczycy i paradoksalnej nadczynno\u015bci gruczo\u0142u.<\/p>\n\n\n\n Pi\u015bmiennictwo<\/p>\n\n\n\n Jakie funkcje pe\u0142ni jod w ludzkim organizmie? W jakich pokarmach jest go najwi\u0119cej?<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":10322,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"footnotes":""},"categories":[16,17],"tags":[],"coauthors":[191],"class_list":{"0":"post-10281","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-diagnostyka-chorob-tarczycy","8":"category-dieta"},"acf":[],"yoast_head":"\nJod – rola w organizmie<\/h2>\n\n\n\n
Spo\u017cycie, zapotrzebowanie i \u017ar\u00f3d\u0142a jodu w organizmie <\/h2>\n\n\n\n
![\"zawarto\u015b\u0107](\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/zawartosc-jodu-w-wybranych-produktach-spozywczych-tabela-jpg.webp\")
<\/figure><\/div>\n\n\nWzbogacanie \u017cywno\u015bci w jod<\/h2>\n\n\n\n
Mechanizm wch\u0142aniania i transport jodu w organizmie<\/h2>\n\n\n\n
\n
![\"badanie](\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/Badanie-jodu-w-moczu-jpg.webp\")
<\/a><\/figure>\n\n\n\nNiedob\u00f3r i nadmiar jodu w organizmie<\/h2>\n\n\n\n
\n\n\n\n\n