- \n
- Przyk\u0142ad diety papkowatej (potrawy mielone, przecierane)<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n
Udar m\u00f3zgu<\/strong> stanowi w Polsce trzeci\u0105 co do cz\u0119sto\u015bci przyczyn\u0119 zgon\u00f3w oraz najcz\u0119stszy pow\u00f3d trwa\u0142ej niesprawno\u015bci u os\u00f3b powy\u017cej 40 roku \u017cycia. Rocznie odnotowuje si\u0119 ponad 60 tysi\u0119cy udar\u00f3w m\u00f3zgu. Cho\u0107 ich przebieg i rokowania s\u0105 r\u00f3\u017cne, to w przypadku prawie ka\u017cdego pacjenta odpowiednia dieta mo\u017ce odgrywa\u0107 istotn\u0105 rol\u0119 podczas powrotu do zdrowia<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n
Udar m\u00f3zgu – og\u00f3lne informacje <\/h2>\n\n\n\n
Udarem m\u00f3zgu nazywa si\u0119 nagle wyst\u0119puj\u0105ce objawy uszkodzenia m\u00f3zgu takie jak:<\/p>\n\n\n\n
- \n
- niedow\u0142ad,<\/li>\n\n\n\n
- utrata zdolno\u015bci rozumienia,<\/li>\n\n\n\n
- utrata zdolno\u015bci m\u00f3wienia,<\/li>\n\n\n\n
- niedowidzenie,<\/li>\n\n\n\n
- utraty przytomno\u015bci w udarze krwotocznym,<\/li>\n\n\n\n
- b\u00f3lu g\u0142owy, nudno\u015bci czy wymioty u chorych przytomnych.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Powy\u017csze objawy s\u0105 wynikiem zaburzenia kr\u0105\u017cenia krwi w m\u00f3zgu<\/strong>, s\u0105 uzale\u017cnione od miejsca i rozleg\u0142o\u015bci uszkodzenia m\u00f3zgu.<\/p>\n\n\n\n
Rozr\u00f3\u017cniamy udar m\u00f3zgu:<\/strong><\/p>\n\n\n\n
- \n
- krwotoczny \u2013 krwotok \u015br\u00f3dm\u00f3zgowy, krwotok podpaj\u0119czyn\u00f3wkowy,<\/li>\n\n\n\n
- niedokrwienny, czyli zawa\u0142.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Najcz\u0119stsz\u0105 przyczyn\u0105 udaru krwotocznego \u015br\u00f3dm\u00f3zgowego jest nadci\u015bnienie t\u0119tnicze.<\/p>\n\n\n\n
Natomiast udaru podpaj\u0119czyn\u00f3wkowego \u2013 p\u0119kniecie t\u0119tniaka, naczyniaka, uraz g\u0142owy, skaza krwotoczna.<\/p>\n\n\n\n
Istotnymi czynnikami ryzyka udaru m\u00f3zgu s\u0105:<\/strong><\/p>\n\n\n\n
- \n
- oty\u0142o\u015b\u0107,<\/li>\n\n\n\n
- dieta bogata w t\u0142uszcze zwierz\u0119ce,<\/li>\n\n\n\n
- palenie papieros\u00f3w,<\/li>\n\n\n\n
- alkoholizm,<\/li>\n\n\n\n
- brak aktywno\u015bci fizycznej.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
![\"udar](\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/udar-sygnaly-ostrzegawcze-jpg.webp\")
<\/figure><\/div>\n\n\nCo jest istotne to fakt, \u017ce ryzyko niedo\u017cywienia po udarze m\u00f3zgu dotyczy ponad 60% pacjent\u00f3w<\/strong>. Odsetek niedo\u017cywionych pacjent\u00f3w po ostrym udarze m\u00f3zgu zwi\u0119ksza si\u0119 z 9% do 65% ju\u017c w ci\u0105gu 10 dni hospitalizacji. Istnieje wiele potencjalnych czynnik\u00f3w sprzyjaj\u0105cych rozwojowi niedo\u017cywienia. G\u0142\u00f3wnym z nich s\u0105 zaburzenia po\u0142ykania, tzw. dysfagia, wyst\u0119puj\u0105ca u 64-78% pacjent\u00f3w po udarze m\u00f3zgu. Nale\u017cy r\u00f3wnie\u017c podkre\u015bli\u0107, \u017ce ostry udar m\u00f3zgu jest chorob\u0105 zwi\u0119kszaj\u0105c\u0105 zapotrzebowanie na energi\u0119 i nasilaj\u0105c\u0105 m.in. utrat\u0119 masy mi\u0119\u015bniowej<\/strong>. Co wi\u0119cej, pacjenci bardzo cz\u0119sto zmagaj\u0105 si\u0119 tak\u017ce z r\u00f3\u017cnymi ograniczeniami w codziennym funkcjonowaniu, w tym w samodzielnym spo\u017cywaniu pokarm\u00f3w oraz w komunikowaniu swoich potrzeb opiekunom. Cz\u0119\u015b\u0107 z nich do\u015bwiadcza te\u017c depresji poudarowej, kt\u00f3ra mo\u017ce istotnie wp\u0142ywa\u0107 na obni\u017cenie apetytu chorego.<\/p>\n\n\n\n
![\"Badanie](\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/Badanie-lipidogram-extra-6-badan.jpg\")
<\/a><\/figure>\n\n\n\nProdukty zalecane i przeciwwskazane w diecie po udarze m\u00f3zgu<\/h2>\n\n\n\n
W wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w u pacjent\u00f3w poudarowych obserwuje si\u0119 podwy\u017cszone ci\u015bnienie krwi i zwi\u0119kszony poziom cholesterolu. S\u0105 to czynniki predysponuj\u0105ce do kolejnego udaru. Z diety po udarze m\u00f3zgu nale\u017cy wyeliminowa\u0107:<\/strong><\/p>\n\n\n\n
- \n
- t\u0142uszcze zwierz\u0119ce i produkty bogate w cholesterol;<\/li>\n\n\n\n
- \u017cywno\u015b\u0107 bogat\u0105 w s\u00f3d \u2013 ograniczamy spo\u017cycie soli – s\u0142one przek\u0105ski, konserwy, \u017cywno\u015b\u0107 wysoko przetworzon\u0105 oraz typu fast food, ograniczenie soli kuchennej, gotowych mieszanek przyprawowych i kostek bulionowych, gdy\u017c zawieraj\u0105 sporo sodu. Pierwiastek ten wyst\u0119puje w du\u017cej ilo\u015bci w p\u0142atkach zbo\u017cowych, pieczywie, serach i przetworach mi\u0119snych (tak\u017ce chudych), dlatego nawet nie dosalaj\u0105c potraw i unikaj\u0105c niezdrowych przek\u0105sek, spo\u017cywamy go du\u017co. Dobrze zatem czyta\u0107 etykiety i wybiera\u0107 produkty niskosodowe, czyli zawieraj\u0105ce mniej ni\u017c 150 mg sodu w porcji;<\/li>\n\n\n\n
- s\u0142odycze;<\/li>\n\n\n\n
- palenie papieros\u00f3w;<\/li>\n\n\n\n
- stres;<\/li>\n\n\n\n
- przeciwwskazane s\u0105 potrawy ci\u0119\u017ckostrawne, sma\u017cone.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
W diecie po udarze m\u00f3zgu powinny znale\u017a\u0107 si\u0119 produkty takie jak:<\/strong><\/p>\n\n\n\n
- \n
- chude mi\u0119so \u2013 dr\u00f3b (kurczak, indyk), ciel\u0119cina;<\/li>\n\n\n\n
- ryby – zawieraj\u0105 zdrowe kwasy omega-3<\/a>, korzystnie wp\u0142ywaj\u0105ce na uk\u0142ad sercowo-naczyniowy, 2-3 razy w tygodniu je\u015b\u0107 ryby morskie;<\/li>\n\n\n\n
- mleko i jego przetwory z obni\u017cona zawarto\u015bci\u0105 t\u0142uszczu;<\/li>\n\n\n\n
- kasze, ry\u017ce basmati, ja\u015bminowy br\u0105zowy, makarony zalecane pe\u0142noziarniste;<\/li>\n\n\n\n
- oliwa z oliwek, oleje ro\u015blinne,;<\/li>\n\n\n\n
- warzywa i owoce spo\u017cywamy w du\u017cych ilo\u015bciach (75 dag\/doba) \u2013 4 porcje warzyw i jedna owoc\u00f3w;<\/li>\n\n\n\n
- nasiona ro\u015blin str\u0105czkowych.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Potrawy nale\u017cy gotowa\u0107, piec do mi\u0119kko\u015bci lub dusi\u0107<\/strong>. Przyprawia\u0107 do smaku zio\u0142ami, olejem rzepakowym lub oliw\u0105 z oliwek oraz dodawa\u0107 pestki (dyni s\u0142onecznika) oraz nasiona. <\/p>\n\n\n\n
Pacjenci zagro\u017ceni niedowag\u0105 mog\u0105 w\u0142\u0105czy\u0107 do jad\u0142ospisu wysokoenergetyczna produkty do \u017cywienia medycznego<\/strong>, zawieraj\u0105ce ca\u0142y zestaw niezb\u0119dnych makro- i mikrosk\u0142adnik\u00f3w. Mog\u0105 one stanowi\u0107 oddzielne posi\u0142ki lub jako dodatek do tradycyjnych da\u0144, czyni\u0105c je bardziej od\u017cywczymi i zbilansowanymi. <\/p>\n\n\n\n
Osoby po udarze m\u00f3zgu wykazuj\u0105 zwi\u0119kszone zapotrzebowanie na bia\u0142ko i energi\u0119<\/strong>. Zapotrzebowanie energetyczne w fazie ostrej udaru wzrasta do 30-35 kcal\/kg nale\u017cnej masy cia\u0142a na dob\u0119, a bia\u0142ka 1,1 do 2g\/kg masy cia\u0142a na dob\u0119. Kiedy dieta tradycyjna z r\u00f3\u017cnych przyczyn jest niewystarczaj\u0105ca i chory traci mas\u0119 cia\u0142a, w\u00f3wczas nale\u017cy si\u0119gn\u0105\u0107 po wsparcie \u017cywieniowe w formie specjalistycznych preparat\u00f3w od\u017cywczych i stosowa\u0107 je jako uzupe\u0142nienie diety. Oczywi\u015bcie przy ci\u0119\u017ckiej dysfagii wprowadzane jest \u017cywienie dojelitowe, a wyb\u00f3r diety zale\u017cy od potrzeb chorego.<\/p>\n\n\n\n
![\"Badanie](\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/Badanie-D-dimerow.jpg\")
<\/a><\/figure>\n\n\n\nWa\u017cne – spos\u00f3b \u017cywienia oraz zapotrzebowanie na sk\u0142adniki od\u017cywcze i energetyczne w diecie po udarze m\u00f3zgu zale\u017c\u0105 od wyst\u0119powania powik\u0142a\u0144 u chorego.<\/strong> Nale\u017c\u0105 do nich – zaburzenia po\u0142ykania, wyst\u0119powanie ryzyka niedo\u017cywienia, odle\u017cyn, stopnia samodzielno\u015bci, prowadzonej rehabilitacji, a tak\u017ce obecno\u015bci chor\u00f3b wsp\u00f3\u0142istniej\u0105cych. W od\u017cywianiu pacjent\u00f3w, poza dostarczeniem odpowiedniej ilo\u015bci sk\u0142adnik\u00f3w od\u017cywczych i energii, nale\u017cy zwr\u00f3ci\u0107 szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 na kwestie bezpiecze\u0144stwa.
W przypadku os\u00f3b chorych neurologicznie zmagaj\u0105cych si\u0119 z problemem dysfagii, istotny jest dob\u00f3r odpowiedniej konsystencji produkt\u00f3w sta\u0142ych i p\u0142yn\u00f3w, wy\u0142\u0105czenie produkt\u00f3w ryzykownych (np. sypkich, suchych, o ostrych kraw\u0119dziach) oraz wykonywanie \u0107wicze\u0144 u\u0142atwiaj\u0105cych i poprawiaj\u0105cych bezpiecze\u0144stwo po\u0142ykania. Ryzyko zach\u0142y\u015bni\u0119cia mo\u017cna zminimalizowa\u0107 poprzez stosowanie specjalistycznych preparat\u00f3w s\u0142u\u017c\u0105cych do zag\u0119szczania p\u0142yn\u00f3w i potraw, pozwalaj\u0105cych uzyska\u0107 konsystencj\u0119 nektaru, p\u0142ynnego miodu i puddingu. Takie dzia\u0142ania maj\u0105 szczeg\u00f3lne znaczenie dla chorego, poniewa\u017c wypijanie zalecanej ilo\u015bci p\u0142yn\u00f3w ok. 1,5 \u2013 2 l p\u0142yn\u00f3w (przy braku innych przeciwwskaza\u0144), pozwala utrzyma\u0107 prawid\u0142owy stan nawodnienia organizmu.<\/p>\n\n\n\nPoza adaptacj\u0105 diety wa\u017cna jest profilaktyka kolejnego udaru, st\u0105d zalecenia \u017cywieniowe powinny dodatkowo koncentrowa\u0107 si\u0119 na modelu diety \u015br\u00f3dziemnomorskiej.<\/strong><\/p>\n\n\n\n
Przyk\u0142ady diety po udarze m\u00f3zgu<\/h2>\n\n\n\n
Osoby po udarze maj\u0105 problemy z jedzeniem, cz\u0119sty brak apetytu, z\u0142e samopoczucie, trudno\u015bci z poruszaniem i przygotowywaniem posi\u0142k\u00f3w, niemo\u017cno\u015b\u0107 pos\u0142ugiwania si\u0119 sztu\u0107cami, a tak\u017ce zaburzenia po\u0142ykania. W tym przypadku bardzo wa\u017cn\u0105 rol\u0119 odgrywa opiekun chorego<\/strong>. Musi on przede wszystkim dba\u0107 o bezpiecze\u0144stwo chorego w czasie karmienia, pilnowa\u0107, aby pacjent spo\u017cywa\u0142 wystarczaj\u0105c\u0105 ilo\u015b\u0107 energii i sk\u0142adnik\u00f3w od\u017cywczych. Zaleca si\u0119, aby posi\u0142ki by\u0142y:<\/strong><\/p>\n\n\n\n
- \n
- wysokoenergetyczne,<\/li>\n\n\n\n
- \u0142atwe w spo\u017cyciu (np. o g\u0142adkiej konsystencji, w postaci papki),<\/li>\n\n\n\n
- smaczne,<\/li>\n\n\n\n
- urozmaicone,<\/li>\n\n\n\n
- o \u0142adnym zapachu.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Opiekun chorego po udarze m\u00f3zgu odgrywa niezwykle wa\u017cn\u0105 rol\u0119 w procesie opieki nad chorym, poniewa\u017c sp\u0119dza z nim najwi\u0119cej czasu, dzi\u0119ki czemu mo\u017ce przekaza\u0107 istotne informacje w procesie leczenia. Czego oczekiwa\u0107 od opiekuna:<\/strong><\/p>\n\n\n\n
- \n
- powinien nadzorowa\u0107 chorego w czasie posi\u0142k\u00f3w,<\/li>\n\n\n\n
- sprawdza\u0107 poprawno\u015b\u0107 konsystencji podawanych p\u0142yn\u00f3w i potraw,<\/li>\n\n\n\n
- dbania o prawid\u0142ow\u0105 postaw\u0119 chorego podczas spo\u017cywania posi\u0142k\u00f3w (najlepiej siedz\u0105c\u0105),<\/li>\n\n\n\n
- nadzorowania poprawno\u015bci wykonywanych \u0107wicze\u0144 i manewr\u00f3w podczas po\u0142ykania,<\/li>\n\n\n\n
- ka\u017cdy epizod krztuszenia si\u0119 wymaga przerwania posi\u0142ku, sprawdzenia konsystencji, tekstury diety a tak\u017ce konsultacji z lekarzem,<\/li>\n\n\n\n
- obserwacji ilo\u015bci wypijanych napoj\u00f3w, spo\u017cywanych potraw oraz apetytu chorego,<\/li>\n\n\n\n
- cotygodniowego sprawdzania masy cia\u0142a pacjenta – jakakolwiek utrata wagi powinna by\u0107 skonsultowana z lekarzem i dietetykiem, aby oceni\u0107 przyczyny i podj\u0105\u0107 odpowiedni\u0105 interwencj\u0119 \u017cywieniow\u0105 celem profilaktyki niedo\u017cywienia.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Przyk\u0142ad diety papkowatej (potrawy mielone, przecierane)<\/h3>\n\n\n\n
I \u015bniadanie<\/strong><\/p>\n\n\n\n
- \n
- zupa mleczna z p\u0142atkami kukurydzianymi bez cukru<\/li>\n\n\n\n
- pasta drobiowa (kurczak gotowany) z pieczarkami i pomidorem, z dodatkiem delikatnych zi\u00f3\u0142, wszystko razem zblendowa\u0107<\/li>\n\n\n\n
- do picia herbata zielona<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
II \u015bniadanie<\/strong><\/p>\n\n\n\n