Witamina K<\/strong> zosta\u0142a odkryta przez du\u0144skiego biochemika, kt\u00f3ry \u2013 zaznaczaj\u0105c jej rol\u0119 w procesie krzepni\u0119cia krwi \u2013 nazwa\u0142 zwi\u0105zek „witamin\u0105 K”, od niemieckiego terminu „Koagulation”, oznaczaj\u0105cego krzepni\u0119cie. Za to odkrycie naukowcy otrzymali w 1943 roku Nagrod\u0119 Nobla w dziedzinie medycyny.<\/p>\n\n\n\n Witamina K to witamina rozpuszczalna w t\u0142uszczach, w istocie nieb\u0119d\u0105ca jednym zwi\u0105zkiem, ale grup\u0105 substancji obejmuj\u0105cych:<\/p>\n\n\n\n Witamina K1 (filochinon) i K2 (metachinon) to zwi\u0105zki naturalne, opr\u00f3cz tego znane s\u0105 pochodne syntetyczne K3 (menadion) i K4<\/strong>. Witamina K3 stosowana jest w paszach dla zwierz\u0105t, a w biedniejszych cz\u0119\u015bciach \u015bwiata r\u00f3wnie\u017c jako zamiennik witaminy K1.<\/p>\n\n\n\n Menadion jest podstawow\u0105 struktur\u0105 ka\u017cdej formy witaminy K, a ciekawostk\u0105 jest fakt, i\u017c jest to forma hydrofilowa. Nie jest uzyskiwany z diet\u0105 i jest form\u0105 po\u015bredni\u0105 w metabolizmie organizmu cz\u0142owieka.<\/p>\n\n\n\n Pierwotnie poznan\u0105 rol\u0105 witaminy K by\u0142 jej udzia\u0142 w procesie krzepni\u0119cia krwi<\/strong>. Jako kofaktor \u03b3-glutamylokarboksylazy aktywuje takie czynniki krzepni\u0119cia krwi jak:<\/p>\n\n\n\n W ci\u0105gu ostatnich dwudziestu lat odkryto r\u00f3wnie\u017c inne sposoby dzia\u0142ania witaminy K, np. aktywacja receptora steroidowego czy powi\u0105zanie z aktywno\u015bci\u0105 dehydrogenazy 17\u03b2-hydroksysteroidow\u0105 typu 4 (17\u03b2-HSD4).<\/p>\n\n\n\n Jako kofaktor \u03b3-glutamylokarboksylazy witamina K odgrywa r\u00f3wnie\u017c rol\u0119 w metabolizmie ko\u015bci, proliferacji kom\u00f3rek nowotworowych, chorobach degeneracyjnych OUN, chorobach sercowo-naczyniowych.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Rola witaminy K w metabolizmie ko\u015bci by\u0142a przedmiotem wielu bada\u0144, a ich efektem jest jej stosowanie (MK-4) jako leku w leczeniu osteoporozy<\/a> w kilku azjatyckich krajach, m.in. w Japonii. Metaanaliza bada\u0144 opublikowana w roku 2019 wskazuje, i\u017c wp\u0142yw witaminy K na z\u0142amania by\u0142 istotny statystycznie. Przeprowadzone w Japonii badania, obejmuj\u0105ce grup\u0119 a\u017c 4 tys., leczonych przez trzy lata kobiet wykaza\u0142y, i\u017c witamina K nie ma wp\u0142ywu profilaktycznego na nowe z\u0142amania w ca\u0142ej grupie badanej, ale istotne korzy\u015bci z jej profilaktycznego stosowania odnosz\u0105 pacjentki wysokiego ryzyka, z co najmniej pi\u0119cioma wcze\u015bniej istniej\u0105cymi z\u0142amaniami kr\u0119g\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Badania epidemiologiczne przeprowadzone w Japonii i Ameryce P\u00f3\u0142nocnej sugeruj\u0105 r\u00f3wnie\u017c zwi\u0105zek niskiego spo\u017cycia witaminy K z chorob\u0105 zwyrodnieniow\u0105 staw\u00f3w<\/strong> i wskazuj\u0105 na ochronne dzia\u0142anie witaminy K na chrz\u0105stk\u0119 stawow\u0105. Mechanizm ochronnego dzia\u0142ania ma polega\u0107 na tym, i\u017c nieprawid\u0142owa \u03b3-karboksylacja bia\u0142ek jest zwi\u0105zana z nieprawid\u0142owym zwapnieniem chrz\u0105stki. Niestety przeprowadzone badania interwencyjne nie potwierdzi\u0142y tej hipotezy, na co m\u00f3g\u0142 mie\u0107 wp\u0142yw zbyt kr\u00f3tki okres prowadzonej obserwacji.<\/p>\n\n\n\n Wyniki niekt\u00f3rych bada\u0144 klinicznych wskazuj\u0105 r\u00f3wnie\u017c korzystny wp\u0142yw witaminy K na jako\u015b\u0107 mi\u0119\u015bni szkieletowych<\/strong>, co znajduje odzwierciedlenie w sprawno\u015bci fizycznej badanych os\u00f3b. Mechanizm tego dzia\u0142ania witaminy K nie zosta\u0142 jeszcze wyja\u015bniony i wymaga dalszych bada\u0144.<\/p>\n\n\n\n Witamina K1 (filochinon)<\/strong> to zwi\u0105zek obecny w zielonych cz\u0119\u015bciach ro\u015blin. Stanowi 75-90% ca\u0142ej dost\u0119pnej witaminy K w diecie cz\u0142owieka. Wszystkie zielony warzywa (kapustne \u2013 broku\u0142, brukselka, kapusta, jarmu\u017c \u2013 szpinak, sa\u0142ata, pietruszka) s\u0105 bogatym \u017ar\u00f3d\u0142em witaminy K1.<\/strong> Dotyczy to r\u00f3wnie\u017c ro\u015blin jadalnych np. pokrzywy, dzikiego czosnku, li\u015bcie mniszka lekarskiego czy przypraw stosowanych w kuchni – oregano, majeranek. Przyprawy w postaci suszonej zawieraj\u0105 wi\u0119cej tego zwi\u0105zku, ni\u017c gdy s\u0105 \u015bwie\u017ce.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Zawarto\u015b\u0107 witaminy K1 w ro\u015blinach zale\u017cy od wielu czynnik\u00f3w, dlatego dok\u0142adne dane mog\u0105 si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0107 w zale\u017cno\u015bci do \u017ar\u00f3d\u0142a. R\u00f3\u017cnice zale\u017c\u0105 od odmiany danej ro\u015bliny, metody i miejsca uprawy, warunk\u00f3w klimatycznych, dojrza\u0142o\u015bci ro\u015bliny. Na jej zawarto\u015b\u0107 nie ma natomiast wp\u0142ywu gotowanie czy przygotowywanie potraw w kuchence mikrofalowej.<\/p>\n\n\n\n Wa\u017cnym \u017ar\u00f3d\u0142em witaminy K1 s\u0105 oleje \u2013 sojowy, rzepakowy i oliwa z oliwek<\/strong>. Cz\u0119sto stosowane w kuchni w istotny spos\u00f3b wzbogacaj\u0105 diet\u0119 w ten zwi\u0105zek. Zawarto\u015b\u0107 witaminy K w olejach jest stosunkowo stabilna, ocenia si\u0119, i\u017c podgrzewanie w temperaturze 190 stopni Celsjusza przez 40 minut zmniejsza jej ilo\u015b\u0107 w produktach o ok. 15%. Du\u017ce straty w witaminie K obserwuje si\u0119 natomiast, gdy olej wystawiony jest na dzia\u0142anie \u015bwiat\u0142a s\u0142onecznego. <\/strong>Dwa dni ekspozycji oleju na \u015bwiat\u0142o dzienne to spadek zawarto\u015bci witaminy K1 a\u017c o 46%, a przy ekspozycji na \u015bwiat\u0142o fluorescencyjne spadek wynosi prawie 90%. Dlatego olej musi by\u0107 przechowywany w ciemnym pojemniku.<\/p>\n\n\n\n Witamina K2 (metachinon) <\/strong>to zwi\u0105zek wytwarzany przez drobnoustroje. Dlatego mo\u017ce by\u0107 dostarczana z diet\u0105, ale jest r\u00f3wnie\u017c syntetyzowana w przewodzie pokarmowym cz\u0142owieka przez mikrobiot\u0119 jelitow\u0105<\/a><\/strong>. Produkcja witaminy K2 w jelicie czczym i kr\u0119tym pokrywa znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 zapotrzebowania cz\u0142owieka na ten zwi\u0105zek. Witamina K2 jest syntetyzowana przez wiele gatunk\u00f3w bakterii, a jej forma \u2013 od MK-4 do MK-13 – jest specyficzna dla odpowiedniego gatunku. Bakterie z rodzaje Bacteroides <\/em>wytwarzaj\u0105 g\u0142\u00f3wnie MK-10 i MK-11, Eubacterium lentum<\/em> MK-6, Veillonella<\/em> MK-7, Enterobacter<\/em> i Escherichia coli<\/em> MK-8.<\/p>\n\n\n\n Witamina K2 wytwarzana jest przez bakterie beztlenowe i wzgl\u0119dnie beztlenowe, a g\u0142\u00f3wnym jej \u017ar\u00f3d\u0142em w diecie s\u0105 produkty mleczne<\/strong>, w szczeg\u00f3lno\u015bci sery, podczas produkcji kt\u00f3rych zachodz\u0105 procesy bakteryjnej fermentacji. Podkre\u015bli\u0107 nale\u017cy, i\u017c sery o niskiej zawarto\u015b\u0107 t\u0142uszczu zawieraj\u0105 tylko 25% ilo\u015bci witaminy K2 obecnej w serach pe\u0142not\u0142ustych. Inne wa\u017cne \u017ar\u00f3d\u0142a tego zwi\u0105zku to kiszonki<\/strong>, np. kiszona kapusta.<\/p>\n\n\n\n Dzienne zapotrzebowanie na witamin\u0119 K nie zosta\u0142o dok\u0142adnie okre\u015blone, szacuje si\u0119, i\u017c jej spo\u017cycie wynosi od 70 do 300 \u03bcg na dob\u0119<\/strong>, i jest dostarczane ze zwyk\u0142\u0105, codzienn\u0105 diet\u0105. Europejski Urz\u0105d ds. Bezpiecze\u0144stwa \u017bywno\u015bci wskazuje, i\u017c odpowiednie spo\u017cycie witaminy K to 1 \u03bcg \/kg masy cia\u0142a<\/strong> dla doros\u0142ych i dzieci, w tym dla kobiet w ci\u0105\u017cy.<\/p>\n\n\n\n Zalecane przez EFSA dzienne spo\u017cycie witaminy K kszta\u0142tuje si\u0119 nast\u0119puj\u0105co:<\/strong><\/p>\n\n\n Witamina K to grupa zwi\u0105zk\u00f3w, kt\u00f3rych wch\u0142anianie zale\u017cy od formy, obserwuje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c zmienno\u015b\u0107 osobnicz\u0105 w tym zakresie. <\/strong>Og\u00f3lnie rzecz bior\u0105c, wch\u0142anianie witaminy K jest lepsze w obecno\u015bci t\u0142uszcz\u00f3w, jednak witamina K1 z diety wch\u0142ania si\u0119 s\u0142abiej ni\u017c ta sama, syntetyczna forma. T\u0142uszcz zwi\u0119ksza stopie\u0144 tego wch\u0142aniania a\u017c trzykrotnie. Sprawna absorpcja witaminy K wymaga obecno\u015bci soli \u017c\u00f3\u0142ciowych, produkowanych w w\u0105trobie i magazynowanych w p\u0119cherzyku \u017c\u00f3\u0142ciowym. Usuni\u0119cie p\u0119cherzyka \u017c\u00f3\u0142ciowego zaburza absorpcj\u0119 witamin rozpuszczalnych w t\u0142uszczach, w tym witaminy K.<\/p>\n\n\n\n Obserwuje si\u0119, i\u017c K1 (filochinon) zawarta w warzywach wch\u0142ania si\u0119 gorzej ni\u017c jej odpowiedniczka w olejach.<\/strong> Na stopie\u0144 przyswajania z warzyw nie ma natomiast wp\u0142ywu rodzaj produktu ani spos\u00f3b jego przygotowania, pozostaje ono na takim samym poziomie w warzywach surowych, jak i gotowanych.<\/p>\n\n\n\n Wch\u0142anianie witaminy K2 (metachinonu), w szczeg\u00f3lno\u015bci jej form d\u0142ugo\u0142a\u0144cuchowych jest doskona\u0142e i mo\u017ce osi\u0105ga\u0107 nawet 100%, ze wzgl\u0119du na obecno\u015b\u0107 t\u0142uszczu w \u017ar\u00f3d\u0142ach pokarmowych (np. mleko).<\/p>\n\n\n\n Wch\u0142anianie witaminy K mog\u0105 hamowa\u0107 niekt\u00f3re leki<\/strong>, jak np. cholestyramina, kt\u00f3ra wi\u0105\u017ce kwasy t\u0142uszczowe. Obserwuje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c wp\u0142yw antybiotyk\u00f3w<\/a><\/strong> na absorpcj\u0119 tej witaminy. Rifampicyna indukuje jej metabolizm i hamuje wch\u0142anianie, a antybiotyki o szerokim spektrum dzia\u0142ania hamuj\u0105 z kolei wzrost bakterii wytwarzaj\u0105cych witamin\u0119 K w przewodzie pokarmowym, a tym samym zwi\u0119kszaj\u0105 ryzyko jej niedoboru.<\/p>\n\n\n\n Po wch\u0142oni\u0119ciu w jelitach zwi\u0105zek transportowany jest do w\u0105troby, gdzie zachodz\u0105 procesy karboksylacji.<\/p>\n\n\n\n Witaminy z grupy K wydalane s\u0105 z moczem lub z ka\u0142em. Menadion usuwany jest z organizmu w postaci glukuronid\u00f3w z moczem, natomiast witamina K1 i K2 usuwane s\u0105 z ka\u0142em.<\/p>\n\n\n\n Niedob\u00f3r witaminy K mo\u017ce wyst\u0105pi\u0107 u os\u00f3b doros\u0142ych z powodu zbyt ma\u0142ej jej zawarto\u015bci w diecie \u2013 bardzo rzadko lub z powodu stan\u00f3w patologicznych zmniejszaj\u0105cych jej wch\u0142anianie:<\/p>\n\n\n\n\n
\n
![\"witamina](\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/Badanie-witaminy-K2-MK7-jpg.webp\")
<\/a><\/figure>\n\n\n\nWitamina K1 (filochinon)<\/h2>\n\n\n\n
Witamina K2 (metachinon)<\/h2>\n\n\n\n
![\"pakiet](\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/Pakiet-witamina-D3K2-MK7-jpg.webp\")
<\/a><\/figure>\n\n\n\nWitamina K – zapotrzebowanie, wch\u0142anianie i biodost\u0119pno\u015b\u0107<\/h2>\n\n\n\n
![\"zalecane](\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/witamina-K-tabela-jpg.webp\")
<\/figure><\/div>\n\n\nNiedob\u00f3r i nadmiar witaminy K w organizmie<\/h2>\n\n\n\n