- \n
- Sk\u0142adniki pokarmowe wp\u0142ywaj\u0105ce na przyswajanie wapnia<\/a><\/li>\n\n\n\n
- U\u017cywki a osteoporoza<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n
Czym jest osteoporoza? Rodzaje osteoporozy<\/h2>\n\n\n\n
Definicja osteoporozy wg National Institute of Health USA.<\/strong><\/p>\n\n\n\n
Osteoporoza<\/strong> jest uk\u0142adow\u0105 chorob\u0105 szkieletu, kt\u00f3ra charakteryzuje si\u0119 wzrastaj\u0105cym ryzykiem z\u0142ama\u0144 ko\u015bci w nast\u0119pstwie malej\u0105cej odporno\u015bci mechanicznej. Odporno\u015b\u0107 mechaniczna ko\u015bci zale\u017cy od ich g\u0119sto\u015bci mineralnej i budowy tkanki kostnej. W przebiegu osteoporozy wyst\u0119puje ma\u0142a masa ko\u015bci oraz upo\u015bledzona mikroarchitektura tkanki kostnej. Do g\u0142\u00f3wnych objaw\u00f3w osteoporozy nale\u017c\u0105 z\u0142amania ko\u015bci, kt\u00f3rych ryzyko wzrasta z wiekiem. Za jawn\u0105 osteoporoz\u0119 uwa\u017ca si\u0119 stan, w kt\u00f3rym opr\u00f3cz potwierdzonej densytometrycznie osteoporozy wyst\u0105pi\u0142o jedno lub wi\u0119cej z\u0142ama\u0144 zwi\u0105zanych z ma\u0142\u0105 g\u0119sto\u015bci\u0105 mineraln\u0105 ko\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
Wed\u0142ug WHO<\/strong> osteoporoza jest chorob\u0105 szkieletu charakteryzuj\u0105c\u0105 si\u0119 upo\u015bledzon\u0105 wytrzyma\u0142o\u015bci\u0105 ko\u015bci, co powoduje zwi\u0119kszone ryzyko z\u0142amania.<\/p>\n\n\n\n
Osteoporoza nale\u017cy do najcz\u0119stszych chor\u00f3b spo\u0142ecze\u0144stwa, w\u015br\u00f3d os\u00f3b po 50. roku \u017cycia dotyczy 30% kobiet i 8% m\u0119\u017cczyzn. Szacuje si\u0119, \u017ce obecnie w Polsce jest ponad 2 mln chorych, a leczy si\u0119 mniej ni\u017c 10%.<\/strong> Starzenie si\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwa spowoduje, \u017ce liczba chorych b\u0119dzie wzrasta\u0107. Problemem zwi\u0105zanym z osteoporoz\u0105 s\u0105 z\u0142amania, szczeg\u00f3lnie z\u0142amanie bli\u017cszego ko\u0144ca ko\u015bci udowej (b.k.k.u.) zwane potocznie z\u0142amaniem szyjki ko\u015bci udowej, po kt\u00f3rym w ci\u0105gu roku na \u015bwiecie umiera 20% kobiet i 30% m\u0119\u017cczyzn, a w Polsce odsetek zgon\u00f3w jest jeszcze wy\u017cszy.<\/p>\n\n\n\n
Rodzaje osteoporozy<\/strong> \u2013 osteoporoz\u0119 mo\u017cemy podzieli\u0107 na r\u00f3\u017cne typy, uwzgl\u0119dniaj\u0105c etiologi\u0119, wiek oraz przebieg choroby, najcz\u0119\u015bciej wyst\u0119puje:<\/p>\n\n\n\n
- \n
- osteoporoza inwolucyjna<\/strong> \u2013 dzielimy ja na osteoporoz\u0119 pomenopauzaln\u0105 i starcz\u0105,<\/li>\n\n\n\n
- osteoporoza charakteryzuj\u0105ca si\u0119 tempem obrotu kostnego:<\/strong>\n
- \n
- utrata masy kostnej z szybko\u015bci\u0105 powy\u017cej 3,5% rocznie<\/strong> \u2013 najcz\u0119\u015bciej dotyczy kobiet w pierwszych latach po menopauzie<\/a>, pacjent\u00f3w przewlekle leczonych steroidami oraz chorych w przebiegu ja\u0142owej martwicy ko\u015bci,<\/li>\n\n\n\n
- osteoporoza z wolnym obrotem kostnym<\/strong>, tu utrata masy kostnej jest wolniejsza poni\u017cej 3,5% rocznie \u2013 wyst\u0119puje zazwyczaj u chorych w wieku podesz\u0142ym, cukrzyk\u00f3w czy z niewielkimi zaburzeniami hormonalnymi.<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n
>>> Przeczytaj te\u017c: Menopauza – wa\u017cny okres w \u017cyciu kobiety<\/a><\/strong><\/p>\n\n\n\n
Czynniki ryzyka z\u0142ama\u0144 w przebiegu osteoporozy<\/h2>\n\n\n\n
Wyst\u0119puje wiele czynnik\u00f3w ryzyka rozwoju osteoporozy, wynikaj\u0105 one z aktualnego stanu zdrowia, wsp\u00f3\u0142istniej\u0105cych chor\u00f3b, stosowanych lek\u00f3w czy uwarunkowa\u0144 rodzinnych.<\/p>\n\n\n\n
Do czynnik\u00f3w ryzyka z\u0142ama\u0144 zaliczamy:<\/strong><\/p>\n\n\n\n
- \n
- wiek<\/strong> \u2013 kobiety >65 r.\u017c. oraz m\u0119\u017cczy\u017ani >70 r.\u017c.<\/li>\n\n\n\n
- przebyte z\u0142amania niskoenergetyczne <\/strong>(z\u0142amanie zwi\u0105zane z upadkami z wysoko\u015bci w\u0142asnej lub jako nast\u0119pstwo niewielkich uraz\u00f3w tu w momencie urazu energia niezb\u0119dna do z\u0142amania ko\u015bci ma ma\u0142\u0105 warto\u015b\u0107),<\/li>\n\n\n\n
- niedo\u017cywienie<\/strong> BMI <18kg\/m2<\/li>\n\n\n\n
- z\u0142amanie osteoporotyczne bli\u017cszego odcinka ko\u015bci udowej u rodzic\u00f3w<\/strong>,<\/li>\n\n\n\n
- palenie tytoniu<\/strong> obecnie, <\/li>\n\n\n\n
- leczenie glikokortykosteroidami<\/strong> obecnie lub w przesz\u0142o\u015bci,<\/li>\n\n\n\n
- naturaln\u0105 menopauz\u0119 <45 r.\u017c.<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n
Rozpoznanie i leczenie osteoporozy<\/h2>\n\n\n\n
Osteoporoza przez wiele lat przebiega subklinicznie, nie daje \u017cadnych objaw\u00f3w ostrzegawczych<\/strong>, a z\u0142amanie jest cz\u0119sto pierwszym jej objawem, dlatego okre\u015bla si\u0119 j\u0105 mianem „cichego z\u0142odzieja ko\u015bci”. Najcz\u0119stsz\u0105 postaci\u0105 choroby jest osteoporoza pomenopauzalna<\/strong>, w kt\u00f3rej zasadnicz\u0105 rol\u0119 odgrywa spadek poziomu estrogen\u00f3w. Rzadsz\u0105 postaci\u0105 jest osteoporoza wt\u00f3rna, kt\u00f3ra mo\u017ce wyst\u0105pi\u0107 w przebiegu innych schorze\u0144, takich jak cukrzyca<\/a>, nadczynno\u015b\u0107 przytarczyc, tarczycy, kory nadnerczy<\/a>, a tak\u017ce w nast\u0119pstwie leczenia glikokortykosteroidami, lekami immunosupresyjnymi, przeciwpadaczkowymi oraz zmniejszaj\u0105cymi krzepliwo\u015b\u0107 krwi.<\/p>\n\n\n\n
Pierwsze z\u0142amanie u chorych na osteoporoz\u0119 jest tak zwanym z\u0142amaniem niskoenergetycznym<\/strong>, kt\u00f3re nast\u0119puje wskutek upadku z wysoko\u015bci w\u0142asnej. Niestety wyst\u0105pienie z\u0142amania dowodzi zaawansowanego stadium osteoporozy. Zadaniem POZ jest wczesna identyfikacja chorych zagro\u017conych z\u0142amaniem i wdro\u017cenie profilaktyki, kt\u00f3ra jest skuteczna w znakomitej wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Celem rozpoznania osteoporozy nale\u017cy przeprowadzi\u0107 badanie podmiotowe i przedmiotowe<\/strong> pacjenta ze szczeg\u00f3lnym uwzgl\u0119dnieniem funkcji uk\u0142adu ruchu oraz wsp\u00f3\u0142istniej\u0105cych chor\u00f3b. W przypadku wyst\u0105pienia czynnik\u00f3w ryzyka konieczna jest dok\u0142adna ocena uk\u0142adu kostnego tu wytrzyma\u0142o\u015bci mechanicznej i po\u015brednio podatno\u015bci na z\u0142amania za pomoc\u0105:<\/strong><\/p>\n\n\n\n
- \n
- densytometrii<\/strong>, kt\u00f3ra polega na pomiarze g\u0119sto\u015bci ko\u015bci technik\u0105 absorpcjometrii podw\u00f3jnej energii promieniowania rentgenowskiego DEXA, umo\u017cliwia ona dok\u0142adny pomiar g\u0119sto\u015bci ko\u015bci oraz okre\u015bla parametry ilo\u015bciowe masy kostnej, kt\u00f3re s\u0105 wypadkow\u0105 szczytowej masy kostnej i tempa jej utraty,<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- \n
- st\u0119\u017cenia marker\u00f3w obrotu kostnego<\/strong>, takich jak markery ko\u015bciotworzenia oraz markery resorpcji,<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- \n
- metody morfometrycznej<\/strong>, obejmuj\u0105cej diagnostyk\u0119 bezobjawowych deformacji kr\u0119g\u00f3w, kt\u00f3ra umo\u017cliwia rozpoznanie bezobjawowego z\u0142amania.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
![\"pakiet](\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/Pakiet-osteoporozy-5-badan-jpg.webp\")
<\/a><\/figure>\n\n\n\nLeczenie osteoporozy ma na celu popraw\u0119 wytrzyma\u0142o\u015bci mechanicznej ko\u015bci i zapobieganie pierwszemu z\u0142amaniu lub ograniczenie ryzyka kolejnych z\u0142ama\u0144.<\/p>\n\n\n\n
Leczenie obejmuje:<\/strong><\/p>\n\n\n\n
- \n
- post\u0119powanie niefarmakologiczne <\/strong>\u2013 \u017cywieniowo-rehabilitacyjne zwi\u0105zane ze zmian\u0105 stylu \u017cycia,<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- \n
- post\u0119powanie farmakologiczne<\/strong>.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Planuj\u0105c leczenie farmakologiczne, trzeba wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119 mechanizm dzia\u0142ania lek\u00f3w stosowanych w osteoporozie. Zale\u017cnie od wieku pacjenta, stanu klinicznego oraz rodzaju i ilo\u015bci z\u0142ama\u0144 stosuje si\u0119 leki o r\u00f3\u017cnym mechanizmie dzia\u0142ania.<\/p>\n\n\n\n
![\"pakiet](\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/Pakiet-osteoporozy-rozszerzony-6-badan-jpg.webp\")
<\/a><\/figure>\n\n\n\nZalecenia \u017cywieniowe w osteoporozie – dieta w osteoporozie<\/h2>\n\n\n\n
Codzienna dieta przy osteoporozie powinna zawiera\u0107 odpowiedni\u0105 poda\u017c wapnia<\/a> i witaminy D3<\/a>, bia\u0142ka, potasu<\/a> i magnezu<\/a><\/strong>. Do prawid\u0142owej budowy uk\u0142adu kostnego potrzebna jest tak\u017ce witamina K<\/a><\/strong> \u2013 niezb\u0119dna do syntezy osteokalcyny oraz witamina C<\/a><\/strong>, kt\u00f3ra jest wykorzystywana w tworzeniu kolagenu. Z diety chorego nale\u017cy wyeliminowa\u0107, wszystkie produkty i substancje utrudniaj\u0105ce wch\u0142anianie podanych sk\u0142adnik\u00f3w pokarmowych \u2013 tu kofeina, fityniany czy alkohol. Do diety w osteoporozie, zw\u0142aszcza u kobiet po menopauzie, nale\u017cy wprowadza\u0107 potrawy z soi<\/strong>. Tak zbilansowana dieta zmniejsza ryzyko z\u0142ama\u0144 przez zwi\u0119kszenie parametr\u00f3w wytrzyma\u0142o\u015bci mechanicznej ko\u015bci oraz uk\u0142adu mi\u0119\u015bniowo-nerwowego, zapobiegaj\u0105c w ten spos\u00f3b upadkom. Udowodniono, \u017ce soja zmniejsza ryzyko wyst\u0119powania osteoporozy, zawiera ona izoflawonoidy, kt\u00f3re s\u0105 powszechnie stosowane w \u0142agodzeniu objaw\u00f3w menopauzy.<\/p>\n\n\n\n
Czynniki warunkuj\u0105ce prawid\u0142owe funkcjonowanie uk\u0142adu kostnego:<\/strong><\/p>\n\n\n\n
- \n
- czynniki \u017cywieniowe <\/strong>\u2013 prawid\u0142owa poda\u017c pierwiastk\u00f3w \u2013 wapnia i fosforu, manganu<\/a>, cynku, miedzi<\/a>, odpowiednia ilo\u015b\u0107 bia\u0142ka w diecie oraz prawid\u0142owa poda\u017c witaminy C, oraz witaminy K,<\/li>\n\n\n\n
- styl \u017cycia<\/strong> \u2013 brak nadu\u017cywania alkoholu, zakaz palenia, aktywno\u015b\u0107 fizyczna,<\/li>\n\n\n\n
- leki <\/strong>\u2013 preparaty wapnia i witaminy D oraz hormonalna terapia zast\u0119pcza.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Sk\u0142adniki pokarmowe wp\u0142ywaj\u0105ce na przyswajanie wapnia<\/h3>\n\n\n\n
1. Bia\u0142ko<\/strong> \u2013 jego odpowiednia poda\u017c ma istotny wp\u0142yw na gospodark\u0119 wapniow\u0105 w organizmie i ryzyko z\u0142ama\u0144. Spo\u017cycie bia\u0142ka w ilo\u015bci oko\u0142o 1,2g\/kg m.c. przy minimalnej poda\u017cy wapnia powy\u017cej 400 mg na dob\u0119 zmniejsza utrat\u0119 masy kostnej, zmniejsza ryzyko z\u0142amania bli\u017cszego odcinka ko\u015bci udowej oraz skraca czas rehabilitacji po jakimkolwiek z\u0142amaniu osteoporotycznym. Niedob\u00f3r bia\u0142ka w diecie mo\u017ce doprowadzi\u0107 do obni\u017cenia masy mi\u0119\u015bniowej, co zwi\u0119ksza ryzyko upadk\u00f3w a tym samym mo\u017cliwo\u015b\u0107 z\u0142ama\u0144.<\/p>\n\n\n\n
2. Witamina D <\/strong>\u2013 reguluje homeostaz\u0119 wapniowo-fosforanow\u0105, zmniejsza ryzyko z\u0142ama\u0144.<\/p>\n\n\n\n
G\u0142\u00f3wna rola witaminy D w mineralizacji ko\u015bci polega na zapewnieniu odpowiednich st\u0119\u017ce\u0144 wapnia i fosforu we krwi oraz p\u0142ynie zewn\u0105trzkom\u00f3rkowym.<\/p>\n\n\n\n
G\u0142\u00f3wnym \u017ar\u00f3d\u0142em witaminy D jest jej synteza w sk\u00f3rze. Pokrywa ona 80-90% zapotrzebowania. Ewentualny nadmiar witaminy D3 wytworzony podczas ekspozycji s\u0142onecznej jest magazynowany w tkance t\u0142uszczowej, a nast\u0119pnie uwalniany w miesi\u0105cach zimowych. Niedobory witaminy D3 wyst\u0119puj\u0105 cz\u0119sto w populacji polskiej i dotycz\u0105 nie tylko os\u00f3b starszych, ale tak\u017ce dzieci i m\u0142odzie\u017cy.<\/strong> Zapasy witaminy D3 malej\u0105 wraz z wiekiem. Sprzyja to wyst\u0105pieniu osteopenii lub osteoporozy. <\/p>\n\n\n\n
Zalecenia poda\u017cy witaminy D z diet\u0105 \u2013 witamina D rzadko wyst\u0119puje w naturalnej \u017cywno\u015bci i dlatego powinna stanowi\u0107 tylko uzupe\u0142nienie diety.<\/p>\n\n\n\n
- styl \u017cycia<\/strong> \u2013 brak nadu\u017cywania alkoholu, zakaz palenia, aktywno\u015b\u0107 fizyczna,<\/li>\n\n\n\n
- czynniki \u017cywieniowe <\/strong>\u2013 prawid\u0142owa poda\u017c pierwiastk\u00f3w \u2013 wapnia i fosforu, manganu<\/a>, cynku, miedzi<\/a>, odpowiednia ilo\u015b\u0107 bia\u0142ka w diecie oraz prawid\u0142owa poda\u017c witaminy C, oraz witaminy K,<\/li>\n\n\n\n
- post\u0119powanie farmakologiczne<\/strong>.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- post\u0119powanie niefarmakologiczne <\/strong>\u2013 \u017cywieniowo-rehabilitacyjne zwi\u0105zane ze zmian\u0105 stylu \u017cycia,<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- metody morfometrycznej<\/strong>, obejmuj\u0105cej diagnostyk\u0119 bezobjawowych deformacji kr\u0119g\u00f3w, kt\u00f3ra umo\u017cliwia rozpoznanie bezobjawowego z\u0142amania.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- st\u0119\u017cenia marker\u00f3w obrotu kostnego<\/strong>, takich jak markery ko\u015bciotworzenia oraz markery resorpcji,<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- przebyte z\u0142amania niskoenergetyczne <\/strong>(z\u0142amanie zwi\u0105zane z upadkami z wysoko\u015bci w\u0142asnej lub jako nast\u0119pstwo niewielkich uraz\u00f3w tu w momencie urazu energia niezb\u0119dna do z\u0142amania ko\u015bci ma ma\u0142\u0105 warto\u015b\u0107),<\/li>\n\n\n\n
- osteoporoza z wolnym obrotem kostnym<\/strong>, tu utrata masy kostnej jest wolniejsza poni\u017cej 3,5% rocznie \u2013 wyst\u0119puje zazwyczaj u chorych w wieku podesz\u0142ym, cukrzyk\u00f3w czy z niewielkimi zaburzeniami hormonalnymi.<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n
- osteoporoza charakteryzuj\u0105ca si\u0119 tempem obrotu kostnego:<\/strong>\n
- U\u017cywki a osteoporoza<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n