Zar\u00f3wno podwy\u017cszony poziom ferrytyny (hiperferrytynemia), jak i obni\u017cony poziom (hipoferrytynemia), maj\u0105 szkodliwy wp\u0142yw na organizm i wymagaj\u0105 oceny w kontek\u015bcie stanu klinicznego pacjenta. W niniejszym artykule skupimy si\u0119 na przyczynach hiperferrytynemii<\/strong>, zaczynaj\u0105c od scharakteryzowania i opisania funkcji ferrytyny w organizmie.<\/p>\n\n\n\n Ferrytyna<\/strong> jest globularn\u0105 cz\u0105steczk\u0105 o \u015brednicy 10\u201312 nm, kszta\u0142tem przypominaj\u0105c\u0105 wydr\u0105\u017con\u0105 kul\u0119, w kt\u00f3rej wn\u0119trzu znajduje si\u0119 zdeponowane \u017celazo<\/strong> \u2013 stanowi ono mineralny rdze\u0144 tego bia\u0142ka. Jedna moleku\u0142a ferrytyny jest zdolna do wi\u0105zania od 2000 do 4500 atom\u00f3w \u017celaza. \u017belazo magazynowane w ferrytynie nie jest dost\u0119pne dla kom\u00f3rek bezpo\u015brednio, musi zosta\u0107 uwolnione z ferrytyny.<\/strong> Ten proces zachodzi zazwyczaj poprzez degradacj\u0119 ferrytyny w lizosomach kom\u00f3rkowych.<\/p>\n\n\n\n Ferrytyna wyst\u0119puje we wszystkich kom\u00f3rkach organizmu cz\u0142owieka, a jej podstawow\u0105 funkcj\u0105 jest magazynowanie \u017celaza. Jest czu\u0142ym wska\u017anikiem gospodarki \u017celazem.<\/strong> Warto\u015bci referencyjne st\u0119\u017ce\u0144 ferrytyny we krwi mog\u0105 by\u0107 zr\u00f3\u017cnicowane w zale\u017cno\u015bci od zastosowanych metod analitycznych oraz badanej populacji, gdzie kluczow\u0105 rol\u0119 odgrywaj\u0105 czynniki takie jak wiek i p\u0142e\u0107. Przyjmuje si\u0119, \u017ce st\u0119\u017cenia poni\u017cej 30 ng\/ml mog\u0105 wskazywa\u0107 na niedob\u00f3r \u017celaza, nawet bez obecno\u015bci anemii<\/a><\/strong>.<\/p>\n\n\n\n Nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce ferrytyna to nie tylko magazyn \u017celaza, jest r\u00f3wnie\u017c markerem ostrych i przewlek\u0142ych zapale\u0144<\/strong>, szczeg\u00f3lnie przewlek\u0142ych chor\u00f3b nerek, reumatoidalnego zapalenia staw\u00f3w i innych chor\u00f3b o pod\u0142o\u017cu autoimmunologicznym oraz ostrych zapale\u0144 infekcyjnych. <\/p>\n\n\n\n Poziom ferrytyny jest zale\u017cny od ustrojowej gospodarki \u017celazem, ale r\u00f3wnie\u017c od cytokin prozapalnych, takich jak: TNF-\u03b1, IL-1a, IL-6, kachektyny, a ponadto od hormon\u00f3w tarczycy i insuliny.<\/p>\n\n\n\n Objawy mog\u0105 by\u0107 niespecyficzne. <\/strong>Pocz\u0105tkowo, gdy poziom ferrytyny jest jeszcze stosunkowo niski, pacjent mo\u017ce nie do\u015bwiadcza\u0107 widocznych objaw\u00f3w. Jednak w miar\u0119 narastania ilo\u015bci \u017celaza w organizmie i post\u0119puj\u0105cego uszkodzenia narz\u0105d\u00f3w, objawy mog\u0105 si\u0119 nasila\u0107. Pierwsze objawy mog\u0105 manifestowa\u0107 si\u0119 b\u00f3lem pod praw\u0105 \u0142opatk\u0105, czy po prawej stronie brzucha<\/a><\/strong>. Chory w p\u00f3\u017aniejszym okresie mo\u017ce odczuwa\u0107 przewlek\u0142e zm\u0119czenie<\/strong>, nieustaj\u0105ce pomimo prawid\u0142owej ilo\u015bci snu. Mog\u0105 si\u0119 pojawi\u0107 problemy z odporno\u015bci\u0105 i cz\u0119ste infekcje<\/strong>. Mog\u0105 te\u017c pojawia\u0107 si\u0119 r\u00f3\u017cne niepokoj\u0105ce b\u00f3le<\/strong> \u2013 staw\u00f3w, brzucha, mi\u0119\u015bni czy g\u0142owy.<\/p>\n\n\n\n W przypadku wykrycia podwy\u017cszonych warto\u015bci ferrytyny konieczna jest konsultacja lekarska <\/strong>z przeprowadzeniem wnikliwego wywiadu, ze szczeg\u00f3lnym uwzgl\u0119dnieniem chor\u00f3b rodzinnych i wsp\u00f3\u0142istniej\u0105cych, oraz wykonaniem dodatkowych bada\u0144 diagnostycznych.<\/p>\n\n\n\n W 90% przypadk\u00f3w najcz\u0119stszymi przyczynami hiperferrytynemii s\u0105 schorzenia niezwi\u0105zane z prze\u0142adowaniem organizmu \u017celazem<\/strong>, m.in. nadu\u017cywanie alkoholu, zesp\u00f3\u0142 metaboliczny, stany zapalne i cytoliza. W pozosta\u0142ych przypadkach lekarz rozwa\u017cy hemochromatoz\u0119<\/a><\/strong>, b\u0119dzie mia\u0142 na uwadze r\u00f3wnie\u017c inne rzadkie choroby.<\/p>\n\n\n\n Nadu\u017cywanie alkoholu<\/strong> – hiperferrytynemi\u0119, zazwyczaj nieprzekraczaj\u0105c\u0105 1000 ng\/ml, mo\u017ce wyst\u0119powa\u0107 u ok. 40\u201370% os\u00f3b przewlekle nadu\u017cywaj\u0105cych alkoholu. Pe\u0142na abstynencja od alkoholu w ci\u0105gu 2 \u2013 6 tygodni prowadzi do zmniejszenia poziom\u00f3w ferrytyny.<\/p>\n\n\n\n Odgrywa wa\u017cn\u0105 rol\u0119 w chorobach metabolicznych<\/strong>. Stwierdzono zwi\u0105zek mi\u0119dzy wysokim poziomem ferrytyny a obecno\u015bci\u0105 zespo\u0142u metabolicznego<\/a>, kt\u00f3rego kryterium rozpoznania stanowi obecno\u015b\u0107 oty\u0142o\u015bci oraz dw\u00f3ch spo\u015br\u00f3d trzech czynnik\u00f3w: podwy\u017cszonego ci\u015bnienia t\u0119tniczego<\/a>, hiperglikemii lub hipertr\u00f3jglicerydemii.<\/p>\n\n\n\n Przy niedokrwisto\u015bciach z niedoboru \u017celaza<\/a>, kt\u00f3ra jest najcz\u0119stsz\u0105 postaci\u0105 niedokrwisto\u015bci<\/a> \u2013 st\u0119\u017cenie ferrytyny jest obni\u017cone. Hipoferrytynemi\u0119 <\/strong>stwierdza si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w celiakii<\/a>, niedo\u00adczynno\u015bci tarczycy<\/a> i niedoborze witaminy C<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Generalnie w stanach zapalnych obserwuje si\u0119 zmniejszenie zapas\u00f3w \u017celaza, mimo to nie dochodzi do hipoferrytynemii, ale odwrotnie \u2013 cz\u0119sta jest hiperferrytynemia. Ferrytyna jest bia\u0142kiem ostrej fazy, a wi\u0119c w stanach zapalnych pomimo niedoboru \u017celaza i anemii st\u0119\u017cenie ferrytyny nie musi by\u0107 obni\u017cone. <\/strong>Tak dzieje si\u0119 cho\u0107by w przypadkach niedokrwisto\u015bci chor\u00f3b przewlek\u0142ych, w kt\u00f3rych st\u0119\u017cenie ferrytyny jest podwy\u017cszone.<\/p>\n\n\n\n W zaka\u017ceniach bakteryjnych ferrytyna zmniejsza dost\u0119pno\u015b\u0107 \u017celaza koniecznego dla \u017cyciowych proces\u00f3w mikroorganizm\u00f3w, a st\u0119\u017cenia ferrytyny mieszcz\u0105 si\u0119 w granicach 500\u2013700 ng\/ml. W zapaleniach o pod\u0142o\u017cu autoimmunologicznym hiperferrytynemia jest mniej nasilona. W posocznicy<\/a> st\u0119\u017cenia mog\u0105 przekracza\u0107 20 000 ng\/ml, a nawet 100 000 ng\/ml. W ostrych zapaleniach hiperferrytynemia pojawia si\u0119 ju\u017c w pierwszej lub drugiej dobie, osi\u0105gaj\u0105c szczyt w \u00f3smej. Natomiast ekstremalnie wysokie st\u0119\u017cenia ferrytyny, przekraczaj\u0105ce 100 000 ng\/ml (nawet do 250) obserwuje si\u0119 w chorobie Stilla.<\/p>\n\n\n\n Cytoliza w przebiegu ostrych i przewlek\u0142ych zapale\u0144 w\u0105troby oraz zapale\u0144 mi\u0119\u015bni mo\u017ce powodowa\u0107 hiperferrytynemi\u0119, towarzyszy temu wzrost aktywno\u015bci aminotransferaz w\u0105trobowych.<\/p>\n\n\n\n W pozosta\u0142ych przypadkach nale\u017cy bra\u0107 pod uwag\u0119 dziedziczn\u0105 hemochromatoz\u0119, w chorobie tej poziomy ferrytyny najcz\u0119\u015bciej nie przekraczaj\u0105 5000 ng\/ml. Diagnoza hemochromatozy dotyczy ok. 10% os\u00f3b z hiperferrytynemi\u0105.<\/p>\n\n\n\n U chorych z poziomami ferrytyny powy\u017cej 1000 ng\/ml, zwi\u0119kszon\u0105 surowicz\u0105 aktywno\u015bci\u0105 aminotransferaz i liczb\u0105 p\u0142ytek krwi poni\u017cej 200 000\/mm3 w ok. 80% przypadk\u00f3w stwierdza si\u0119 marsko\u015b\u0107. Do innych rzadkich przyczyn hiperferrytynemi nale\u017c\u0105 m.in. porfiria sk\u00f3rna p\u00f3\u017ana, zesp\u00f3\u0142 hemofagocytowy (HLH).<\/p>\n\n\n\n Ponadto du\u017ce badanie populacyjne (HEIRS study) sugeruje, \u017ce st\u0119\u017cenia ferrytyny powy\u017cej 1000 ng\/ml, niezale\u017cnie od przyczyny, mog\u0105 by\u0107 zwi\u0105zane z wy\u017cszym ryzykiem \u015bmiertelno\u015bci.<\/strong><\/p>\n\n\n\n W ka\u017cdym przypadku podwy\u017cszonego surowiczego st\u0119\u017cenia ferrytyny nale\u017cy d\u0105\u017cy\u0107 do okre\u015blenia przyczyny i oceni\u0107 ewentualne ryzyko nadmiernego gromadzenia \u017celaza w organizmie. Dzi\u0119ki dodatkowym badaniom, oceniaj\u0105cym gospodark\u0119 \u017celazem, takimi jak m.in.: transferyna<\/a>, ca\u0142kowita zdolno\u015b\u0107 wi\u0105zania \u017celaza (TIBC)<\/a>, utajona zdolno\u015b\u0107 wi\u0105zania \u017celaza (UIBC)<\/a>, czy badanie morfologii krwi<\/a><\/strong>, mo\u017cliwe b\u0119dzie zdiagnozowanie oraz odpowiednie leczenie stanu hiperferrytynemii. W przypadku ekstremalnie wysokich poziom\u00f3w ferrytyny, trudnych do zdiagnozowania, mo\u017cemy wykona\u0107 badanie ferrytyny glikozylowanej<\/a><\/strong>. Jest to jedna z dw\u00f3ch kr\u0105\u017c\u0105cych form ferrytyny w surowicy krwi. <\/strong>Bardzo wysokie st\u0119\u017cenie ferrytyny i obni\u017cony poziom jej glikozylowanej formy (GF) <20 % stanowi\u0105 bardzo dobry marker chor\u00f3b autozapalnych, zwi\u0105zanych z zespo\u0142em aktywacji makrofag\u00f3w (MAS).<\/p>\n\n\n\n Pami\u0119taj!<\/strong> Od 1 lipca 2022 lekarz rodzinny w przychodni POZ mo\u017ce zleci\u0107 dodatkowe badania diagnostyczne na koszt NFZ. S\u0105 to m.in. badania biochemiczne i immunochemiczne, w tym ferrytyna<\/a><\/strong>, witamina B12<\/a>, kwas foliowy<\/a>, czy anty-CCP<\/a>.<\/p>\n\n\n\nFerrytyna – podstawowe informacje<\/h2>\n\n\n\n
![\"badanie](\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/Badanie-ferrytyny-jpg.webp\")
<\/a><\/figure>\n\n\n\nKiedy ferrytyny jest za du\u017co \u2013 objawy<\/h2>\n\n\n\n
Mo\u017cliwe przyczyny hiperferrytynemii<\/h2>\n\n\n\n
Ferrytyna w stanach zapalnych<\/h2>\n\n\n\n
Cytoliza a hiperferrytynemia<\/h2>\n\n\n\n
Hemochromatoza a hiperferrytynemia<\/h2>\n\n\n\n
Inne przyczyny hiperferrytynemii<\/h2>\n\n\n\n
![\"badanie](\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/Badanie-ferrytyny-glikozylowanej-pakiet-jpg.webp\")
<\/a><\/figure>\n\n\n\n