Zaka\u017cenia ran<\/strong> mog\u0105 prowadzi\u0107 do gro\u017anych dla organizmu powik\u0142a\u0144, z ryzykiem rozwoju sepsy<\/a> w\u0142\u0105cznie. Jak dochodzi do powstania rany i czy mo\u017cna przeciwdzia\u0142a\u0107 jej zaka\u017ceniu? Jak zminimalizowa\u0107 ryzyko rozprzestrzenienia si\u0119 infekcji<\/a> z rany na inne tkanki? Artyku\u0142 jest odpowiedzi\u0105 na wiele istotnych pyta\u0144.<\/p>\n\n\n\n Rana powstaje na skutek przerwania ci\u0105g\u0142o\u015bci sk\u00f3ry lub b\u0142on \u015bluzowych oraz tkanek pod nimi le\u017c\u0105cych<\/strong>. Czynnikami uszkadzaj\u0105cymi anatomiczn\u0105 ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 tkanek s\u0105 urazy mechaniczne, oparzenia i urazy chemiczne.<\/p>\n\n\n\n W zale\u017cno\u015bci od mechanizmu powstania dzielimy rany na:<\/strong><\/p>\n\n\n\n Gojenie rany rozpoczyna si\u0119 tu\u017c po jej powstaniu i obejmuje wszystkie mechanizmy biologiczne prowadz\u0105ce do zamkni\u0119cia rany i jej zabli\u017anienia. W\u0142a\u015bciwemu gojeniu mo\u017ce podlega\u0107 wy\u0142\u0105cznie czysta rana.<\/p>\n\n\n\n Fazy gojenia rany:<\/strong><\/p>\n\n\n\n Szybko\u015b\u0107 gojenia si\u0119 rany zale\u017cna jest od jej umiejscowienia, zanieczyszczenia (zaka\u017cenie rany, obecno\u015b\u0107 tkanek martwiczych), sposobu zaopatrzenia (post\u0119powanie z ran\u0105) oraz stanu zdrowia rannego.<\/p>\n\n\n\n Podzia\u0142 ran ze wzgl\u0119du na czas gojenia:<\/strong><\/p>\n\n\n\n Zaka\u017cenie<\/strong> jest jedn\u0105 z najbardziej istotnych przyczyn przed\u0142u\u017caj\u0105cego si\u0119 gojenia rany i pojawienia si\u0119 powa\u017cnych problem\u00f3w zdrowotnych, z zagro\u017ceniem \u017cycia pacjenta w\u0142\u0105cznie. \u0179r\u00f3d\u0142em infekcji mog\u0105 by\u0107: flora w\u0142asna rannego, ska\u017cone przedmioty, ziemia, osoby z bezpo\u015bredniego kontaktu. <\/strong>Czynnikami ryzyka wyst\u0105pienia zaka\u017cenia rany s\u0105 zar\u00f3wno w\u0142a\u015bciwo\u015bci chorobotw\u00f3rcze drobnoustroju, kondycja chorego, jak i niedostateczna piel\u0119gnacja rany oraz nieprawid\u0142owe leczenie. Na zaka\u017cenie rany najbardziej nara\u017cone s\u0105 osoby ze skrajnych grup wiekowych, z chorobami infekcyjnymi, z zaburzeniami odporno\u015bci, oty\u0142e lub niedo\u017cywione, nadu\u017cywaj\u0105ce alkoholu, wyniszczone.<\/p>\n\n\n\n Pojawienie si\u0119 drobnoustroj\u00f3w w ranie nie jest r\u00f3wnoznaczne z zaka\u017ceniem. Infekcja rozwija si\u0119 stopniowo.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Etapy rozwoju zaka\u017cenia w ranie:<\/p>\n\n\n\n Objawy kliniczne zaka\u017cenia rany s\u0105 r\u00f3\u017cne, w zale\u017cno\u015bci od stopnia rozwoju infekcji.<\/p>\n\n\n\n Infekcja rany wywo\u0142ywana jest g\u0142\u00f3wnie przez bakterie<\/strong>. Najcz\u0119\u015bciej s\u0105 to: Staphylococcus aureus <\/em>(gronkowiec z\u0142ocisty), Streptococcus pyogenes <\/em>(paciorkowiec gr. A), Escherichia coli <\/em>i Pseudomonas aeruginosa <\/em>(pa\u0142eczka ropy b\u0142\u0119kitnej). <\/em>Cz\u0119st\u0105 przyczyn\u0105 infekcji mog\u0105 by\u0107 r\u00f3wnie\u017c enterokoki (Enterococcus faecalis, Enterococcus faecium<\/em>), gronkowce koagulazoujemne i Corynebacterium spp.<\/em><\/p>\n\n\n\n Z ran g\u0142\u0119bokich, opr\u00f3cz bakterii tlenowych, takich jak np. Enterobacter cloacae, Proteus mirabilis, Klebsiella pneumoniae, Escherichia coli, Pseudomonas aeruginosa, Acinetobacter baumanni, <\/em>izolowane s\u0105 r\u00f3wnie\u017c bakterie, kt\u00f3rym dla rozwoju niezb\u0119dne s\u0105 warunki beztlenowe: Finegoldia magna, Bacteroides spp., Fusobacterium spp., Peptostreptococcus spp., Clostridium spp., Propionibacterium acnes.<\/em><\/p>\n\n\n\n Grzybicze zaka\u017cenia ran<\/strong> wywo\u0142ywane s\u0105 g\u0142\u00f3wnie grzyby dro\u017cd\u017copodobne z gatunku Candida albicans<\/em> oraz ple\u015bnie z rodzaju Aspergillus<\/em>.<\/p>\n\n\n\n Bakterie i grzyby mog\u0105 wyst\u0119powa\u0107 w ranie w postaci pojedynczych kom\u00f3rek oraz w postaci biofilmu. Drobnoustroje obecne w biofilmie unikaj\u0105 odpowiedzi immunologicznej gospodarza i s\u0105 odporne na dzia\u0142anie antybiotyk\u00f3w<\/a>, w tym stosowanych miejscowo.<\/p>\n\n\n\n Kontrola infekcji jest niezwykle wa\u017cna dla procesu leczenia ran, a jednym z istotnych element\u00f3w tego post\u0119powania jest diagnostyka mikrobiologiczna. Materia\u0142 do badania laboratoryjnego powinien by\u0107 pobierany, je\u017celi wyst\u0119puj\u0105 charakterystyczne objawy kliniczne zaka\u017cenia rany<\/strong>. Sama obecno\u015b\u0107 drobnoustroj\u00f3w w ranie nie jest jednoznaczna z infekcj\u0105, a wynik badania mikrobiologicznego nie powinien stanowi\u0107 kryterium rozpoznania. W praktyce r\u00f3\u017cnicowanie mi\u0119dzy kolonizacj\u0105, kolonizacj\u0105 krytyczn\u0105 i infekcj\u0105 jest bardzo trudne, szczeg\u00f3lnie u pacjent\u00f3w z ranami przewlek\u0142ymi, i wymaga od interpretuj\u0105cego du\u017cego do\u015bwiadczenia.<\/p>\n\n\n\n Materia\u0142em do badania mikrobiologicznego rany jest bioptat lub wymaz z rany<\/strong>. Bioptat s\u0142u\u017cy do wykonania badania jako\u015bciowego i ilo\u015bciowego i jest uznawany za metod\u0119 referencyjn\u0105 w diagnostyce zaka\u017ce\u0144 ran. <\/strong>Wymaz z rany s\u0142u\u017cy do badania jako\u015bciowego i mo\u017ce by\u0107 pobierany r\u00f3wnie\u017c w punktach pobra\u0144. W wymazie mo\u017cna oceni\u0107 liczebno\u015b\u0107 bakterii metod\u0105 p\u00f3\u0142ilo\u015bciow\u0105 (s\u0142aby, \u015bredni, obfity wzrost).<\/p>\n\n\n\n Pr\u00f3bka do badania laboratoryjnego pobierana jest przez personel medyczny przed w\u0142\u0105czeniem lek\u00f3w i \u015brodk\u00f3w o dzia\u0142aniu przeciwdrobnoustrojowym.<\/p>\n\n\n\n \u0141o\u017cysko rany powinno by\u0107 do pobrania wymazu odpowiednio przygotowane. W tym celu nale\u017cy:<\/p>\n\n\n\n Wymaz pobierany jest wy\u0142\u0105cznie z \u017cywych tkanek lub ropy. Do pozyskania materia\u0142u z rany stosowane s\u0105 r\u00f3\u017cne metody. Technika „Z” polega na przemieszczaniu wymaz\u00f3wki poprzez \u0142o\u017cysko rany ruchem zygzakowym, bez uciskania, przez minimum 10 pkt zwrotnych. Technika Levine’a polega na wykonaniu wymaz\u00f3wk\u0105 w \u0142o\u017cysku rany ruch\u00f3w obrotowych z uciskiem celem uzyskania wysi\u0119ku.<\/p>\n\n\n\n Pobrany wymaz przesy\u0142any jest do pracowni mikrobiologicznej na specjalnym pod\u0142o\u017cu transportowym. W laboratorium materia\u0142 zostaje posiany na p\u0142ynne i sta\u0142e po\u017cywki bakteriologiczne. Z namno\u017conych i zidentyfikowanych do gatunku organizm\u00f3w wykonywany jest test lekowra\u017cliwo\u015bci (antybiogram \/ mykogram).<\/p>\n\n\n\n Podstaw\u0105 prawid\u0142owego post\u0119powania z ran\u0105 jest w\u0142a\u015bciwe jej opracowanie i leczenie miejscowe. Zgodnie z obowi\u0105zuj\u0105cymi zaleceniami powinno by\u0107 to oparte na za\u0142o\u017ceniach strategii TIME.<\/p>\n\n\n\n Strategia TIME:<\/strong><\/p>\n\n\n\n Powy\u017csza strategia ma na celu rozpoznanie czynnik\u00f3w hamuj\u0105cych gojenie rany i przeciwdzia\u0142anie ich wp\u0142ywowi na prawid\u0142owo\u015b\u0107 procesu gojenia.<\/p>\n\n\n\n Leczenie przeciwustrojowe (antybiotykoterapia) ma uzasadnienie w przypadku, gdy infekcja rozszerza si\u0119 poza \u0142o\u017cysko rany i prowadzi do zaka\u017cenia krwi, zapalenia tkanek (kostnej, \u0142\u0105cznej, naczy\u0144 ch\u0142onnych) lub wyst\u0119puj\u0105 inne objawy \u015bwiadcz\u0105ce o inwazyjnych charakterze zaka\u017cenia. Antybiotyki podawane s\u0105 og\u00f3lnie, nie nale\u017cy stosowa\u0107 antybiotyk\u00f3w miejscowo.<\/p>\n\n\n\n Pi\u015bmiennictwo<\/p>\n\n\n\nCzym jest rana i jak dochodzi do jej powstania?<\/h2>\n\n\n\n
\n
Gojenie si\u0119 ran<\/h2>\n\n\n\n
\n
![\"proces](\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/proces-gojenia-sie-rany-infografika-jpg.webp\")
<\/figure>\n\n\n\n\n
Jak dochodzi do zaka\u017cenia rany?<\/h2>\n\n\n\n
\n
Objawy zaka\u017cenia rany<\/h2>\n\n\n\n
\n
![\"crp](\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/Badanie-CRP-bialko-C-reaktywne-jpg.webp\")
<\/a><\/figure>\n\n\n\nEtiologia zaka\u017ce\u0144 ran<\/h2>\n\n\n\n
Diagnostyka mikrobiologiczna<\/h2>\n\n\n\n
![\"posiew](\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/Posiew-wymazu-z-rany-beztlenowo-jpg.webp\")
<\/a><\/figure>\n\n\n\nWymaz z rany<\/h2>\n\n\n\n
\n
![\"posiew](\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/Posiew-wymazu-z-rany-tlenowo-jpg.webp\")
<\/a><\/figure>\n\n\n\nPost\u0119powanie z ran\u0105<\/h2>\n\n\n\n
\n
Antybiotykoterapia w zaka\u017ceniach ran<\/h2>\n\n\n\n
\n\n\n\n