Co to jest biomarker?<\/h2>\n\n\n\n
Termin biomarker<\/strong> jest stosunkowo nowy w s\u0142owniku poj\u0119\u0107 medycznych. W 2001 r. National Institute of Health wprowadzi\u0142 wystandaryzowane poj\u0119cie biomarkera: jest to cecha, kt\u00f3ra daje si\u0119 obiektywnie zmierzy\u0107 i mo\u017ce by\u0107 zastosowana w ocenie fizjologicznych proces\u00f3w biologicznych, proces\u00f3w patologicznych, lub odpowiedzi organizmu na dzia\u0142ania terapeutyczne<\/strong>. Ka\u017cdy biomarker, zanim zostanie zastosowany w praktyce klinicznej, powinien zosta\u0107 oceniony wed\u0142ug trzech kryteri\u00f3w:<\/p>\n\n\n\n Co w praktyce oznacza, \u017ce dany test musi by\u0107 wiarygodny, powtarzalny, szeroko dost\u0119pny, szybki, wzgl\u0119dnie tani, a wynik musi przek\u0142ada\u0107 si\u0119 na decyzje kliniczne<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n Oznaczenie st\u0119\u017cenia ferrytyny we krwi<\/strong> nale\u017cy obecnie do bada\u0144 wykonywanych rutynowo. W praktyce klinicznej cz\u0119sto pojawiaj\u0105 si\u0119 podwy\u017cszone warto\u015bci st\u0119\u017cenia ferrytyny, kt\u00f3re za ka\u017cdym razem wymagaj\u0105 krytycznej interpretacji, mog\u0105 one bowiem u r\u00f3\u017cnych chorych oznacza\u0107 obecno\u015b\u0107 odmiennych proces\u00f3w chorobowych. Przyjmuje si\u0119, \u017ce st\u0119\u017cenie ferrytyny \u015bwiadczy o wielko\u015bci ustrojowych zasob\u00f3w \u017celaza, lecz interpretacja jej podwy\u017cszonych warto\u015bci dalece wykracza poza rol\u0119 wska\u017anika przepe\u0142nienia tkankowych magazyn\u00f3w \u017celaza. Badania wskazuj\u0105, \u017ce u oko\u0142o 10% os\u00f3b z hiperferrytynemi\u0105 udaje si\u0119 potwierdzi\u0107 wrodzon\u0105 hemochromatoz\u0119<\/a>. Zatem ocena podwy\u017cszonych warto\u015bci ferrytyny wymaga przeprowadzenia wnikliwego wywiadu w kierunku chor\u00f3b wyst\u0119puj\u0105cych rodzinnie oraz wsp\u00f3\u0142istniej\u0105cych schorze\u0144, a tak\u017ce wykonania szeregu bada\u0144 laboratoryjnych oceniaj\u0105cych stan gospodarki \u017celazem.<\/p>\n\n\n\n \u017belazo<\/strong> <\/a>jest niezb\u0119dnym pierwiastkiem do \u017cycia, ale mo\u017ce by\u0107 r\u00f3wnie\u017c toksyczne dla kom\u00f3rek. Obecno\u015b\u0107 wolnych atom\u00f3w \u017celaza powoduje stres oksydacyjny<\/a> i apoptoz\u0119 kom\u00f3rek oraz odpowiada za rozrost macierzy \u0142\u0105cznotkankowej. Cz\u0105steczk\u0105, kt\u00f3ra wi\u0105\u017ce w bezpieczny dla kom\u00f3rek spos\u00f3b atomy \u017celaza, jest w\u0142a\u015bnie ferrytyna.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Opr\u00f3cz magazynowania \u017celaza istotne mog\u0105 by\u0107 jej w\u0142a\u015bciwo\u015bci oksydoredukcyjne<\/strong>, gdzie atomy \u017celaza umo\u017cliwiaj\u0105 wychwytywanie wolnych rodnik\u00f3w (w procesie tym \u017celazo jest utleniane ze stopnia 2+<\/sup> do 3+<\/sup>). Ta w\u0142a\u015bciwo\u015b\u0107 wyja\u015bnia wzrost st\u0119\u017cenia ferrytyny w przypadku pojawienia si\u0119 stanu zapalnego<\/strong>, kt\u00f3remu towarzyszy stres oksydacyjny. Wykryto r\u00f3wnie\u017c gen odpowiedzialny za transkrypcj\u0119 ferrytyny, kt\u00f3ry jest pobudzany pod wp\u0142ywem stresu oksydacyjnego w warunkach stanu zapalnego.<\/p>\n\n\n\n Stan zapalny powoduje wzrost ekspresji podjednostki H ferrytyny, kt\u00f3ra dzi\u0119ki centrom ferroksydazowym ma zdolno\u015b\u0107 sekwestracji \u017celaza i ochrony przed stresem oksydacyjnym. Konsekwencj\u0105 tego zjawiska jest deficyt dost\u0119pnego \u017celaza i niedokrwisto\u015b\u0107<\/a> obserwowana w przewlek\u0142ych stanach zapalnych<\/strong>. Podjednostka H przewa\u017ca w kom\u00f3rkach wymagaj\u0105cych wysokiej dost\u0119pno\u015bci \u017celaza, takich jak erytrocyty oraz kom\u00f3rki mi\u0119\u015bnia sercowego. W narz\u0105dach magazynuj\u0105cych \u017celazo, takich jak w\u0105troba i \u015bledziona, ferrytyna zbudowana jest g\u0142\u00f3wnie z podjednostki L, niezawieraj\u0105cej centr\u00f3w ferroksydazowych, kt\u00f3rej g\u0142\u00f3wn\u0105 rol\u0105 jest przechowywanie w formie biodost\u0119pnej atom\u00f3w \u017celaza.<\/p>\n\n\n\n W warunkach fizjologicznych podjednostka H nie jest wydzielana do krwi, a obecna we krwi jest wy\u0142\u0105cznie forma glikozydowa podjednostki L. Bardzo wysokie st\u0119\u017cenia we krwi podjednostki L wyst\u0119puj\u0105 w zespole wrodzonej hiperferrytynemii \u2011 za\u0107my (HHCS)<\/strong>, dziedzicz\u0105cej si\u0119 autosomalnie dominuj\u0105co. Choroba ta jest spowodowana upo\u015bledzeniem ujemnego sprz\u0119\u017cenia zwrotnego pomi\u0119dzy wewn\u0105trzkom\u00f3rkowym st\u0119\u017ceniem \u017celaza a syntez\u0105 L\u2011ferrytyny z powodu mutacji bia\u0142ka regulatorowego IRE (iron responsive protein<\/em>). W tych warunkach wyst\u0119puje brak hamowania translacji ferrytyny L, kt\u00f3rej transkrypcja staje si\u0119 niezale\u017cna od st\u0119\u017cenia \u017celaza w organizmie oraz od bia\u0142ek regulatorowych, dlatego wysokie st\u0119\u017cenie ferrytyny utrzymuje si\u0119 nawet w przypadku niedobor\u00f3w \u017celaza. Jedyn\u0105 manifestacj\u0105 kliniczn\u0105 tej choroby jest obuoczna za\u0107ma, wyst\u0119puj\u0105ca z regu\u0142y przed 35. r.\u017c.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Podwy\u017cszone st\u0119\u017cenie ferrytyny, ale ze zwi\u0119kszon\u0105 saturacj\u0105 transferyny wyst\u0119puje natomiast w zespo\u0142ach przeci\u0105\u017cenia \u017celazem<\/strong>. Saturacja transferyny powy\u017cej 60% u m\u0119\u017cczyzn oraz powy\u017cej 50% u kobiet wykazuje ponad 90% czu\u0142o\u015bci w wykrywaniu hemochromatozy typu I, (warunkiem jest zwi\u0119kszona aktywno\u015b\u0107 enzym\u00f3w w\u0105trobowych).<\/p>\n\n\n\n Objawami zespo\u0142\u00f3w przeci\u0105\u017ceniowych s\u0105:<\/strong><\/p>\n\n\n\n Wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 kilka podtyp\u00f3w genetycznie uwarunkowanej hemochromatozy: hemochromatoz\u0119 typu 1 (HFE hemochromatoza), typu 2 (hemochromatoza m\u0142odzie\u0144cza), typu 3 (defekt receptora transferyny), typu 4 (choroba ferroportynowa) z podtypem 4a charakteryzuj\u0105cym si\u0119 nisk\u0105 saturacj\u0105 transferyny oraz podtypem 4b z podwy\u017cszon\u0105 warto\u015bci\u0105 tego wska\u017anika, typu 5 (niedob\u00f3r lub brak transferyny) oraz typu 6 (aceruloplazminemia). Natomiast najcz\u0119stsz\u0105 przyczyn\u0105 hiperferrytynemii z prawid\u0142owym wska\u017anikiem saturacji transferyny jest dysmetaboliczny zesp\u00f3\u0142 przeci\u0105\u017cenia \u017celazem. W\u015br\u00f3d innych przyczyn nale\u017cy wymieni\u0107 alkoholowe zapalenie w\u0105troby, przewlek\u0142e wirusowe zapalenie w\u0105troby typu B i C, choroby nowotworowe, choroby autoimmunologiczne, jak reumatoidalne zapalenie staw\u00f3w, tocze\u0144 trzewny, choroba Stilla lub zesp\u00f3\u0142 aktywacji makrofag\u00f3w oraz liczne przetoczenia krwi z powodu niedokrwisto\u015bci b\u0105d\u017a nadmiern\u0105 suplementacj\u0119 \u017celaza<\/strong>. Wysokie st\u0119\u017cenia ferrytyny (ponad 1000 ng\/ml) s\u0105 cz\u0119sto zwi\u0105zane z ci\u0119\u017ck\u0105 chorob\u0105 w\u0105troby, zwykle w stadium marsko\u015bci. W takich przypadkach wskazana jest ocena histopatologiczna w\u0105troby z jako\u015bciow\u0105 lub ilo\u015bciow\u0105 ocen\u0105 st\u0119\u017cenia \u017celaza w tym narz\u0105dzie.<\/p>\n\n\n\n Ostatnie doniesienia mi\u0119dzynarodowej grupy badaczy wskazuj\u0105, \u017ce ferrytyna mo\u017ce s\u0142u\u017cy\u0107 r\u00f3wnie\u017c do monitorowania st\u0142uszczeniowej choroby w\u0105troby zwi\u0105zanej z dysfunkcj\u0105 metaboliczn\u0105 \u2013 MASLD<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n >>> Przeczytaj te\u017c: Ferrytyna – mo\u017cliwe przyczyny hiperferrytynemii<\/a><\/strong><\/p>\n\n\n\n Zesp\u00f3\u0142 metaboliczny<\/a>, niestety obecnie bardzo cz\u0119sty w populacji kraj\u00f3w wysoko rozwini\u0119tych, powoduje wiele konsekwencji zdrowotnych. Jedn\u0105 z nich jest dysfunkcja w\u0105troby (nazwa i definicja nieco si\u0119 zmieniaj\u0105, jednak istota zaburzenia jest niezmienna). Najnowszym okre\u015bleniem jest st\u0142uszczeniowa choroba w\u0105troby zwi\u0105zana z dysfunkcj\u0105 metaboliczn\u0105 (MASLD)<\/strong>. Szacuje si\u0119, \u017ce dotyka nawet 30% doros\u0142ej populacji na ca\u0142ym \u015bwiecie, a cz\u0119sto\u015b\u0107 wyst\u0119powania wzros\u0142a z 22 do 37% tylko w latach 1991\u20132019. Podstaw\u0105 leczenia jest zmiana trybu \u017cycia, jednak wobec braku lek\u00f3w selektywnych r\u00f3wnie wa\u017cne jest monitorowanie ryzyka powik\u0142a\u0144 choroby, a tu \u2013 tak\u017ce d\u0142ugofalowo \u2013 pomocna mo\u017ce by\u0107 ferrytyna, a przekonuj\u0105 o tym dowody zaprezentowane na \u0142amach „The Gut”.<\/p>\n\n\n\n Mi\u0119dzynarodowy zesp\u00f3\u0142 badaczy oceni\u0142 zwi\u0105zek mi\u0119dzy wyj\u015bciowym st\u0119\u017ceniem ferrytyny w surowicy a r\u00f3\u017cnego rodzaju powik\u0142aniami w przebiegu st\u0142uszczeniowej choroby w\u0105troby zwi\u0105zanej z dysfunkcj\u0105 metaboliczn\u0105 (MASLD) w\u015br\u00f3d 1342-osobowej populacji pozostaj\u0105cych pod opiek\u0105 wielu r\u00f3\u017cnych europejskich o\u015brodk\u00f3w w czasie 4 – 5 lat. Powik\u0142ania w przebiegu dysfunkcji narz\u0105du takie jak np. \u017cylaki prze\u0142yku i\/lub krwawienie, wodobrzusze, samoistne bakteryjne zapalenie otrzewnej, encefalopatia w\u0105trobowa, \u017c\u00f3\u0142taczka<\/a> wyst\u0105pi\u0142y u 7,7% badanej populacji, rak w\u0105trobowokom\u00f3rkowy 1,9%, incydenty sercowo-naczyniowe 10,9%, nowotwory pozaw\u0105trobowe u 8,3%, a \u015bmiertelno\u015b\u0107 og\u00f3lna si\u0119gn\u0119\u0142a 6%. Obliczono, \u017ce utrzymuj\u0105ca si\u0119 w ocenianym czasie hiperferrytynemia by\u0142a zwi\u0105zana z 50% zwi\u0119kszeniem ryzyka tych powik\u0142a\u0144 i 27% \u015bmiertelno\u015bci\u0105 z jakiejkolwiek przyczyny<\/strong>. Ryzyko wyst\u0105pienia powik\u0142a\u0144 ros\u0142o g\u0142\u00f3wnie od progu 215,5 \u00b5g\/l, a zgonu z jakiejkolwiek przyczyny od 272 \u00b5g\/l.<\/p>\n\n\n\n\n
Ferrytyna – funkcje i znaczenie<\/h2>\n\n\n\n
![\"badanie](\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/Badanie-ferrytyny-jpg.webp\")
<\/a><\/figure>\n\n\n\nKiedy mo\u017ce wyst\u0119powa\u0107 podwy\u017cszony poziom ferrytyny?<\/h2>\n\n\n\n
\n
Ferrytyna a st\u0142uszczeniowa choroba w\u0105troby zwi\u0105zana z dysfunkcj\u0105 metaboliczn\u0105 (MASLD)<\/h2>\n\n\n\n