{"id":22570,"date":"2025-03-27T13:23:45","date_gmt":"2025-03-27T12:23:45","guid":{"rendered":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/?p=22570"},"modified":"2025-03-27T13:23:47","modified_gmt":"2025-03-27T12:23:47","slug":"podstawowe-skladniki-odzywcze-bialko-budowa-i-funkcje-bialek","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/podstawowe-skladniki-odzywcze-bialko-budowa-i-funkcje-bialek\/","title":{"rendered":"Podstawowe sk\u0142adniki od\u017cywcze &#8211; bia\u0142ko. Budowa i funkcje bia\u0142ek"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Bia\u0142ka \u2013 proteiny \u2013 to najwa\u017cniejsze sk\u0142adniki budulcowe organizm\u00f3w \u017cywych, zar\u00f3wno ro\u015blinnych jak i zwierz\u0119cych. Nazwa proteiny pochodzi od greckiego s\u0142owa protos, co oznacza pierwszy, najwa\u017cniejszy. Dowiedz si\u0119, czym s\u0105 bia\u0142ka oraz jaka jest ich budowa, w\u0142a\u015bciwo\u015bci i rola w organizmie.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Spis tre\u015bci:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\">\n<li><a href=\"#Co-to-jest-bia\u0142ko?-Rodzaje-bia\u0142ek\">Co to jest bia\u0142ko? Rodzaje bia\u0142ek<\/a><\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"#Z-czego-sk\u0142adaj\u0105-si\u0119-bia\u0142ka-\u2013-podzia\u0142-ze-wzgl\u0119du-na-budow\u0119\">Z czego sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 bia\u0142ka \u2013 podzia\u0142 ze wzgl\u0119du na budow\u0119<\/a><\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"#Jaka-jest-rola-bia\u0142ek-w-organizmie?\">Jaka jest rola bia\u0142ek w organizmie?<\/a><\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"#Trawienie-i-przyswajanie-bia\u0142ek\">Trawienie i przyswajanie bia\u0142ek<\/a><\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"#\u0179r\u00f3d\u0142a-bia\u0142ka-w-diecie\">\u0179r\u00f3d\u0142a bia\u0142ka w diecie<\/a><\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"#Zapotrzebowanie-organizmu-cz\u0142owieka-na-bia\u0142ko\">Zapotrzebowanie organizmu cz\u0142owieka na bia\u0142ko<\/a>\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><span style=\"color: initial;\"><a href=\"#Niedob\u00f3r-bia\u0142ka-w-organizmie.-Markery-niedobor\u00f3w-bia\u0142ka\">Niedob\u00f3r bia\u0142ka w organizmie. Markery niedobor\u00f3w bia\u0142ka<\/a><\/span><\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"#Nadmiar-bia\u0142ka-w-organizmie\">Nadmiar bia\u0142ka w organizmie<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"#Podsumowanie\">Podsumowanie<\/a><\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"Co-to-jest-bia\u0142ko?-Rodzaje-bia\u0142ek\">Co to jest bia\u0142ko? Rodzaje bia\u0142ek<\/h2>\n\n\n\n<p>Bia\u0142ko stanowi a\u017c 20% masy cia\u0142a cz\u0142owieka, zajmuj\u0105c drugie miejsce po wodzie. Bia\u0142ko to substancja o z\u0142o\u017conej budowie i du\u017cej masie cz\u0105steczkowej. Jego podstawow\u0105 cegie\u0142k\u0105 s\u0105 aminokwasy.<\/p>\n\n\n\n<p>Pod wzgl\u0119dem chemicznym w sk\u0142ad cz\u0105steczki bia\u0142ka wchodzi w\u0119giel, tlen, azot, wod\u00f3r i siarka. Niekt\u00f3re bia\u0142ka mog\u0105 zawiera\u0107 r\u00f3wnie\u017c <a href=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/fosfor-pierwiastek-niezbedny-czy-toksyczny-rola-w-organizmie-zrodla-w-diecie\/\">fosfor<\/a>, <a href=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/zelazo-zapotrzebowanie-zrodla-w-diecie-niedobor-i-nadmiar\/\">\u017celazo<\/a>, <a href=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/cynk-w-organizmie-czlowieka-niedobor-i-nadmiar-cynku\/\">cynk<\/a>, <a href=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/mangan-rola-w-organizmie-nadmiar-i-niedobor-manganu\/\">mangan<\/a>, <a href=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/miedz-w-organizmie-zapotrzebowanie-rola-zrodla-miedzi-w-diecie\/\">mied\u017a<\/a>.<\/p>\n\n\n\n<p>Wyr\u00f3\u017cniamy wiele rodzaj\u00f3w bia\u0142ek. Mo\u017cna je podzieli\u0107 na kilka grup ze wzgl\u0119du na:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>budow\u0119 chemiczn\u0105,<\/li>\n\n\n\n<li>kszta\u0142t cz\u0105steczki,<\/li>\n\n\n\n<li>funkcje biologiczne.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"Z-czego-sk\u0142adaj\u0105-si\u0119-bia\u0142ka-\u2013-podzia\u0142-ze-wzgl\u0119du-na-budow\u0119\">Z czego sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 bia\u0142ka \u2013 podzia\u0142 ze wzgl\u0119du na budow\u0119<\/h2>\n\n\n\n<p>Ze wzgl\u0119du na budow\u0119 chemiczn\u0105 <strong>bia\u0142ka dzieli si\u0119 na proste i z\u0142o\u017cone<\/strong>. Bia\u0142ka proste sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 tylko z aminokwas\u00f3w. Bia\u0142ka z\u0142o\u017cone opr\u00f3cz tych podstawowych cegie\u0142ek zawieraj\u0105 zwi\u0105zki niebia\u0142kowe, np. lipidy, <a href=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/podstawowe-skladniki-odzywcze-w-diecie-czlowieka-weglowodany\/\">w\u0119glowodany<\/a>, barwniki (hem), kwasy nukleinowe, metale, reszt\u0119 kwasu fosforowego.<\/p>\n\n\n\n<p>Bia\u0142ka proste to najcz\u0119\u015bciej <strong>bia\u0142ka globularne<\/strong> (stosunek d\u0142ugo\u015bci do szeroko\u015bci jest mniejszy ni\u017c 10), o pofa\u0142dowanej i \u015bci\u015ble zwini\u0119tej strukturze, oraz <strong>bia\u0142ka w\u0142\u00f3kienkowe, czyli fibrylarne<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<p>Bia\u0142ka proste to:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><a href=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/co-to-sa-albuminy-i-w-jakim-celu-bada-sie-ich-poziom\/\"><strong>albuminy<\/strong><\/a> \u2013szeroko rozpowszechnione w przyrodzie bia\u0142ka globularne, wchodz\u0105 w sk\u0142ad tkanek i p\u0142yn\u00f3w ustrojowych organizmu cz\u0142owieka. Wyst\u0119puj\u0105 we krwi, gdzie stanowi\u0105 g\u0142\u00f3wny ilo\u015bciowo sk\u0142adnik bia\u0142ek osocza i odpowiadaj\u0105 za utrzymanie ci\u015bnienia onkotycznego, s\u0105 tak\u017ce no\u015bnikami innych zwi\u0105zk\u00f3w: hormon\u00f3w, witamin, niekt\u00f3rych lek\u00f3w. Poza tym wyst\u0119puj\u0105 w mi\u0119\u015bniach, a ponadto w mleku (laktoalbumina), jajach (owoalbumina), grochu, zbo\u017cach;<\/li>\n\n\n\n<li><strong>globuliny<\/strong> \u2013 s\u0105 wa\u017cnym sk\u0142adnikiem cytoplazmy wszystkich kom\u00f3rek, maj\u0105 kszta\u0142t globularny. Wyst\u0119puj\u0105 we krwi \u2013 firbynogen, w mleku \u2013 laktoglobulina, w mi\u0119\u015bniach \u2013 miozyna, ro\u015blinach str\u0105czkowych \u2013 fazeolina, jako gamma-globuliny tworz\u0105 przeciwcia\u0142a;<\/li>\n\n\n\n<li><strong>prolaminy i gluteliny<\/strong> \u2013 bia\u0142ka wyst\u0119puj\u0105ce w ziarnach zb\u00f3\u017c, prolaminy tworz\u0105 frakcj\u0119 gliadyny, a razem z glutelin\u0105 tworz\u0105 gluten, nale\u017c\u0105 do bia\u0142ek globularnych;<\/li>\n\n\n\n<li><strong>histony<\/strong> \u2013 bia\u0142ka typowe dla bia\u0142ek j\u0105dra kom\u00f3rkowego, zawieraj\u0105ce w swoim sk\u0142adzie aminokwasy zasadowe, takie jak histydyna, arginina, lizyna;<\/li>\n\n\n\n<li><strong>protaminy<\/strong> \u2013 bia\u0142ka globularne nale\u017c\u0105ce do polipeptyd\u00f3w, wyst\u0119puj\u0105 w plemnikach ryb;<\/li>\n\n\n\n<li><strong>skleroproteiny<\/strong> \u2013 bia\u0142ka proste o strukturze w\u0142\u00f3kienkowej, s\u0105 odporne na dzia\u0142anie enzym\u00f3w trawiennych, wyst\u0119puj\u0105 w organizmach zwierz\u0119cych. Nale\u017cy do nich kolagen \u2013 g\u0142\u00f3wne bia\u0142ko budulcowe organizmu cz\u0142owieka, oraz keratyna \u2013 bia\u0142ko nask\u00f3rka, w\u0142os\u00f3w i paznokci.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Bia\u0142ka z\u0142o\u017cone to:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>fosfoproteiny<\/strong> \u2013 zawieraj\u0105ce opr\u00f3cz aminokwas\u00f3w kwas fosforowy, nale\u017cy do nich bia\u0142ko mleka \u2013 kazeina, oraz bia\u0142ko \u017c\u00f3\u0142tka jaja \u2013 witelina;<\/li>\n\n\n\n<li><strong>nukleoproteiny<\/strong> \u2013 zawieraj\u0105 kwasy nukleinowe, nale\u017c\u0105 do nich deoksyrybonukleoproteiny znajduj\u0105ce si\u0119 w chromosomach i rybonukleoproteiny znajduj\u0105ce si\u0119 w cytoplazmie kom\u00f3rki;<\/li>\n\n\n\n<li><strong>chromoproteiny<\/strong> \u2013 bia\u0142ka zawieraj\u0105ce barwniki, do kt\u00f3rych nale\u017c\u0105 np. hemoglobina, zawieraj\u0105ca hem;<\/li>\n\n\n\n<li><strong>metaloproteiny<\/strong> \u2013 zawieraj\u0105 atomy metali, do tej grupy nale\u017c\u0105 takie bia\u0142ka jak: transferryna \u2013 bia\u0142ko transportuj\u0105ce \u017celazo, ceruloplazmina \u2013 zawieraj\u0105ca mied\u017a, anhydraza w\u0119glanowa \u2013 zawieraj\u0105ca cynk;<\/li>\n\n\n\n<li><strong>glikoproteiny<\/strong> \u2013 bia\u0142ka zawieraj\u0105ce cz\u0119\u015b\u0107 bia\u0142kow\u0105 i w\u0119glowodanow\u0105, s\u0105 sk\u0142adnikiem b\u0142ony kom\u00f3rkowej, wyst\u0119puj\u0105 np. w chrz\u0105stkach, \u015bci\u0119gnach, oraz mucynie \u2013 bia\u0142ku \u015bliny, nadaj\u0105cym jej lepko\u015b\u0107 oraz wchodz\u0105cym w sk\u0142ad warstwy ochronnej jamy ustnej;<\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/lipoproteiny-klucz-do-zrozumienia-lipidogramu\/\"><strong>lipoproteiny<\/strong><\/a> \u2013 bia\u0142ka zawieraj\u0105ce cz\u0119\u015b\u0107 bia\u0142kow\u0105 i lipidow\u0105, s\u0105 sk\u0142adnikami struktury b\u0142on biologicznych, transportuj\u0105 zwi\u0105zki w wodzie nierozpuszczalne, jak np. witaminy A,D,E,K.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"Jaka-jest-rola-bia\u0142ek-w-organizmie?\">Jaka jest rola bia\u0142ek w organizmie?<\/h2>\n\n\n\n<p>Bia\u0142ka pe\u0142ni\u0105 bardzo wiele funkcji w organizmie cz\u0142owieka. Odpowiadaj\u0105 za wzrost, rozw\u00f3j i odnow\u0119 tkanek.<\/p>\n\n\n\n<p>Ze wzgl\u0119du na pe\u0142nione role dzieli si\u0119 je na:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>bia\u0142ka strukturalne<\/strong> \u2013 s\u0142u\u017c\u0105 do budowy oraz odbudowy tkanek, np. z\u0142uszczonego nask\u00f3rka, wypadaj\u0105cych w\u0142os\u00f3w, tworzenia blizn. Do tych bia\u0142ek nale\u017c\u0105 kolagen, elastyna, keratyna, glikoproteiny<\/li>\n\n\n\n<li><strong>enzymy<\/strong><\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/uklad-hormonalny-czlowieka-budowa-funkcje-hormony\/\"><strong>hormony<\/strong><\/a><\/li>\n\n\n\n<li><strong>bia\u0142ka transportowe<\/strong> \u2013 s\u0105 no\u015bnikami witamin, sk\u0142adnik\u00f3w mineralnych &#8211; np. transferryna przenosi \u017celazo, kwas\u00f3w t\u0142uszczowych, lipid\u00f3w, czy tlenu \u2013 przenoszonego przez hemoglobin\u0119<\/li>\n\n\n\n<li><strong>bior\u0105ca udzia\u0142 w skurczu mi\u0119\u015bni<\/strong> \u2013 miozyna, aktyna<\/li>\n\n\n\n<li><strong>bia\u0142ka pe\u0142ni\u0105ce funkcje ochronne<\/strong> \u2013 immunoglobuliny (przeciwcia\u0142a), interferon, fibrynogen<\/li>\n\n\n\n<li><strong>bia\u0142ka b\u0142on kom\u00f3rkowych<\/strong>.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Bia\u0142ka dzia\u0142aj\u0105 tak\u017ce jako substancje buforowe, utrzymuj\u0105c w\u0142a\u015bciwy odczyn p\u0142yn\u00f3w ustrojowych, tre\u015bci przewodu pokarmowego, ci\u015bnienie krwi.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"Trawienie-i-przyswajanie-bia\u0142ek\">Trawienie i przyswajanie bia\u0142ek<\/h2>\n\n\n\n<p>Bia\u0142ka to du\u017ce cz\u0105steczki, dlatego <strong>nie s\u0105 w ca\u0142o\u015bci wch\u0142anianie przez przew\u00f3d pokarmowy<\/strong>. Hydroliza, czyli rozpad bia\u0142ka, zachodzi pod wp\u0142ywem enzym\u00f3w przewodu pokarmowego. Do enzym\u00f3w proteolitycznych \u2013 trawi\u0105cych bia\u0142ka \u2013 zaliczamy substancje wytwarzane w \u017co\u0142\u0105dku, w <a href=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/dwunastnica-gdzie-sie-znajduje-i-jaka-pelni-funkcje\/\">dwunastnicy<\/a> oraz w jelicie cienkim.<\/p>\n\n\n\n<p>Enzymy dzia\u0142aj\u0105ce na poszczeg\u00f3lnych etapach trawienia to:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>\u017co\u0142\u0105dek \u2013 pepsyna;<\/li>\n\n\n\n<li>trzustka \u2013 trypsyna, chymotrypsyna, elastaza trzustkowa, karboksypeptydazy;<\/li>\n\n\n\n<li>jelito cienkie \u2013 aminopeptydazy, dwupeptydazy.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p><strong>>> Sprawd\u017a te\u017c: <a href=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/budowa-funkcje-i-najczestsze-choroby-ukladu-pokarmowego-czlowieka\/\">Budowa, funkcje i najcz\u0119stsze choroby uk\u0142adu pokarmowego cz\u0142owieka<\/a><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Trawienie bia\u0142ek rozpoczyna si\u0119 w \u017co\u0142\u0105dku, a ko\u0144czy w jelicie cienkim<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Powstaj\u0105ce w wyniku procesu trawienia aminokwasy wch\u0142aniaj\u0105 si\u0119 z kom\u00f3rek jelita cienkiego, przedostaj\u0105 si\u0119 do krwi, a stamt\u0105d z \u017cy\u0142\u0105 wrotn\u0105 do w\u0105troby. Nast\u0119pnie roznoszone s\u0105 \u2013 r\u00f3wnie\u017c przez <a href=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/krew-budowa-funkcje-w-organizmie-grupy-krwi-i-ich-dziedziczenie\/\">krew<\/a> \u2013 do wszystkich tkanek cia\u0142a.<\/p>\n\n\n\n<p>Niestrawione bia\u0142ka wydalane s\u0105 z ka\u0142em.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"\u0179r\u00f3d\u0142a-bia\u0142ka-w-diecie\">\u0179r\u00f3d\u0142a bia\u0142ka w diecie<\/h2>\n\n\n\n<p>Dla cz\u0142owieka po\u017cywienie jest \u017ar\u00f3d\u0142em bia\u0142ka \u2013 pochodzi ono z produkt\u00f3w zwierz\u0119cych i ro\u015blinnych.<\/p>\n\n\n\n<p>Organizm ludzki najlepiej wykorzystuje bia\u0142ka, kt\u00f3re zawieraj\u0105 wszystkie niezb\u0119dne \u2013 czyli nieprodukowane przez ludzki organizm \u2013 aminokwasy. Zawarto\u015b\u0107 tych aminokwas\u00f3w oraz ich wzajemne proporcje decyduj\u0105 o warto\u015bci od\u017cywczej bia\u0142ka.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Organizm cz\u0142owieka najlepiej wykorzystuje albumin\u0119 bia\u0142ka kurzego, dlatego zosta\u0142a ona uznana za bia\u0142ko wzorcowe.<\/strong> Najlepiej przyswajalnym bia\u0142kiem u niemowl\u0105t jest natomiast laktoalbumina z mleka matki.<\/p>\n\n\n\n<p>Do okre\u015blenia warto\u015bci od\u017cywczej bia\u0142ka stosowane jest poj\u0119cie aminokwasu ograniczaj\u0105cego, czyli tego aminokwasu egzogennego, kt\u00f3ry w danym produkcie wyst\u0119puje w ilo\u015bci najmniejszej, je\u015bli por\u00f3wnamy je z bia\u0142kiem wzorcowym. Taki aminokwas ogranicza wykorzystywanie przez organizm pozosta\u0142ych obecnych w sk\u0142adzie element\u00f3w bia\u0142ka.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><a href=\"https:\/\/www.alab.pl\/badanie\/rozdzial-elektrof-bialek-w-sur-proteinogram-i79\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"800\" height=\"200\" src=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/Badanie_proteinogram.png\" alt=\"Badanie_proteinogram banerek\" class=\"wp-image-22430\" srcset=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/Badanie_proteinogram.png 800w, https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/Badanie_proteinogram-768x192.png 768w, https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/Badanie_proteinogram-150x38.png 150w, https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/Badanie_proteinogram-300x75.png 300w, https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/Badanie_proteinogram-696x174.png 696w\" sizes=\"auto, (max-width: 800px) 100vw, 800px\" \/><\/a><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>>> Wi\u0119cej o aminokwasach przeczytasz w artykule: <a href=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/aminokwasy-czym-sa-rodzaje-rola-w-organizmie-i-zrodla\/\">Aminokwasy \u2013 czym s\u0105?<\/a><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Bia\u0142ka zwierz\u0119ce zawieraj\u0105 wszystkie niezb\u0119dne aminokwasy egzogenne, dlatego uwa\u017ca si\u0119 je za lepsze \u017ar\u00f3d\u0142o bia\u0142ka ni\u017c produkty ro\u015blinne. Produkty zbo\u017cowe s\u0105 np. ubogie w lizyn\u0119. Kukurydza zawiera ma\u0142o tryptofanu, suche nasiona ro\u015blin str\u0105czkowych ubogie s\u0105 w aminokwasy siarkowe i tryptofan, a ziemniaki zawieraj\u0105 ma\u0142o metioniny.<\/p>\n\n\n\n<p>Nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, i\u017c <strong>mo\u017cliwe jest skomponowanie pe\u0142nowarto\u015bciowej \u2013 pod k\u0105tem zawarto\u015bci bia\u0142ka \u2013 diety ro\u015blinnej<\/strong>. Je\u015bli jednak nie mamy do\u015bwiadczenia w \u0142\u0105czeniu produkt\u00f3w, warto \u2013 zw\u0142aszcza na pocz\u0105tku swojej przygody z diet\u0105 ro\u015blinn\u0105 \u2013 zasi\u0119gn\u0105\u0107 porady dietetyka.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"Zapotrzebowanie-organizmu-cz\u0142owieka-na-bia\u0142ko\">Zapotrzebowanie organizmu cz\u0142owieka na bia\u0142ko<\/h2>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/dzienne-zapotrzebowanie-na-bialko-jak-je-obliczyc-i-ile-wynosi\/\">Zapotrzebowanie na bia\u0142ko<\/a> uzale\u017cnione jest od kilku czynnik\u00f3w, do kt\u00f3rych nale\u017c\u0105:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>stan gospodarki energetycznej \u2013 energia z bia\u0142ka powinna stanowi\u0107 10-15% dobowego zapotrzebowania energetycznego organizmu. Je\u015bli organizm ma niewystarczaj\u0105ce ilo\u015bci energii z w\u0119glowodan\u00f3w i t\u0142uszcz\u00f3w, bia\u0142ko zaczyna by\u0107 wykorzystywane na cele energetyczne;<\/li>\n\n\n\n<li>wiek;<\/li>\n\n\n\n<li>stan zdrowia;<\/li>\n\n\n\n<li>masa cia\u0142a;<\/li>\n\n\n\n<li>aktywno\u015b\u0107 fizyczna \u2013 osoby o du\u017cej aktywno\u015bci fizycznej maj\u0105 wi\u0119ksze zapotrzebowanie na bia\u0142ko;<\/li>\n\n\n\n<li>stan fizjologiczny \u2013 wi\u0119ksze zapotrzebowanie na bia\u0142ko maj\u0105 kobiety w ci\u0105\u017cy i podczas laktacji.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Zalecane spo\u017cycie bia\u0142ka dla doros\u0142ego cz\u0142owieka o prawid\u0142owej masie cia\u0142a wynosi spo\u017cywa\u0107 0,9 g na 1 kg masy cia\u0142a.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\" id=\"Niedob\u00f3r-bia\u0142ka-w-organizmie.-Markery-niedobor\u00f3w-bia\u0142ka\">Niedob\u00f3r bia\u0142ka w organizmie. Markery niedobor\u00f3w bia\u0142ka<\/h3>\n\n\n\n<p>W Polsce nie obserwuje si\u0119 niedobor\u00f3w bia\u0142ka w diecie, dlatego zmniejszony poziom tego sk\u0142adnika pokarmowego mo\u017ce wyst\u0119powa\u0107 w okre\u015blonych sytuacjach, np.:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>zwi\u0119kszone zapotrzebowanie w sytuacji stresu;<\/li>\n\n\n\n<li>zwi\u0119kszone zapotrzebowanie w czasie infekcji;<\/li>\n\n\n\n<li>zwi\u0119kszona utrata bia\u0142ka spowodowana np. biegunk\u0105, oparzeniami, zaburzeniami wch\u0142aniania;<\/li>\n\n\n\n<li>starszy wiek;<\/li>\n\n\n\n<li>nieprawid\u0142owa dieta.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Niedobory bia\u0142ka mog\u0105 rozwin\u0105\u0107 si\u0119 w nast\u0119pstwie d\u0142ugotrwa\u0142ego g\u0142odzenia \u2013 powstaje w\u00f3wczas <strong>niedo\u017cywienie typu marasmus<\/strong>. Je\u015bli natomiast mamy do czynienia z niedoborem bia\u0142ka w stosunku do zapotrzebowania energetycznego <strong>rozwija si\u0119 kwashiorkor<\/strong> \u2013 jego charakterystyczn\u0105 cech\u0105 s\u0105 obrz\u0119ki.<\/p>\n\n\n\n<p>Markery niedoboru bia\u0142ka w organizmie to:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>albumina,<\/li>\n\n\n\n<li>transferryna,<\/li>\n\n\n\n<li>prealbumina. \u00a0<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p><strong>>> Wi\u0119cej przeczytasz o tym w artykule: <a href=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/niedozywienie-objawy-i-skutki-jakie-badania-laboratoryjne-nalezy-wykonac\/\">Niedo\u017cywienie \u2013 objawy i skutki<\/a><\/strong><\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\" id=\"Nadmiar-bia\u0142ka-w-organizmie\">Nadmiar bia\u0142ka w organizmie<\/h3>\n\n\n\n<p>Nadmiar bia\u0142ka w organizmie mo\u017ce powodowa\u0107 hiperkalcuri\u0119 \u2013 zwi\u0119kszone wydalanie wapnia z moczem, co sprzyja osteoporozie. Innym objawem mo\u017ce by\u0107 kwasica oraz zwi\u0119kszone ryzyko powstawania kamieni nerkowych, kt\u00f3rych g\u0142\u00f3wnym sk\u0142adnikiem jest szczawian wapnia.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"Podsumowanie\">Podsumowanie<\/h2>\n\n\n\n<p>Wiele lat temu Agnieszka Osiecka napisa\u0142a, a Skaldowie za\u015bpiewali, \u017ce \u201e\u017cycie jest form\u0105 istnienia bia\u0142ka\u201d i jest w tym wiele prawdy. Szczeg\u00f3\u0142owy opis tego, jak wa\u017cne jest bia\u0142ko dla naszego organizmu przekracza ramy tego artyku\u0142u.<\/p>\n\n\n\n<p>W naszej diecie powinno by\u0107 obecne bia\u0142ko dostarczaj\u0105ce wszystkich niezb\u0119dnych aminokwas\u00f3w w optymalnych ilo\u015bciach. Jest to kluczowe zw\u0142aszcza dla os\u00f3b, kt\u00f3re pozostaj\u0105 na diecie ro\u015blinnej przez wiele lat, ale r\u00f3wnie\u017c dla os\u00f3b, kt\u00f3re spo\u017cywaj\u0105 \u017cywno\u015b\u0107 przetworzon\u0105.<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<p><strong>PI\u015aMIENNICTWO<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\">\n<li>Jarosz M., Rychlik E., Sto\u015b K., Charzewska J. (red.),\u00a0Normy \u017cywienia dla populacji Polski i ich zastosowanie. Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego \u2013 Pa\u0144stwowy Zak\u0142ad Higieny, 2020<\/li>\n\n\n\n<li>Ciborowska H., Rudnicka A., Dietetyka. \u017bywienie zdrowego i chorego cz\u0142owieka. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2015.<\/li>\n<\/ol>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bia\u0142ka to najwa\u017cniejsze sk\u0142adniki budulcowe organizm\u00f3w. Dowiedz si\u0119, czym s\u0105, jaka jest ich budowa, w\u0142a\u015bciwo\u015bci i rola w organizmie.<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":22458,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"footnotes":""},"categories":[17],"tags":[],"coauthors":[191],"class_list":{"0":"post-22570","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-dieta"},"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.6 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Podstawowe sk\u0142adniki od\u017cywcze - bia\u0142ko. Budowa i funkcje bia\u0142ek - Centrum Wiedzy ALAB laboratoria<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Bia\u0142ka to najwa\u017cniejsze sk\u0142adniki budulcowe organizm\u00f3w. Dowiedz si\u0119, czym s\u0105, jaka jest ich budowa, w\u0142a\u015bciwo\u015bci i rola w organizmie.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/podstawowe-skladniki-odzywcze-bialko-budowa-i-funkcje-bialek\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Podstawowe sk\u0142adniki od\u017cywcze - bia\u0142ko. Budowa i funkcje bia\u0142ek - Centrum Wiedzy ALAB laboratoria\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Bia\u0142ka to najwa\u017cniejsze sk\u0142adniki budulcowe organizm\u00f3w. Dowiedz si\u0119, czym s\u0105, jaka jest ich budowa, w\u0142a\u015bciwo\u015bci i rola w organizmie.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/podstawowe-skladniki-odzywcze-bialko-budowa-i-funkcje-bialek\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Centrum Wiedzy ALAB laboratoria\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/ALABlaboratoria\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2025-03-27T12:23:45+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-03-27T12:23:47+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/Podstawowe_skladniki_odzywcze_bialko_cover.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1925\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1285\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Magdalena Konowrocka\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Magdalena Konowrocka\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"9 minut\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label3\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data3\" content=\"Magdalena Konowrocka\" \/>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Podstawowe sk\u0142adniki od\u017cywcze - bia\u0142ko. Budowa i funkcje bia\u0142ek - Centrum Wiedzy ALAB laboratoria","description":"Bia\u0142ka to najwa\u017cniejsze sk\u0142adniki budulcowe organizm\u00f3w. Dowiedz si\u0119, czym s\u0105, jaka jest ich budowa, w\u0142a\u015bciwo\u015bci i rola w organizmie.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/podstawowe-skladniki-odzywcze-bialko-budowa-i-funkcje-bialek\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Podstawowe sk\u0142adniki od\u017cywcze - bia\u0142ko. Budowa i funkcje bia\u0142ek - Centrum Wiedzy ALAB laboratoria","og_description":"Bia\u0142ka to najwa\u017cniejsze sk\u0142adniki budulcowe organizm\u00f3w. Dowiedz si\u0119, czym s\u0105, jaka jest ich budowa, w\u0142a\u015bciwo\u015bci i rola w organizmie.","og_url":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/podstawowe-skladniki-odzywcze-bialko-budowa-i-funkcje-bialek\/","og_site_name":"Centrum Wiedzy ALAB laboratoria","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/ALABlaboratoria","article_published_time":"2025-03-27T12:23:45+00:00","article_modified_time":"2025-03-27T12:23:47+00:00","og_image":[{"width":1925,"height":1285,"url":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/Podstawowe_skladniki_odzywcze_bialko_cover.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Magdalena Konowrocka","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"Magdalena Konowrocka","Szacowany czas czytania":"9 minut","Written by":"Magdalena Konowrocka"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/podstawowe-skladniki-odzywcze-bialko-budowa-i-funkcje-bialek\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/podstawowe-skladniki-odzywcze-bialko-budowa-i-funkcje-bialek\/"},"author":{"name":"Magdalena Konowrocka","@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/#\/schema\/person\/f5efeaa1a9dd143fd159fd2fc446631c"},"headline":"Podstawowe sk\u0142adniki od\u017cywcze &#8211; bia\u0142ko. Budowa i funkcje bia\u0142ek","datePublished":"2025-03-27T12:23:45+00:00","dateModified":"2025-03-27T12:23:47+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/podstawowe-skladniki-odzywcze-bialko-budowa-i-funkcje-bialek\/"},"wordCount":1743,"publisher":{"@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/podstawowe-skladniki-odzywcze-bialko-budowa-i-funkcje-bialek\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/Podstawowe_skladniki_odzywcze_bialko_cover.jpg","articleSection":["Dieta i suplementacja"],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/podstawowe-skladniki-odzywcze-bialko-budowa-i-funkcje-bialek\/","url":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/podstawowe-skladniki-odzywcze-bialko-budowa-i-funkcje-bialek\/","name":"Podstawowe sk\u0142adniki od\u017cywcze - bia\u0142ko. Budowa i funkcje bia\u0142ek - Centrum Wiedzy ALAB laboratoria","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/podstawowe-skladniki-odzywcze-bialko-budowa-i-funkcje-bialek\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/podstawowe-skladniki-odzywcze-bialko-budowa-i-funkcje-bialek\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/Podstawowe_skladniki_odzywcze_bialko_cover.jpg","datePublished":"2025-03-27T12:23:45+00:00","dateModified":"2025-03-27T12:23:47+00:00","description":"Bia\u0142ka to najwa\u017cniejsze sk\u0142adniki budulcowe organizm\u00f3w. Dowiedz si\u0119, czym s\u0105, jaka jest ich budowa, w\u0142a\u015bciwo\u015bci i rola w organizmie.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/podstawowe-skladniki-odzywcze-bialko-budowa-i-funkcje-bialek\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/podstawowe-skladniki-odzywcze-bialko-budowa-i-funkcje-bialek\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/podstawowe-skladniki-odzywcze-bialko-budowa-i-funkcje-bialek\/#primaryimage","url":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/Podstawowe_skladniki_odzywcze_bialko_cover.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/Podstawowe_skladniki_odzywcze_bialko_cover.jpg","width":1925,"height":1285,"caption":"Podstawowe_skladniki_odzywcze_bialko_cover"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/podstawowe-skladniki-odzywcze-bialko-budowa-i-funkcje-bialek\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Podstawowe sk\u0142adniki od\u017cywcze &#8211; bia\u0142ko. Budowa i funkcje bia\u0142ek"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/#website","url":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/","name":"Centrum Wiedzy ALAB laboratoria","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/#organization","name":"Centrum Wiedzy ALAB laboratoria","url":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/alabek.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/alabek.jpg","width":1250,"height":1251,"caption":"Centrum Wiedzy ALAB laboratoria"},"image":{"@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/ALABlaboratoria"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/#\/schema\/person\/f5efeaa1a9dd143fd159fd2fc446631c","name":"Magdalena Konowrocka","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/Magdalena-Konowrocka-jpg-150x150.webp89854cb66701ee4f4b5429d528843904","url":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/Magdalena-Konowrocka-jpg-150x150.webp","contentUrl":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/Magdalena-Konowrocka-jpg-150x150.webp","caption":"Magdalena Konowrocka"},"description":"Dietetyk i psychodietetyk, absolwentka studi\u00f3w magisterskich na SGGW oraz studi\u00f3w podyplomowych na WUM na kierunku \u201eDietetyka w choroby wewn\u0119trznych i metabolicznych\u201d, studiowa\u0142a w Instytucie \u017bywienia i \u017bywno\u015bci \u201ePoradnictwo dietetyczne \u2013 post\u0119py w \u017cywieniu cz\u0142owieka\u201d. Prowadzi gabinet doradztwa \u017cywieniowego i dietetycznego Optimum Zdrowia.","url":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/author\/magdalena-konowrocka\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22570","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=22570"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22570\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":22573,"href":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22570\/revisions\/22573"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-json\/wp\/v2\/media\/22458"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=22570"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=22570"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=22570"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=22570"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}