{"id":2293,"date":"2022-03-04T12:29:56","date_gmt":"2022-03-04T11:29:56","guid":{"rendered":"https:\/\/sklep.alablaboratoria.pl\/centrum-wiedzy\/centrum-wiedzy\/?p=2293"},"modified":"2025-07-10T16:06:25","modified_gmt":"2025-07-10T14:06:25","slug":"jak-wzmocnic-uklad-immunologiczny","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/jak-wzmocnic-uklad-immunologiczny\/","title":{"rendered":"Jak wzmocni\u0107 uk\u0142ad immunologiczny u doros\u0142ych i dzieci?"},"content":{"rendered":"\n

Jak zadba\u0107 o odporno\u015b\u0107? Jak utrzyma\u0107 uk\u0142ad immunologiczny w dobrej formie?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Spis tre\u015bci:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    \n
  1. Co to jest odporno\u015b\u0107?<\/a><\/strong><\/li>\n\n\n\n
  2. Czym jest odporno\u015b\u0107 swoista i nieswoista?<\/a><\/strong><\/li>\n\n\n\n
  3. Jak dba\u0107 o odporno\u015b\u0107?<\/a><\/strong><\/li>\n\n\n\n
  4. Suplementacja witamin w budowaniu odporno\u015bci – fakty i mity<\/a><\/strong><\/li>\n\n\n\n
  5. Jak zwi\u0119kszy\u0107 odporno\u015b\u0107 organizmu za pomoc\u0105 diety?<\/a><\/strong><\/li>\n\n\n\n
  6. Witamina D<\/a><\/strong><\/li>\n\n\n\n
  7. Witamina C<\/a><\/strong><\/li>\n\n\n\n
  8. Cynk<\/a><\/strong><\/li>\n\n\n\n
  9. Selen<\/a><\/strong><\/li>\n\n\n\n
  10. Mikrobiota jelitowa – czy odporno\u015b\u0107 zaczyna si\u0119 w jelitach?<\/a><\/strong><\/li>\n\n\n\n
  11. Jak wzmocni\u0107 uk\u0142ad immunologiczny poprzez suplementacj\u0119?<\/a><\/strong><\/li>\n\n\n\n
  12. Podsumowanie – jak dba\u0107 o odporno\u015b\u0107?<\/a><\/strong><\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n

    W ci\u0105gu ostatnich dw\u00f3ch lat odporno\u015b\u0107 i wszystkie sposoby jej wzmacniania cieszy\u0142y si\u0119 du\u017cym zainteresowaniem ca\u0142ego \u015bwiata. Ka\u017cdy chcia\u0142 wzmocni\u0107 sw\u00f3j uk\u0142ad immunologiczny, aby wygra\u0107 walk\u0119 z wirusem SARS-CoV-2, a wiele suplement\u00f3w diety zrobi\u0142o w tym czasie zawrotn\u0105 karier\u0119. Czy s\u0142usznie? W niniejszym artykule t\u0142umaczymy, jak wzmocni\u0107 uk\u0142ad immunologiczny, jak wzmocni\u0107 organizm po antybiotyku<\/a> i przebytej chorobie COVID-19<\/a>, a tak\u017ce poruszamy inne kwestie zwi\u0105zane z dbaniem o odporno\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

    Co to jest odporno\u015b\u0107? <\/h2>\n\n\n\n

    Zacznijmy od pocz\u0105tku, czyli od definicji odporno\u015bci. Mo\u017cemy powiedzie\u0107, i\u017c nasz organizm jest odporny, je\u015bli zdolny jest do zwalczania szkodliwych czynnik\u00f3w ze \u015brodowiska zewn\u0119trznego. Zazwyczaj mamy na my\u015bli bakterie, wirusy, grzyby czy paso\u017cyty. Pami\u0119tajmy jednak, i\u017c na co dzie\u0144 mierzymy si\u0119 r\u00f3wnie\u017c z toksynami chemicznymi, smogiem czy toksynami wytwarzanymi przez ro\u015bliny i zwierz\u0119ta. Je\u015bli nasz organizm jest zdolny do ich rozpoznania i uruchomienia kaskady uk\u0142adu immunologicznego, kt\u00f3ra je wyeliminuje, to nasz uk\u0142ad odporno\u015bciowy jest w dobrej formie. To, co jest bardzo wa\u017cne to fakt, i\u017c uk\u0142ad odporno\u015bciowy to niezwykle z\u0142o\u017cony mechanizm. Sk\u0142ada si\u0119 na niego odporno\u015b\u0107 nieswoista i swoista, i niestety \u2013 powiedzmy to od razu \u2013 niemo\u017cliwe jest, aby suplementacja jednej, czy nawet kilku witamin \u2013 wp\u0142yn\u0119\u0142a na jego wzmocnienie. Nawet je\u015bli b\u0119dziemy j\u0105 przyjmowa\u0107 przez kilka tygodniu, czy kilka miesi\u0119cy. <\/p>\n\n\n\n

    Czym jest odporno\u015b\u0107 swoista i nieswoista? <\/h2>\n\n\n\n

    Odporno\u015b\u0107 nieswoista<\/strong> jest to odporno\u015b\u0107 wrodzona, kt\u00f3ra opiera si\u0119 na istnieniu kilku barier chroni\u0105cych organizm przed mikroorganizmami (bakteriami, wirusami), paso\u017cytami, toksynami, lekami czy kom\u00f3rkami nowotworowymi.                                 <\/p>\n\n\n\n

    Pierwsz\u0105 barier\u0105 odporno\u015bciow\u0105 naszego organizmu s\u0105: sk\u00f3ra, \u015bluz\u00f3wka przewodu pokarmowego, dr\u00f3g oddechowych i moczowych. Dzi\u0119ki budowie sk\u00f3ry oraz takich odruchom obronnym jak kichanie, kaszel, wymioty czy biegunka<\/a> organizm zatrzymuje na zewn\u0105trz wszelkie szkodliwe cz\u0105stki.<\/p>\n\n\n\n

    Drugi poziom zabezpiecze\u0144 to bariery chemiczne, czyli pot, \u0142zy i \u015blina, zawieraj\u0105ce substancje zwalczaj\u0105ce bakterie i wirusy. Wa\u017cnym sk\u0142adnikiem tych zabezpiecze\u0144 jest kwas solny soku \u017co\u0142\u0105dkowego, kt\u00f3rego pH = 2 zabija wi\u0119kszo\u015b\u0107 drobnoustroj\u00f3w. Pami\u0119tajmy o tym, gdy b\u0119dziemy chcieli przez d\u0142u\u017cszy czas za\u017cywa\u0107 leki zoboj\u0119tniaj\u0105ce kwas solny lub zmniejszaj\u0105ce jego wydzielanie (np. inhibitory pompy protonowej na tzw. zgag\u0119).  Nasza odporno\u015b\u0107 mo\u017ce na tym ucierpie\u0107. <\/p>\n\n\n\n

    Je\u015bli te dwie bariery zostan\u0105 pokonane i substancje obce lub drobnoustroje wnikaj\u0105 do wn\u0119trza organizmu, w\u0142\u0105cza si\u0119 nast\u0119pna linia obrony – zabezpieczenia kom\u00f3rkowe. Barier\u0119 kom\u00f3rkow\u0105 tworz\u0105 np. leukocyty (ich podwy\u017cszony poziom mo\u017cna zobaczy\u0107 w morfologii<\/a>, dlatego leukocytoza mo\u017ce by\u0107 objawem infekcji<\/a>) oraz makrofagi. Wynikiem dzia\u0142ania tych mechanizm\u00f3w i objawem walki organizmu z infekcj\u0105 jest np. podwy\u017cszona temperatura. <\/p>\n\n\n\n

    Odporno\u015b\u0107 nieswoista jest uruchamiana w odpowiedzi na r\u00f3\u017cne zagro\u017cenia w podobny spos\u00f3b, w przeciwie\u0144stwie do odporno\u015bci swoistej<\/strong>, kt\u00f3ra jest uruchamiana po kontakcie ze specyficzn\u0105 cz\u0105stk\u0105 i ma za zadanie precyzyjne zwalczenie konkretnego antygenu. Pierwsza linia obrony odporno\u015bci swoistej to kom\u00f3rki nazywane makrofagami \u2013 kom\u00f3rkami \u017cernymi.  Ich funkcja dok\u0142adnie odpowiada nazwie, poniewa\u017c maj\u0105 za zadanie poch\u0142anianie (fagocytoz\u0119) czynnik\u00f3w chorobotw\u00f3rczych.<\/p>\n\n\n\n

    Nast\u0119pny etap to pokazanie takiego antygenu (czyli cz\u0105stki, kt\u00f3r\u0105 organizm uznaje za obc\u0105) wyspecjalizowanym kom\u00f3rkom uk\u0142adu odporno\u015bciowego – limfocytom B, kt\u00f3re zaczynaj\u0105 produkcj\u0119 specyficznych przeciwcia\u0142 zwalczaj\u0105cych agresora. Warto podkre\u015bli\u0107, \u017ce przeciwcia\u0142a zwalczaj\u0105 tylko jeden rodzaj antygenu, co oznacza, i\u017c nasz organizm jest zdolny wytworzy\u0107 specyficzn\u0105 obron\u0119 przeciwko bardzo wielu potencjalnym czynnikom chorobotw\u00f3rczym. Po jego zwalczeniu we krwi cz\u0142owieka pozostaje grupa innych limfocyt\u00f3w \u2013 kom\u00f3rek pami\u0119ci \u2013 kt\u00f3re w razie kolejnej infekcji szybko si\u0119 namna\u017caj\u0105, produkuj\u0105 przeciwcia\u0142a i zwalczaj\u0105 atakuj\u0105ce drobnoustroje. Odporno\u015b\u0107 swoist\u0105 wspieraj\u0105 szczepionki, kt\u00f3re ucz\u0105 organizm jak produkowa\u0107 przeciwcia\u0142a, aby szybciej zwalczy\u0107 gro\u017ane dla organizmu choroby. <\/p>\n\n\n\n

    Jak dba\u0107 o odporno\u015b\u0107?  <\/h2>\n\n\n\n

    Jak wida\u0107, odporno\u015b\u0107 jest bardzo z\u0142o\u017conym mechanizmem i \u0142atwo mo\u017cna teraz zrozumie\u0107, dlaczego za\u017cywanie 1 g witaminy C nawet codziennie, nie jest w stanie \u201ewzmocni\u0107\u201d odporno\u015bci. Witamina C jest bowiem tylko jednym puzzlem w tym procesie, do kt\u00f3rego musimy podchodzi\u0107 holistycznie. <\/p>\n\n\n\n

    Zatem jak dba\u0107 o odporno\u015b\u0107? Dok\u0142adnie tak, jak dbamy o zdrowie, niestety nie ma tutaj \u017cadnego cudownego leku lub suplementu, nie mo\u017cna podnie\u015b\u0107 odporno\u015bci \u201ena zapas\u201d. Uk\u0142ad odporno\u015bciowy cz\u0142owieka jest przygotowany na rozw\u00f3j skutecznej odpowiedzi immunologicznej przeciwko patogenom, musimy tylko zadba\u0107 o to, aby by\u0142 w optymalnej kondycji. Jak zadba\u0107 o t\u0119 kondycj\u0119, pokazuje poni\u017csza tabela.<\/p>\n\n\n\n

    \"\"<\/figure>\n\n\n\n

    Suplementacja witamin w budowaniu odporno\u015bci –  fakty i mity <\/h2>\n\n\n\n

    Jednym z najbardziej rozpowszechnionych mit\u00f3w zdrowotnych jest dobroczynny wp\u0142yw suplementacji witamin na wzmocnienie uk\u0142adu odporno\u015bciowego. Rzeczywi\u015bcie witaminy i wiele mikroelement\u00f3w jest niezb\u0119dnych do prawid\u0142owego funkcjonowania uk\u0142adu immunologicznego, jednak ich suplementacja ma sens tylko w przypadku niedobor\u00f3w<\/strong>. Je\u015bli w naszym organizmie ich poziom jest prawid\u0142owy, to za\u017cywaj\u0105c dodatkowe dawki r\u00f3\u017cnych sk\u0142adnik\u00f3w od\u017cywczych w najlepszym wypadku zmuszamy organizm do tego, aby poradzi\u0142 sobie z nadmiarem i wyeliminowa\u0142 go z organizmu. Jednak nie z ka\u017cdym nadmiarem organizm jest sobie w stanie poradzi\u0107, dlatego niekt\u00f3re suplementy mog\u0105 gromadzi\u0107 si\u0119 w organizmie cz\u0142owieka i wykazywa\u0107 dzia\u0142anie toksyczne. Zatem warunkiem koniecznym bezpiecznej i efektywnej suplementacji s\u0105 badania laboratoryjne \u2013 je\u015bli wiemy, czy wyst\u0119puje niedob\u00f3r, mo\u017cemy dobra\u0107 odpowiedni\u0105 dawk\u0119. W przeciwnym wypadku mo\u017cemy suplementowa\u0107 za du\u017co i nara\u017ca\u0107 si\u0119 na dzia\u0142anie toksyczne lub za ma\u0142o i \u2013 pomimo suplementacji \u2013 cierpie\u0107 na niedob\u00f3r. <\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Jak zwi\u0119kszy\u0107 odporno\u015b\u0107 organizmu za pomoc\u0105 diety?<\/h2>\n\n\n\n

    Witamina D<\/h3>\n\n\n\n

    Jedn\u0105 z najwa\u017cniejszych witamin w budowaniu odporno\u015bci jest witamina D. Niestety z diet\u0105 mo\u017cemy przyj\u0105\u0107 tylko 15-20% potrzebnej nam dawki, pozosta\u0142a cz\u0119\u015b\u0107 jest wytwarzana w sk\u00f3rze, pod wp\u0142ywem s\u0142o\u0144ca. W naszej szeroko\u015bci geograficznej od pa\u017adziernika do kwietnia synteza witaminy D w sk\u00f3rze jest niemo\u017cliwa, st\u0105d a\u017c 80-90% z nas cierpi na jej niedob\u00f3r. Dlatego jest to jedyna witamina, kt\u00f3rej codzienna suplementacja ma sens. Jednak jak to robi\u0107 skutecznie? <\/p>\n\n\n\n

    Przede wszystkim zbada\u0107 jej wyj\u015bciowy poziom w organizmie. Nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, i\u017c standardowa dawka suplementacyjna 1000 \u2013 2000 IU przeznaczona jest do suplementacji dla os\u00f3b bez niedobor\u00f3w. Poniewa\u017c wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nas ten niedob\u00f3r ma, bardzo du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 ma niedob\u00f3r bardzo g\u0142\u0119boki, musimy wiedzie\u0107 jaka dawka b\u0119dzie odpowiednia dla nas. Na to pytanie odpowie tylko badanie laboratoryjne. Dobra wiadomo\u015b\u0107 jest taka, \u017ce nie jest to badanie k\u0142opotliwe. Nie trzeba go robi\u0107 rano i nie trzeba by\u0107 na czczo. Warto skontrolowa\u0107 efekty suplementacji po 3 miesi\u0105cach, aby ewentualnie skorygowa\u0107 dawk\u0119. <\/p>\n\n\n\n

    <\/p>\n\n\n\n

    \"badanie<\/a><\/figure>\n\n\n\n

    <\/p>\n\n\n\n

    A jak dobiera\u0107 dawk\u0119? Dawka dobowa witaminy D powinna by\u0107 tak dobrana, aby jej st\u0119\u017cenie we krwi mie\u015bci\u0142o si\u0119 w zakresie 30-50 ng\/ml. Po osi\u0105gni\u0119ciu takiego st\u0119\u017cenia i gdy ju\u017c wiemy, jaka dawka jest dla nas optymalna, mo\u017cemy wykonywa\u0107 to badanie raz w roku.<\/p>\n\n\n\n

    Dowiedz si\u0119 wi\u0119cej na temat suplementacji witaminy D<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n

    Witamina C<\/h3>\n\n\n\n

    Witamina C obni\u017ca poziom cytokin prozapalnych (TNF alfa) i zwi\u0119ksza przeciwzapalnych (IL-10), dlatego jest wa\u017cnym graczem przy zwalczaniu infekcji. Dlatego, je\u015bli ju\u017c \u201ez\u0142apali\u015bmy\u201d wirusa, to warto zadba\u0107 o suplementacj\u0119 w dawce co najmniej 0,2 g na dob\u0119. Skraca si\u0119 w\u00f3wczas czas trwania infekcji, a objawy s\u0105 \u0142agodniejsze. Taka kr\u00f3tkotrwa\u0142a suplementacja ma sens. Natomiast profilaktyczne przyjmowanie tej witaminy przez d\u0142ugi czas nie ma niestety sensu. Dlaczego? <\/p>\n\n\n\n

    Nasz organizm nie jest w stanie zmagazynowa\u0107 tej witaminy, nie jeste\u015bmy w stanie od\u0142o\u017cy\u0107 jej \u201ena zapas\u201d. Witamina C jest dobrze rozpuszczalna w wodzie, dlatego jej nadmiar wydala si\u0119 po prostu z moczem. Natomiast je\u015bli pomimo wszystko przez d\u0142u\u017cszy czas suplementujemy du\u017ce jej dawki, mo\u017ce to doprowadzi\u0107 do kamicy nerkowej. Je\u015bli zale\u017cy nam na optymalnym poziomie witaminy C w organizmie, postawmy na warzywa i owoce, tym bardziej, i\u017c jest to witamina dost\u0119pna i \u0142atwo przyswajalna. Je\u015bli spo\u017cywamy zalecane 400 g warzyw i owoc\u00f3w dziennie, jej brak nam nie zagrozi. Dlatego niekt\u00f3rzy lekarze i dietetycy zalecaj\u0105, aby po witamin\u0119 C p\u00f3j\u015b\u0107 do lokalnego warzywniaka, a nie do apteki. <\/p>\n\n\n\n

    Troch\u0119 inna sytuacja mo\u017ce zaistnie\u0107, gdy jeste\u015bmy poddawani dzia\u0142aniu przewlek\u0142ego stresu. W\u00f3wczas rzeczywi\u015bcie poziom witaminy C w naszym organizmie mo\u017ce by\u0107 zbyt niski. Jednak w\u00f3wczas rekomendowanym post\u0119powaniem jest wykonanie badania jej poziomu we krwi, \u017ceby zobaczy\u0107, czy musimy wspom\u00f3c si\u0119 suplementacj\u0105 i jak\u0105 dawk\u0105. Zupe\u0142nie \u015bwiadomie mo\u017cemy r\u00f3wnie\u017c zadba\u0107 o jej dost\u0119pno\u015b\u0107 z diet\u0105. <\/p>\n\n\n\n

    <\/p>\n\n\n\n

    \"witamina<\/a><\/figure>\n\n\n\n

    <\/p>\n\n\n\n

    Badanie poziomu witaminy C nale\u017cy wykona\u0107 w godzinach porannych i wymagane jest bycie na czczo. <\/p>\n\n\n\n

    Zobacz te\u017c: Czy mo\u017cna przedawkowa\u0107 witamin\u0119 C?<\/a><\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Cynk <\/h3>\n\n\n\n

    Cynk to bardzo ciekawy pierwiastek. Rzeczywi\u015bcie odgrywa du\u017c\u0105 rol\u0119 w utrzymaniu systemu odporno\u015bciowego w dobrej kondycji, ale \u2013 podobnie jak w przypadku wszystkich innych sk\u0142adnik\u00f3w diety, od kt\u00f3rych zale\u017cy dobra odporno\u015b\u0107 \u2013 zbyt du\u017ca ilo\u015b\u0107 suplementowanego cynku nie podnosi odporno\u015bci \u201ena zapas\u201d, natomiast mo\u017ce by\u0107 toksyczna. Optymalny poziom cynku to sprawny uk\u0142ad immunologiczny, sprawne funkcjonowanie ponad 300 enzym\u00f3w, sprawny metabolizm kwas\u00f3w nukleinowych i biosynteza bia\u0142ek. Jest to niezwykle wa\u017cny pierwiastek, ale gdy jest go za du\u017co, mo\u017ce by\u0107 toksyczny i np. paradoksalnie prowadzi\u0107 do obni\u017cenia poziomu odporno\u015bci. Mo\u017ce te\u017c przyczynia\u0107 si\u0119 do magazynowania \u03b2 \u2013 amyloidu w organizmie, kt\u00f3ry odpowiedzialny jest za rozw\u00f3j choroby Alzheimera. Mo\u017ce wreszcie skutkowa\u0107 rozwojem nowotwor\u00f3w \u2013 jak uwa\u017ca prof. J. Lubi\u0144ski. Dlatego nie warto suplementowa\u0107 cynku bez kontroli, poniewa\u017c mo\u017ce to przynie\u015b\u0107 wi\u0119cej szkody ni\u017c po\u017cytku. A jak zapewni\u0107 sobie odpowiednie ilo\u015bci cynku w diecie? <\/p>\n\n\n\n

    <\/p>\n\n\n\n

    \"Badanie<\/a><\/figure>\n\n\n\n

    <\/p>\n\n\n\n

    Przede wszystkim nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, i\u017c przyswajalno\u015b\u0107 cynku zale\u017cy od rodzaju produktu spo\u017cywczego. Cynk ze \u017ar\u00f3de\u0142 pochodzenia zwierz\u0119cego (mi\u0119so, sery podpuszczkowe) wch\u0142ania si\u0119 lepiej, ni\u017c z produkt\u00f3w ro\u015blinnych. Zawarte w nich fityniany wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 bowiem z jonami cynku, co uniemo\u017cliwia ich wch\u0142anianie. Przyswajalno\u015b\u0107 cynku \u015brednio w diecie waha si\u0119 od 20-40%, natomiast z produkt\u00f3w zbo\u017cowych wynosi 10-15%. Pomimo wszystko produkty z pe\u0142nego przemia\u0142u s\u0105 cennym \u017ar\u00f3d\u0142em tego pierwiastka, nale\u017cy tylko mie\u0107 \u015bwiadomo\u015b\u0107 ogranicze\u0144, jakie niesie dieta wegetaria\u0144ska<\/a>. <\/p>\n\n\n\n

    Poza tym obni\u017cone przyswajanie cynku powoduj\u0105 r\u00f3wnie\u017c inne sk\u0142adniki pokarmowe \u2013 b\u0142onnik, wap\u0144, \u017celazo, mied\u017a czy alkohol. W tym kontek\u015bcie warto sprawdza\u0107 sk\u0142ad preparat\u00f3w multiwitaminowych, je\u015bli chcemy prowadzi\u0107 efektywn\u0105 suplementacj\u0119. <\/p>\n\n\n\n

    \"\"
    Opracowane na podst. Zinc and COVID-19: Basis of Current Clinical Trial Amit Pal 1, Rosanna Squitti 2, Mario Picozza 3, Anil Pawar 4, Mauro Rongioletti 5, Atanu Kumar Dutta 6, Sibasish Sahoo 6, Kalyan Goswami 6, Praveen Sharma 7, Rajendro Prasad 8<\/sub><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

    Selen<\/h3>\n\n\n\n

    Najbardziej znan\u0105 rol\u0105 selenu jest jego udzia\u0142 w prawid\u0142owym funkcjonowaniu tarczycy (selen bierze udzia\u0142 w metabolizmie hormon\u00f3w tarczycy). Warto jednak wiedzie\u0107, i\u017c selen stymuluje r\u00f3wnie\u017c uk\u0142ad odporno\u015bciowy, jako antyoksydant chroni nas przed dzia\u0142aniem wolnych rodnik\u00f3w. Nasza codzienna dieta rzeczywi\u015bcie mo\u017ce nie dostarcza\u0107 odpowiednich ilo\u015bci tego pierwiastka, dlatego wiele os\u00f3b suplementuje selen. Niestety selen jest pierwiastkiem o dw\u00f3ch obliczach \u2013 wide\u0142ki pomi\u0119dzy dawk\u0105 zalecan\u0105 a toksyczn\u0105 s\u0105 w\u0105skie, dlatego dosy\u0107 \u0142atwo go przedawkowa\u0107. Nasz organizm nie potrafi sobie poradzi\u0107 z nadmiarem selenu, mog\u0105 pojawi\u0107 si\u0119 objawy selenozy (zatrucia selenem).<\/p>\n\n\n\n

    Objawy przedawkowania selenu (selenozy):<\/h4>\n\n\n\n