{"id":2365,"date":"2022-03-09T13:56:00","date_gmt":"2022-03-09T12:56:00","guid":{"rendered":"https:\/\/sklep.alablaboratoria.pl\/centrum-wiedzy\/centrum-wiedzy\/?p=2365"},"modified":"2026-03-01T15:06:28","modified_gmt":"2026-03-01T14:06:28","slug":"nowoczesna-profilaktyka-raka-szyjki-macicy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/nowoczesna-profilaktyka-raka-szyjki-macicy\/","title":{"rendered":"Profilaktyka raka szyjki macicy"},"content":{"rendered":"\n

Artyku\u0142 zosta\u0142 zaktualizowany 19.11.2025 r.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Rak szyjki macicy jest jednym z najgro\u017aniejszych nowotwor\u00f3w kobiecych, jednak jego rozw\u00f3j jest procesem powolnym i w niemal 100% przypadk\u00f3w mo\u017cna mu zapobiec lub wyleczy\u0107 na wczesnym etapie. Nowoczesna profilaktyka opiera si\u0119 na dw\u00f3ch filarach: szczepieniach przeciwko wirusowi HPV (profilaktyka pierwotna) oraz regularnych badaniach przesiewowych (profilaktyka wt\u00f3rna).<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Z tego artyku\u0142u dowiesz si\u0119 m.in.:<\/strong>
>> jak\u0105 rol\u0119 odgrywa wirus brodawczaka ludzkiego (HPV) w rozwoju nowotworu i kt\u00f3re typy wirusa stanowi\u0105 najwi\u0119ksze zagro\u017cenie,
>> czym dok\u0142adnie jest szczepionka przeciw HPV, jak dzia\u0142a i kto powinien skorzysta\u0107 z Powszechnego Programu Szczepie\u0144 dost\u0119pnego w Polsce,
>> co to jest test HPV HR i czym r\u00f3\u017cni si\u0119 nowy schemat profilaktyki od tradycyjnej cytologii,
>> po co i jak samodzielnie wykona\u0107 domowy test na HPV.<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n

Spis tre\u015bci:<\/p>\n\n\n\n

    \n
  1. Dlaczego profilaktyka raka szyjki macicy jest wa\u017cna?<\/a><\/li>\n\n\n\n
  2. Infekcja wirusem HPV jako g\u0142\u00f3wny czynnik ryzyka<\/a><\/li>\n\n\n\n
  3. Profilaktyka raka szyjki macicy \u2013 trzy filary profilaktyki: test HPV, cytologia i szczepienia<\/a><\/li>\n\n\n\n
  4. Badania w kierunku HPV \u2013 dlaczego test HPV jest obecnie podstaw\u0105 w profilaktyce raka szyjki macicy?<\/a><\/li>\n\n\n\n
  5. Cytologia p\u0142ynna<\/a><\/li>\n\n\n\n
  6. Szczepienia przeciwko wirusowi HPV<\/a><\/li>\n\n\n\n
  7. Rak szyjki macicy: badania przesiewowe \u2013 aktualne zalecenia<\/a><\/li>\n\n\n\n
  8. Domowy, wysy\u0142kowy test na HPV \u2013 jak go wykona\u0107?<\/a><\/li>\n\n\n\n
  9. Profilaktyka raka szyjki macicy szczepienia i inne badania \u2013 sekcja FAQ<\/a><\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n

    Dlaczego profilaktyka raka szyjki macicy jest wa\u017cna?<\/h2>\n\n\n\n

    Wdro\u017cenie profilaktyki w postaci szczepie\u0144 oraz bada\u0144 przesiewowych ma na celu przede wszystkim zmniejszenie wska\u017anika zachorowalno\u015bci i umieralno\u015bci kobiet z powodu raka szyjki macicy<\/a>. Dzi\u0119ki regularnym badaniom mo\u017cna wykry\u0107 i wyleczy\u0107 zmiany przedrakowe jeszcze zanim rozwinie si\u0119 z\u0142o\u015bliwy nowotw\u00f3r<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

    Warto podkre\u015bli\u0107, \u017ce wirus brodawczaka ludzkiego (HPV<\/a>) jest przyczyn\u0105 oko\u0142o 5% wszystkich nowotwor\u00f3w z\u0142o\u015bliwych na \u015bwiecie. Dzi\u0119ki szczepieniom mo\u017cna si\u0119 uchroni\u0107 nie tylko przed rakiem szyjki macicy, ale tak\u017ce przed innymi nowotworami zwi\u0105zanymi z HPV, takimi jak rak odbytu<\/a>, sromu, pochwy, pr\u0105cia czy jamy ustnej i rak gard\u0142a<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

    >> Przeczytaj: Najcz\u0119stsze nowotwory u kobiet i m\u0119\u017cczyzn<\/a><\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Infekcja wirusem HPV jako g\u0142\u00f3wny czynnik ryzyka<\/h2>\n\n\n\n

    Wirus brodawczaka ludzkiego (HPV, ang. human papillomavirus<\/em>) odpowiada za niemal wszystkie przypadki rozwoju raka szyjki macicy (99,7%).<\/strong> Zaka\u017cenie HPV jest powszechne, a do transmisji dochodzi g\u0142\u00f3wnie drog\u0105 kontakt\u00f3w seksualnych.<\/p>\n\n\n\n

    Wi\u0119kszo\u015b\u0107 zaka\u017ce\u0144 ust\u0119puje samoistnie, jednak przewlek\u0142a infekcja<\/a> wysokoonkogennymi typami wirusa prowadzi do zmian w kom\u00f3rkach, kt\u00f3re mog\u0105 przekszta\u0142ci\u0107 si\u0119 w nowotw\u00f3r. Najbardziej rakotw\u00f3rczym typem jest HPV 16, kt\u00f3ry dominuje w typach wywo\u0142uj\u0105cych raka. Ponadto du\u017cy potencja\u0142 onkogenny maj\u0105 r\u00f3wnie\u017c typy 18, 31, 33, 35, 39, 45, 51, 52, 56, 58 i 59.<\/p>\n\n\n\n

    >> Mo\u017ce Ci\u0119 zainteresowa\u0107: Objawy HPV u kobiet. Przyczyny, diagnostyka i leczenie<\/a><\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Profilaktyka raka szyjki macicy \u2013 trzy filary profilaktyki: test HPV, cytologia i szczepienia<\/h2>\n\n\n\n

    Skuteczne obni\u017cenie ryzyka zachorowania na raka szyjki macicy jest mo\u017cliwe dzi\u0119ki strategii opartej na trzech kluczowych filarach, kt\u00f3re \u0142\u0105cz\u0105 profilaktyk\u0119 pierwotn\u0105 i wt\u00f3rn\u0105.<\/p>\n\n\n\n

    Pierwszym filarem i najskuteczniejsz\u0105 form\u0105 profilaktyki pierwotnej s\u0105 szczepienia przeciwko wirusowi HPV<\/strong>. Ich celem jest zapobieganie zaka\u017ceniu onkogennymi typami wirusa, kt\u00f3re s\u0105 niemal wy\u0142\u0105czn\u0105 przyczyn\u0105 raka szyjki macicy (w tym typy 16 i 18, odpowiadaj\u0105cymi za ponad 70% przypadk\u00f3w).<\/p>\n\n\n\n

    Drugi i trzeci filar stanowi\u0105 profilaktyk\u0119 wt\u00f3rn\u0105, czyli regularne badania przesiewowe<\/strong>, kt\u00f3re pozwalaj\u0105 na wczesne wykrycie zaka\u017cenia i\/lub zmian przedrakowych, co gwarantuje blisko 100% wyleczalno\u015b\u0107. Badanie te obejmuj\u0105 test HPV HR oraz cytologi\u0119.<\/p>\n\n\n\n

    Dzi\u0119ki po\u0142\u0105czeniu masowych szczepie\u0144 (zapobieganie przyczynie) z efektywnym skriningiem opartym na te\u015bcie HPV HR i uzupe\u0142niaj\u0105cej cytologii (wczesne wykrywanie skutk\u00f3w), mo\u017cliwe jest skuteczne zapobieganie rakowi szyjki macicy.<\/p>\n\n\n\n

    \"Badanie<\/a><\/figure>\n\n\n\n

    Badania w kierunku HPV \u2013 dlaczego test HPV jest obecnie podstaw\u0105 w profilaktyce raka szyjki macicy?<\/h2>\n\n\n\n

    Rak szyjki macicy w pocz\u0105tkowej fazie rozwoju nie wywo\u0142uje \u017cadnych objaw\u00f3w. Jak najszybsze wykrycie ma niezwykle istotne znaczenie, poniewa\u017c nowotw\u00f3r zdiagnozowany we wczesnym stadium jest uleczalny w ponad 99% przypadk\u00f3w. Regularna kontrola, szczeg\u00f3lnie w oparciu o nowe, molekularne metody (test HPV HR), jest najskuteczniejsz\u0105 strategi\u0105, aby unikn\u0105\u0107 zaawansowanej choroby.<\/p>\n\n\n\n

    W\u0142\u0105czenie testu HPV HR (high-risk<\/em>) jako badania pierwotnego do nowoczesnych program\u00f3w skriningowych (w tym Polskiego Programu Profilaktyki Raka Szyjki Macicy) wynika z rozwoju wiedzy o etiologii tego nowotworu oraz przewagi czu\u0142o\u015bci testu molekularnego nad tradycyjn\u0105 cytologi\u0105.<\/p>\n\n\n\n

    Nowotw\u00f3r szyjki macicy nie powstaje nagle, lecz jest efektem wieloletniego (ok. 5-10 lat) utrzymywania si\u0119 zaka\u017cenia wirusem HPV. Cytologia wykrywa skutek zaka\u017cenia<\/strong> \u2013 czyli nieprawid\u0142owe, zmienione kom\u00f3rki, kt\u00f3re powsta\u0142y po zaka\u017ceniu. Test HPV wykrywa za\u015b przyczyn\u0119 \u2013 czyli sam\u0105 obecno\u015b\u0107 DNA lub RNA wirusa o wysokim ryzyku onkogennym<\/strong>, zanim jeszcze dojdzie do widocznych zmian kom\u00f3rkowych.<\/p>\n\n\n\n

    Wykrycie to pozwala \u201ewyprzedzi\u0107\u201d chorob\u0119 o lata. Kluczow\u0105 kwesti\u0105, kt\u00f3ra przes\u0105dzi\u0142a o zmianie standard\u00f3w, jest znacznie wy\u017csza czu\u0142o\u015b\u0107 testu HPV HR w wykrywaniu klinicznie istotnych zmian przedrakowych w por\u00f3wnaniu do standardowej cytologii.<\/p>\n\n\n\n

    Negatywny wynik testu HPV HR oznacza bardzo niskie ryzyko rozwoju raka szyjki macicy w ci\u0105gu najbli\u017cszych 5 lat. Ta wysoka warto\u015b\u0107 predykcyjna pozwala na bezpieczne wyd\u0142u\u017cenie czasu mi\u0119dzy kolejnymi badaniami przesiewowymi (z 3 lat w przypadku cytologii do 5 lat w przypadku testu HPV HR).<\/p>\n\n\n\n

    Wa\u017cne:<\/strong>
    W aktualnym schemacie bada\u0144 profilaktycznych test HPV nie zast\u0119puje ca\u0142kowicie cytologii, ale okre\u015bla, kiedy jest ona potrzebna.<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n

    >> Warto przeczyta\u0107 tak\u017ce: Cytologia + test HPV mog\u0105 uratowa\u0107 \u017cycie<\/a><\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Cytologia p\u0142ynna<\/h2>\n\n\n\n

    Mimo wprowadzenia test\u00f3w HPV jako g\u0142\u00f3wnego narz\u0119dzia przesiewowego, cytologia<\/strong><\/a> pozostaje kluczowym elementem diagnostyki<\/strong>, ewoluuj\u0105c z tradycyjnej formy na szkie\u0142ku (klasyczna) do nowocze\u015bniejszej cytologii p\u0142ynnej<\/strong> (LBC, ang. liquid-based cytology<\/em>).<\/p>\n\n\n\n

    Badanie cytologiczne polega na ocenie kom\u00f3rek nab\u0142onka pod mikroskopem i pozwala zdiagnozowa\u0107 nieprawid\u0142owo\u015bci w ich budowie. Wykrycie tych wczesnych zmian (przednowotworowych) pozwala na ich ca\u0142kowite wyleczenie, co jest celem profilaktyki.<\/p>\n\n\n\n

    Cytologia LBC r\u00f3\u017cni si\u0119 od klasycznej cytologii sposobem przygotowania materia\u0142u do badania<\/strong>. Wymaz z szyjki macicy pobierany jest za pomoc\u0105 specjalnej szczoteczki, a nast\u0119pnie zamiast rozmazywania go bezpo\u015brednio na szkie\u0142ku (cytologia klasyczna), szczoteczka jest op\u0142ukiwana lub umieszczana w pojemniku z p\u0142ynem konserwuj\u0105cym (cytologia p\u0142ynna). W laboratorium p\u0142yn jest mechanicznie oczyszczany z krwi, \u015bluzu i innych zanieczyszcze\u0144, a kom\u00f3rki s\u0105 r\u00f3wnomiernie rozmieszczane na szkie\u0142ku w cienkiej warstwie.<\/p>\n\n\n\n

    Cytologia LBC zapewnia bardziej reprezentatywny obraz, redukuj\u0105c ryzyko b\u0142\u0119du diagnostycznego spowodowanego g\u0119stymi skupiskami kom\u00f3rek lub obecno\u015bci\u0105 zanieczyszcze\u0144.<\/p>\n\n\n\n

    W aktualnym programie przesiewowym cytologia p\u0142ynna jest nieoceniona, zw\u0142aszcza w po\u0142\u0105czeniu z testem HPV HR. Cytologia p\u0142ynna jest wykonywana automatycznie z tej samej pr\u00f3bki, co test HPV HR w przypadku dodatniego wyniku tego testu. Cytologia pozwala w\u00f3wczas oceni\u0107, czy obecno\u015b\u0107 wirusa doprowadzi\u0142a ju\u017c do widocznych zmian kom\u00f3rkowych. Nieprawid\u0142owy wynik LBC wskazuje na konieczno\u015b\u0107 skierowania pacjentki na kolposkopi\u0119 i dalsz\u0105 diagnostyk\u0119.<\/p>\n\n\n\n

    Cytologia LBC mo\u017ce by\u0107 r\u00f3wnie\u017c stosowana jako samodzielne badanie (cho\u0107 z mniejsz\u0105 czu\u0142o\u015bci\u0105 ni\u017c test HPV HR), zw\u0142aszcza w przypadku kobiet, kt\u00f3re wci\u0105\u017c korzystaj\u0105 z tradycyjnego, trzyletniego schematu bada\u0144.<\/p>\n\n\n\n

    >> Sprawd\u017a: Wynik cytologii i co dalej? Uproszczona interpretacja wynik\u00f3w<\/a><\/strong><\/p>\n\n\n\n

    \"Pakiet<\/a><\/figure>\n\n\n\n

    Szczepienia przeciwko wirusowi HPV<\/h2>\n\n\n\n

    Szczepienia s\u0105 obecnie uznawane za podstaw\u0119 profilaktyki pierwotnej<\/strong>, poniewa\u017c maj\u0105 na celu zapobieganie zaka\u017ceniu, zanim ono nast\u0105pi. Najskuteczniejsze jest podanie szczepionki przed rozpocz\u0119ciem aktywno\u015bci seksualnej, czyli przed potencjalnym kontaktem z wirusem.<\/p>\n\n\n\n

    Warto wiedzie\u0107:<\/strong>
    Szczepionki przeciwko HPV nie zawieraj\u0105 ca\u0142ego wirusa. Bazuj\u0105 na oczyszczonym bia\u0142ku L1 wirusa, kt\u00f3re jest zdolne do samoistnego sk\u0142adania si\u0119 w tzw. cz\u0105stki wirusopodobne (VLP). Chocia\u017c nie zawieraj\u0105 materia\u0142u genetycznego wirusa, VLP imituj\u0105 go, co stymuluje uk\u0142ad odporno\u015bciowy do produkcji przeciwcia\u0142.<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n

    Obecnie w Polsce stosowane s\u0105 2 rodzaje szczepionek<\/strong>:<\/p>\n\n\n\n