{"id":24463,"date":"2025-06-23T10:11:03","date_gmt":"2025-06-23T08:11:03","guid":{"rendered":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/?p=24463"},"modified":"2025-07-10T09:30:55","modified_gmt":"2025-07-10T07:30:55","slug":"liszaj-twardzinowy-objawy-przyczyny-i-leczenie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/liszaj-twardzinowy-objawy-przyczyny-i-leczenie\/","title":{"rendered":"Liszaj twardzinowy: objawy, przyczyny i leczenie"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Liszaj twardzinowy to schorzenie dermatologiczne, kt\u00f3re wi\u0105\u017ce si\u0119 z wyst\u0119powaniem objaw\u00f3w klinicznych istotnie oddzia\u0142uj\u0105cych na codzienne funkcjonowanie pacjenta. Jakie s\u0105 przyczyny liszaja twardzinowego? Jak objawia si\u0119 ta jednostka chorobowa? Dowiedz si\u0119, z jakimi zagro\u017ceniami dla zdrowia mo\u017ce wi\u0105za\u0107 si\u0119 liszaj twardzinowy i co robi\u0107 w przypadku jego wyst\u0105pienia.&nbsp;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Spis tre\u015bci:<\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\">\n<li><a href=\"#Co-to-jest-liszaj-twardzinowy?\">Co to jest liszaj twardzinowy?<\/a><\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"#Jak-wygl\u0105da-liszaj-twardzinowy?\">Jak wygl\u0105da liszaj twardzinowy?<\/a><\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"#Jakie-s\u0105-przyczyny-liszaja-twardzinowego-sromu?\">Jakie s\u0105 przyczyny liszaja twardzinowego sromu?<\/a><\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"#Liszaj-twardzinowy-\u2013-jakie-daje-objawy?\">Liszaj twardzinowy \u2013 jakie daje objawy?<\/a><\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"#Jak-leczy\u0107-liszaja-twardzinowego?\">Jak leczy\u0107 liszaja twardzinowego?<\/a><\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"#Czy-liszaj-twardzinowy-sromu-jest-uleczalny?\">Czy liszaj twardzinowy sromu jest uleczalny?<\/a><\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"#Liszaj-twardzinowy-\u2013-cz\u0119sto-zadawane-pytania\">Liszaj twardzinowy \u2013 cz\u0119sto zadawane pytania<\/a><\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"#Liszaj-twardzinowy-\u2013-podsumowanie\">Liszaj twardzinowy \u2013 podsumowanie<\/a><\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"Co-to-jest-liszaj-twardzinowy?\">Co to jest liszaj twardzinowy?<\/h2>\n\n\n\n<p>Liszaj twardzinowy to przewlek\u0142e, zapalne schorzenie dermatologiczne, kt\u00f3re po raz pierwszy zosta\u0142o opisane w 1887 roku przez Hallopeau. Dawniej choroba ta by\u0142a okre\u015blana mianem liszaja twardzinowego zanikowego, a tak\u017ce liszaja bia\u0142ego. Z liszajem twardzinowym zdecydowanie cz\u0119\u015bciej borykaj\u0105 si\u0119 kobiety (a\u017c 85% przypadk\u00f3w dotyczy p\u0142ci \u017ce\u0144skiej). Choroba mo\u017ce rozwin\u0105\u0107 si\u0119 w ka\u017cdym wieku, zar\u00f3wno u dzieci, jak i starszych pacjent\u00f3w. Warto jednak wiedzie\u0107, \u017ce liszaj twardzinowy cechuje si\u0119 dwoma szczytami zachorowa\u0144, kt\u00f3re przypadaj\u0105 na 8.-13. rok \u017cycia, a tak\u017ce na pi\u0105t\u0105 i sz\u00f3st\u0105 dekad\u0119 \u017cycia.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>&gt;&gt; Przeczytaj tak\u017ce: <a href=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/liszaj-plaski-objawy-rodzaje-diagnostyka-i-leczenie\/\">Liszaj p\u0142aski \u2013 objawy, rodzaje, diagnostyka i leczenie<\/a><\/strong><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"Jak-wygl\u0105da-liszaj-twardzinowy?\">Jak wygl\u0105da liszaj twardzinowy?<\/h2>\n\n\n\n<p>Zmiany sk\u00f3rne w przebiegu liszaja twardzinowego w wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w zajmuj\u0105 okolice anogenitaln\u0105, tylko oko\u0142o 15% przypadk\u00f3w choroby dotyczy sk\u00f3ry poza tym obszarem. U kobiet najcz\u0119\u015bciej obserwuje si\u0119 liszaj twardzinowy sromu. Nale\u017cy zaznaczy\u0107, \u017ce zmiany chorobowe mog\u0105 pojawi\u0107 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w obr\u0119bie b\u0142ony \u015bluzowej jamy ustnej.<\/p>\n\n\n\n<p>W obrazie klinicznym liszaja twardzinowego zlokalizowanego w okolicy p\u0142ciowej dominuj\u0105 wykwity w postaci bia\u0142awych grudek, kt\u00f3re z czasem przekszta\u0142caj\u0105 si\u0119 porcelanowe, stwardnia\u0142e blaszki. Sk\u00f3ra w okolicy anogenitalnej mo\u017ce by\u0107 \u015bcie\u0144cza\u0142a, zanikowa i przypomina\u0107 pergamin.<\/p>\n\n\n\n<p>Liszaj twardzinowy u m\u0119\u017cczyzn najcz\u0119\u015bciej manifestuje si\u0119 jako liszaj twardzinowy napletka i liszaj twardzinowy pr\u0105cia. Zmiany sk\u00f3rne w postaci stwardnie\u0144 i zanik\u00f3w mog\u0105 nawet grozi\u0107 rozwojem stulejki.<\/p>\n\n\n\n<p>W postaci pozagenitalnej mo\u017cna zaobserwowa\u0107 obecno\u015b\u0107 dobrze odgraniczonych od sk\u00f3ry niezmienionej, hiperkeratotycznych blaszek. W tej odmianie choroby zmiany sk\u00f3rne najcz\u0119\u015bciej lokalizuj\u0105 si\u0119 w obr\u0119bie:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>tu\u0142owia,<\/li>\n\n\n\n<li>okolicy podsutkowej,<\/li>\n\n\n\n<li>karku,<\/li>\n\n\n\n<li>g\u00f3rnej cz\u0119\u015bci plec\u00f3w,<\/li>\n\n\n\n<li>pach,<\/li>\n\n\n\n<li>nadgarstk\u00f3w<\/li>\n\n\n\n<li>po\u015bladk\u00f3w i ud,<\/li>\n\n\n\n<li>rzadziej w obr\u0119bie d\u0142oni, podeszew i twarzy.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"Jakie-s\u0105-przyczyny-liszaja-twardzinowego-sromu?\">Jakie s\u0105 przyczyny liszaja twardzinowego sromu?<\/h2>\n\n\n\n<p>Mimo wielu lat bada\u0144, konkretna przyczyna pojawiania si\u0119 liszaja twardzinowego nadal nie zosta\u0142a zidentyfikowana. Liszaj twardzinowy nale\u017cy do chor\u00f3b autoimmunologicznych, o czym \u015bwiadczy mi\u0119dzy innymi obecno\u015b\u0107 w surowicy pacjent\u00f3w przeciwcia\u0142 przeciwko bia\u0142ku macierzy zewn\u0105trzkom\u00f3rkowej typu I oraz przeciwcia\u0142 skierowanych przeciwko sk\u0142adowym b\u0142ony podstawnej. Jednak etiopatogeneza liszaja twardzinowego to nie tylko t\u0142o autoimmunologiczne. Przyczyn schorzenia upatruje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>czynnikach genetycznych<\/strong> &#8211; zauwa\u017cono, \u017ce liszaj twardzinowy mo\u017ce mie\u0107 tendencje do wyst\u0119powania rodzinnego i by\u0107 zwi\u0105zany z antygenami zgodno\u015bci tkankowej,<\/li>\n\n\n\n<li><strong>czynnikach infekcyjnych<\/strong> &#8211; w tym zaka\u017ceniu <a href=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/hcv\/\">wirusem HCV<\/a>, <a href=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wirus-hpv-human-papillomavirus\/\">wirusem brodawczaka ludzkiego<\/a>, czy te\u017c kr\u0119tkami z rodzaju Borrelia. Nale\u017cy jednak zaznaczy\u0107, \u017ce badania naukowe nie potwierdzi\u0142y wprost zwi\u0105zku mi\u0119dzy tymi infekcjami, a wzrostem ryzyka rozwoju liszaja twardzinowego,<\/li>\n\n\n\n<li><strong>stresie oksydacyjnym<\/strong> &#8211; na poparcie tej tezy ma wskazywa\u0107 obecno\u015b\u0107 w obrazie histologicznym zwi\u0119kszonej liczby produkt\u00f3w peroksydacji lipid\u00f3w i bia\u0142ek, a tak\u017ce oksydacyjnego uszkodzenia materia\u0142u DNA.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Warto r\u00f3wnie\u017c wspomnie\u0107, \u017ce liszaj twardzinowy cz\u0119\u015bciej wsp\u00f3\u0142wyst\u0119puje z innymi schorzeniami autoimmunologicznymi, w tym na przyk\u0142ad z autoimmunologicznym zapaleniem tarczycy (choroba Hashimoto), a tak\u017ce niedokrwisto\u015bci\u0105 z\u0142o\u015bliw\u0105.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><a href=\"https:\/\/www.alab.pl\/pakiet\/pakiet-cytologia-plynna-lbc-oraz-wykrywanie-dna-14-wysokoonkogennych-typow-wirusa-hpv-met-real-time-pcr-gotowka\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"800\" height=\"200\" src=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/Pakiet-cytologia-plynna-LBC-oraz-wykrywanie-DNA-14-wysokoonkogennych-typow-wirusa-HPV.jpg\" alt=\"Pakiet cytologia plynna (LBC) oraz wykrywanie DNA 14 wysokoonkogennych typow wirusa HPV banerek\" class=\"wp-image-24096\" srcset=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/Pakiet-cytologia-plynna-LBC-oraz-wykrywanie-DNA-14-wysokoonkogennych-typow-wirusa-HPV.jpg 800w, https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/Pakiet-cytologia-plynna-LBC-oraz-wykrywanie-DNA-14-wysokoonkogennych-typow-wirusa-HPV-768x192.jpg 768w, https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/Pakiet-cytologia-plynna-LBC-oraz-wykrywanie-DNA-14-wysokoonkogennych-typow-wirusa-HPV-150x38.jpg 150w, https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/Pakiet-cytologia-plynna-LBC-oraz-wykrywanie-DNA-14-wysokoonkogennych-typow-wirusa-HPV-300x75.jpg 300w, https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/Pakiet-cytologia-plynna-LBC-oraz-wykrywanie-DNA-14-wysokoonkogennych-typow-wirusa-HPV-696x174.jpg 696w\" sizes=\"auto, (max-width: 800px) 100vw, 800px\" \/><\/a><\/figure>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"Liszaj-twardzinowy-\u2013-jakie-daje-objawy?\">Liszaj twardzinowy \u2013 jakie daje objawy?<\/h2>\n\n\n\n<p>Liszaj twardzinowy to nie tylko zmiany sk\u00f3rne. Wykwity chorobowe w okolicy p\u0142ciowej wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c z dyskomfortem pod postaci\u0105 silnego \u015bwi\u0105du i pieczenia. Co wi\u0119cej, w zaawansowanych postaciach choroby u kobiet mo\u017ce doj\u015b\u0107 do zrastania si\u0119 warg sromowych, a tak\u017ce zw\u0119\u017cenia wej\u015bcia do pochwy. U obu p\u0142ci mo\u017ce wyst\u0105pi\u0107 b\u00f3l w czasie oddawania moczu. Objawy te wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 z istotnych obni\u017ceniem jako\u015bci \u017cycia, co wymaga w\u0142\u0105czenia odpowiedniego leczenia.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"Jak-leczy\u0107-liszaja-twardzinowego?\">Jak leczy\u0107 liszaja twardzinowego?<\/h2>\n\n\n\n<p>W leczeniu liszaja twardzinowego zastosowanie znajduj\u0105 takie substancje i metody terapeutyczne jak:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>miejscowe, silne glikokortykosteroidy (klobetazol),<\/li>\n\n\n\n<li>glikokortykosteroidy podawane bezpo\u015brednio do zmian sk\u00f3rnych (doogniskowo),<\/li>\n\n\n\n<li>miejscowe inhibitory kalcyneuryny (pimekrolimus i takrolimus),<\/li>\n\n\n\n<li>fototerapia PUVA,<\/li>\n\n\n\n<li>terapia fotodynamiczna,<\/li>\n\n\n\n<li>preparaty hormonalne (w tym estrogen, progesteron),<\/li>\n\n\n\n<li>leczenie og\u00f3lne z wykorzystaniem doustnej acytretyny (jest to retinoid).<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"Czy-liszaj-twardzinowy-sromu-jest-uleczalny?\">Czy liszaj twardzinowy sromu jest uleczalny?<\/h2>\n\n\n\n<p>W liszaju twardzinowym mo\u017ce dochodzi\u0107 do trwa\u0142ego wyciszenia objaw\u00f3w chorobowych, jednak mo\u017cliwe s\u0105 r\u00f3wnie\u017c nawroty. Pacjent z postawionym rozpoznaniem liszaja twardzinowego wymaga regularnych kontroli dermatologicznych.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>&gt;&gt; Warto wiedzie\u0107: <a href=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/liszajec-zakazny-u-dzieci-i-doroslych-objawy-diagnostyka-leczenie\/\">Liszajec zaka\u017any u dzieci i doros\u0142ych. Objawy, diagnostyka, leczenie<\/a><\/strong><strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"Liszaj-twardzinowy-\u2013-cz\u0119sto-zadawane-pytania\">Liszaj twardzinowy \u2013 cz\u0119sto zadawane pytania<\/h2>\n\n\n\n<p>Liszaj twardzinowy nie jest powszechnia znan\u0105 chorob\u0105, co sprawia, \u017ce wzbudza wiele w\u0105tpliwo\u015bci. Odpowiedzi na najcz\u0119\u015bciej zadawane przez pacjent\u00f3w pytania znajdziemy w poni\u017cszych akapitach.<\/p>\n\n\n\n<div class=\"schema-faq wp-block-yoast-faq-block\"><div class=\"schema-faq-section\" id=\"faq-question-1752052944408\"><strong class=\"schema-faq-question\">Sk\u0105d bierze si\u0119 liszaj twardzinowy?<\/strong> <p class=\"schema-faq-answer\">Liszaj twardzinowy to schorzenie o z\u0142o\u017conej etiopatogenezie. Do jego rozwoju predysponuj\u0105 zar\u00f3wno czynniki genetyczne, immunologiczne, jak i prawdopodobnie \u015brodowiskowe (nara\u017cenie na niekt\u00f3re infekcje). Nie ma jednej konkretnej przyczyny, kt\u00f3ra zapocz\u0105tkowuje pojawienie si\u0119 objaw\u00f3w liszaja twardzinowego. Najwi\u0119ksz\u0105 rol\u0119 w pojawieniu si\u0119 zmian sk\u00f3rnych odgrywaj\u0105 jednak czynniki immunologiczne.<\/p> <\/div> <div class=\"schema-faq-section\" id=\"faq-question-1752052976090\"><strong class=\"schema-faq-question\">Jak pozby\u0107 si\u0119 liszaja twardzinowego?<\/strong> <p class=\"schema-faq-answer\">Podejrzenie liszaja twardzinowego wymaga zrealizowania konsultacji dermatologicznej. Lekarz specjalista po ocenie stanu dermatologicznego zadecyduje o dalszych krokach. Mo\u017ce skierowa\u0107 pacjenta na biopsj\u0119 sk\u00f3ry, kt\u00f3rej celem jest pobranie wycinka do badania histopatologicznego, co potwierdzi rozpoznanie liszaja twardzinowego.<\/p> <\/div> <div class=\"schema-faq-section\" id=\"faq-question-1752052981787\"><strong class=\"schema-faq-question\">Czy liszaj to grzybica?<\/strong> <p class=\"schema-faq-answer\">Liszaj twardzinowy nie jest schorzeniem to\u017csamym z grzybic\u0105 sk\u00f3ry. Jest to przewlek\u0142a, zapalna choroba\u00a0 o pod\u0142o\u017cu autoimmunologicznym, kt\u00f3ra nie jest wywo\u0142ywana przez infekcj\u0119 grzybicz\u0105. Je\u017celi lekarz podejrzewa u pacjenta grzybic\u0119 sk\u00f3ry to zadecyduje o konieczno\u015bci wykonania badania mykologicznego.<\/p> <\/div> <div class=\"schema-faq-section\" id=\"faq-question-1752053001322\"><strong class=\"schema-faq-question\">Czym grozi nieleczony liszaj?<\/strong> <p class=\"schema-faq-answer\">Nieleczony liszaj twardzinowy grozi wieloma powik\u0142aniami. Z jednej strony zagro\u017cenie stanowi\u0105 zmiany bliznowate, kt\u00f3re mog\u0105 doprowadzi\u0107 do zro\u015bni\u0119cia warg sromowych, a u m\u0119\u017cczyzn do stulejki. Z drugiej strony, nale\u017cy mie\u0107 \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce przewlek\u0142y liszaj twardzinowy mo\u017ce by\u0107 zwi\u0105zany z ryzykiem nowotworzenia. W obr\u0119bie zmian sk\u00f3rnych w przebiegu liszaja twardzinowego mog\u0105 pojawi\u0107 si\u0119 bowiem ogniska raka kolczystokom\u00f3rkowego (SCC).\u00a0<\/p> <\/div> <div class=\"schema-faq-section\" id=\"faq-question-1752053018934\"><strong class=\"schema-faq-question\">Czy liszaj twardzinowy jest zara\u017aliwy?<\/strong> <p class=\"schema-faq-answer\">Liszaj twardzinowy nie jest chorob\u0105 zaka\u017an\u0105, co sprawia, \u017ce po\u015bredni lub bezpo\u015bredni kontakt ze zmianami sk\u00f3rnymi nie grozi zachorowaniem. Nie mo\u017cna si\u0119 r\u00f3wnie\u017c zarazi\u0107 drog\u0105 kontakt\u00f3w seksualnych.<\/p> <\/div> <div class=\"schema-faq-section\" id=\"faq-question-1752053024607\"><strong class=\"schema-faq-question\">Czy liszaj twardzinowy nawraca?<\/strong> <p class=\"schema-faq-answer\">Liszaj twardzinowy jest chorob\u0105, kt\u00f3ra mo\u017ce przebiega\u0107 z okresami remisji, czyli wyciszenia objaw\u00f3w chorobowych, ale r\u00f3wnie\u017c z okresami zaostrze\u0144. Przebieg bywa niekiedy trudny do przewidzenia, jednak odpowiednio dobrane leczenie dermatologiczne daje szans\u0119 na trwa\u0142\u0105 popraw\u0119. Je\u017celi na naszej sk\u00f3rze pojawiaj\u0105 si\u0119 jakiekolwiek niepokoj\u0105ce zmiany sk\u00f3rne, to nale\u017cy uda\u0107 si\u0119 do gabinetu lekarza dermatologa i skonsultowa\u0107 swoje obawy.<\/p> <\/div> <\/div>\n\n\n\n<p><strong>&gt;&gt; Dowiedz si\u0119 wi\u0119cej: <a href=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/choroby-skory-u-czlowieka-najczesciej-wystepujace-dermatozy\/\">Choroby sk\u00f3ry u cz\u0142owieka. Najcz\u0119\u015bciej wyst\u0119puj\u0105ce dermatozy<\/a><\/strong><strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"Liszaj-twardzinowy-\u2013-podsumowanie\">Liszaj twardzinowy \u2013 podsumowanie<\/h2>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Liszaj twardzinowy to schorzenie dermatologiczne, kt\u00f3rego etiopatogeneza obejmuje zar\u00f3wno zaburzenia immunologiczne, genetyczne, jak i czynniki \u015brodowiskowe.<\/li>\n\n\n\n<li><span style=\"color: initial;\">Objawy sk\u00f3rne zwi\u0105zane z liszajem twardzinowym pojawiaj\u0105 si\u0119 przede wszystkim w okolicy anogenitalnej, jednak mog\u0105 r\u00f3wnie\u017c pojawi\u0107 si\u0119 w dowolnym obszarze na sk\u00f3rze cia\u0142a, a tak\u017ce na \u015bluz\u00f3wkach jamy ustnej.<\/span><\/li>\n\n\n\n<li><span style=\"color: initial;\">W obrazie klinicznym obserwuje si\u0119 mi\u0119dzy innymi bia\u0142awe grudki, zlewaj\u0105ce si\u0119 w wi\u0119ksze tarczki, sk\u00f3ra z czasem staje si\u0119 \u015bcie\u0144cza\u0142a, zanikowa, pergaminowa. Zmianom sk\u00f3rnym cz\u0119sto towarzyszy silny \u015bwi\u0105d i pieczenie.<\/span><\/li>\n\n\n\n<li><span style=\"color: initial;\">W diagnostyce wa\u017cn\u0105 rol\u0119 odgrywa badanie histopatologiczne wycinka sk\u00f3ry.<\/span><\/li>\n\n\n\n<li>Leczeniem liszaja twardzinowego zajmuj\u0105 si\u0119 lekarze dermatolodzy. W terapii zastosowanie znajduj\u0105 leki miejscowe, leki og\u00f3lne, a tak\u017ce specjalistyczne procedury takie jak terapia fotodynamiczna.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<p><strong>Bibliografia<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ol start=\"1\" class=\"wp-block-list\">\n<li>M. Bencal-Kusi\u0144ska i inni, Liszaj twardzinowy \u2014 posta\u0107 hiperkeratotyczna, Forum Dermatologiczne 2015, tom 1, nr 1, 28\u201331,<\/li>\n\n\n\n<li>A. Cegielska i inni, The role of genetic, autoimmune, infective and hormonal factors in pathogenesis of lichen sclerosus \u2013 review of the literature. Dermatology Review\/Przegl\u0105d Dermatologiczny. 2011;98(4):355-361,<\/li>\n\n\n\n<li>A. Leibovitz i inni, Vulvovaginal examinations in eldery nursing home women residents. Arch Gerontol Geriatr 2000, 31, 1-4,<\/li>\n\n\n\n<li>L. Rudnicka i inni, Wsp\u00f3\u0142czesna Dermatologia, PZWL, Warszawa 2022,<\/li>\n\n\n\n<li>J. L. Bolognia i inni, Fourth Edition Dermatologia, Medipage, Warszawa 2022.<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n<ol start=\"2\" class=\"wp-block-list\"><\/ol>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Dowiedz si\u0119, z jakimi zagro\u017ceniami dla zdrowia mo\u017ce wi\u0105za\u0107 si\u0119 liszaj twardzinowy i co robi\u0107 w przypadku jego wyst\u0105pienia.\u00a0<\/p>\n","protected":false},"author":165,"featured_media":24289,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"footnotes":""},"categories":[12],"tags":[],"coauthors":[176],"class_list":{"0":"post-24463","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-choroby-skory"},"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.5 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Liszaj twardzinowy: objawy, przyczyny i leczenie - Centrum Wiedzy ALAB laboratoria<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Dowiedz si\u0119, z jakimi zagro\u017ceniami dla zdrowia mo\u017ce wi\u0105za\u0107 si\u0119 liszaj twardzinowy i co robi\u0107 w przypadku jego wyst\u0105pienia.\u00a0\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/liszaj-twardzinowy-objawy-przyczyny-i-leczenie\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Liszaj twardzinowy: objawy, przyczyny i leczenie - Centrum Wiedzy ALAB laboratoria\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Dowiedz si\u0119, z jakimi zagro\u017ceniami dla zdrowia mo\u017ce wi\u0105za\u0107 si\u0119 liszaj twardzinowy i co robi\u0107 w przypadku jego wyst\u0105pienia.\u00a0\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/liszaj-twardzinowy-objawy-przyczyny-i-leczenie\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Centrum Wiedzy ALAB laboratoria\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/ALABlaboratoria\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2025-06-23T08:11:03+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-07-10T07:30:55+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/liszaj-twardzinowy-cover.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1925\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1285\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Katarzyna Banaszczyk\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Katarzyna Banaszczyk\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"8 minut\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label3\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data3\" content=\"Katarzyna Banaszczyk\" \/>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Liszaj twardzinowy: objawy, przyczyny i leczenie - Centrum Wiedzy ALAB laboratoria","description":"Dowiedz si\u0119, z jakimi zagro\u017ceniami dla zdrowia mo\u017ce wi\u0105za\u0107 si\u0119 liszaj twardzinowy i co robi\u0107 w przypadku jego wyst\u0105pienia.\u00a0","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/liszaj-twardzinowy-objawy-przyczyny-i-leczenie\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Liszaj twardzinowy: objawy, przyczyny i leczenie - Centrum Wiedzy ALAB laboratoria","og_description":"Dowiedz si\u0119, z jakimi zagro\u017ceniami dla zdrowia mo\u017ce wi\u0105za\u0107 si\u0119 liszaj twardzinowy i co robi\u0107 w przypadku jego wyst\u0105pienia.\u00a0","og_url":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/liszaj-twardzinowy-objawy-przyczyny-i-leczenie\/","og_site_name":"Centrum Wiedzy ALAB laboratoria","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/ALABlaboratoria","article_published_time":"2025-06-23T08:11:03+00:00","article_modified_time":"2025-07-10T07:30:55+00:00","og_image":[{"width":1925,"height":1285,"url":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/liszaj-twardzinowy-cover.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Katarzyna Banaszczyk","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"Katarzyna Banaszczyk","Szacowany czas czytania":"8 minut","Written by":"Katarzyna Banaszczyk"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/liszaj-twardzinowy-objawy-przyczyny-i-leczenie\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/liszaj-twardzinowy-objawy-przyczyny-i-leczenie\/"},"author":{"name":"Katarzyna Banaszczyk","@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/#\/schema\/person\/308fb46be1959418e2e115e61c335941"},"headline":"Liszaj twardzinowy: objawy, przyczyny i leczenie","datePublished":"2025-06-23T08:11:03+00:00","dateModified":"2025-07-10T07:30:55+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/liszaj-twardzinowy-objawy-przyczyny-i-leczenie\/"},"wordCount":1431,"publisher":{"@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/liszaj-twardzinowy-objawy-przyczyny-i-leczenie\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/liszaj-twardzinowy-cover.jpg","articleSection":["Choroby sk\u00f3ry"],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":["WebPage","FAQPage"],"@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/liszaj-twardzinowy-objawy-przyczyny-i-leczenie\/","url":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/liszaj-twardzinowy-objawy-przyczyny-i-leczenie\/","name":"Liszaj twardzinowy: objawy, przyczyny i leczenie - Centrum Wiedzy ALAB laboratoria","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/liszaj-twardzinowy-objawy-przyczyny-i-leczenie\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/liszaj-twardzinowy-objawy-przyczyny-i-leczenie\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/liszaj-twardzinowy-cover.jpg","datePublished":"2025-06-23T08:11:03+00:00","dateModified":"2025-07-10T07:30:55+00:00","description":"Dowiedz si\u0119, z jakimi zagro\u017ceniami dla zdrowia mo\u017ce wi\u0105za\u0107 si\u0119 liszaj twardzinowy i co robi\u0107 w przypadku jego wyst\u0105pienia.\u00a0","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/liszaj-twardzinowy-objawy-przyczyny-i-leczenie\/#breadcrumb"},"mainEntity":[{"@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/liszaj-twardzinowy-objawy-przyczyny-i-leczenie\/#faq-question-1752052944408"},{"@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/liszaj-twardzinowy-objawy-przyczyny-i-leczenie\/#faq-question-1752052976090"},{"@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/liszaj-twardzinowy-objawy-przyczyny-i-leczenie\/#faq-question-1752052981787"},{"@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/liszaj-twardzinowy-objawy-przyczyny-i-leczenie\/#faq-question-1752053001322"},{"@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/liszaj-twardzinowy-objawy-przyczyny-i-leczenie\/#faq-question-1752053018934"},{"@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/liszaj-twardzinowy-objawy-przyczyny-i-leczenie\/#faq-question-1752053024607"}],"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/liszaj-twardzinowy-objawy-przyczyny-i-leczenie\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/liszaj-twardzinowy-objawy-przyczyny-i-leczenie\/#primaryimage","url":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/liszaj-twardzinowy-cover.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/liszaj-twardzinowy-cover.jpg","width":1925,"height":1285,"caption":"liszaj twardzinowy cover"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/liszaj-twardzinowy-objawy-przyczyny-i-leczenie\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Liszaj twardzinowy: objawy, przyczyny i leczenie"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/#website","url":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/","name":"Centrum Wiedzy ALAB laboratoria","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/#organization","name":"Centrum Wiedzy ALAB laboratoria","url":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/alabek.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/alabek.jpg","width":1250,"height":1251,"caption":"Centrum Wiedzy ALAB laboratoria"},"image":{"@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/ALABlaboratoria"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/#\/schema\/person\/308fb46be1959418e2e115e61c335941","name":"Katarzyna Banaszczyk","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/Katarzyna-Banaszczyk-150x150.jpgdd037207674aeb9b7e97c9616a0cf536","url":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/Katarzyna-Banaszczyk-150x150.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/Katarzyna-Banaszczyk-150x150.jpg","caption":"Katarzyna Banaszczyk"},"description":"Lekarka w trakcie specjalizacji z dermatologii i wenerologii. Absolwentka Collegium Medicum UMK im. Ludwika Rydygiera w Bydgoszczy. Wyk\u0142adowca akademicki Collegium Medicum im. W\u0142adys\u0142awa Biega\u0144skiego w Cz\u0119stochowie.","url":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/author\/katarzyna-banaszczyk\/"},{"@type":"Question","@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/liszaj-twardzinowy-objawy-przyczyny-i-leczenie\/#faq-question-1752052944408","position":1,"url":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/liszaj-twardzinowy-objawy-przyczyny-i-leczenie\/#faq-question-1752052944408","name":"Sk\u0105d bierze si\u0119 liszaj twardzinowy?","answerCount":1,"acceptedAnswer":{"@type":"Answer","text":"Liszaj twardzinowy to schorzenie o z\u0142o\u017conej etiopatogenezie. Do jego rozwoju predysponuj\u0105 zar\u00f3wno czynniki genetyczne, immunologiczne, jak i prawdopodobnie \u015brodowiskowe (nara\u017cenie na niekt\u00f3re infekcje). Nie ma jednej konkretnej przyczyny, kt\u00f3ra zapocz\u0105tkowuje pojawienie si\u0119 objaw\u00f3w liszaja twardzinowego. Najwi\u0119ksz\u0105 rol\u0119 w pojawieniu si\u0119 zmian sk\u00f3rnych odgrywaj\u0105 jednak czynniki immunologiczne.","inLanguage":"pl-PL"},"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Question","@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/liszaj-twardzinowy-objawy-przyczyny-i-leczenie\/#faq-question-1752052976090","position":2,"url":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/liszaj-twardzinowy-objawy-przyczyny-i-leczenie\/#faq-question-1752052976090","name":"Jak pozby\u0107 si\u0119 liszaja twardzinowego?","answerCount":1,"acceptedAnswer":{"@type":"Answer","text":"Podejrzenie liszaja twardzinowego wymaga zrealizowania konsultacji dermatologicznej. Lekarz specjalista po ocenie stanu dermatologicznego zadecyduje o dalszych krokach. Mo\u017ce skierowa\u0107 pacjenta na biopsj\u0119 sk\u00f3ry, kt\u00f3rej celem jest pobranie wycinka do badania histopatologicznego, co potwierdzi rozpoznanie liszaja twardzinowego.","inLanguage":"pl-PL"},"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Question","@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/liszaj-twardzinowy-objawy-przyczyny-i-leczenie\/#faq-question-1752052981787","position":3,"url":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/liszaj-twardzinowy-objawy-przyczyny-i-leczenie\/#faq-question-1752052981787","name":"Czy liszaj to grzybica?","answerCount":1,"acceptedAnswer":{"@type":"Answer","text":"Liszaj twardzinowy nie jest schorzeniem to\u017csamym z grzybic\u0105 sk\u00f3ry. Jest to przewlek\u0142a, zapalna choroba\u00a0 o pod\u0142o\u017cu autoimmunologicznym, kt\u00f3ra nie jest wywo\u0142ywana przez infekcj\u0119 grzybicz\u0105. Je\u017celi lekarz podejrzewa u pacjenta grzybic\u0119 sk\u00f3ry to zadecyduje o konieczno\u015bci wykonania badania mykologicznego.","inLanguage":"pl-PL"},"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Question","@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/liszaj-twardzinowy-objawy-przyczyny-i-leczenie\/#faq-question-1752053001322","position":4,"url":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/liszaj-twardzinowy-objawy-przyczyny-i-leczenie\/#faq-question-1752053001322","name":"Czym grozi nieleczony liszaj?","answerCount":1,"acceptedAnswer":{"@type":"Answer","text":"Nieleczony liszaj twardzinowy grozi wieloma powik\u0142aniami. Z jednej strony zagro\u017cenie stanowi\u0105 zmiany bliznowate, kt\u00f3re mog\u0105 doprowadzi\u0107 do zro\u015bni\u0119cia warg sromowych, a u m\u0119\u017cczyzn do stulejki. Z drugiej strony, nale\u017cy mie\u0107 \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce przewlek\u0142y liszaj twardzinowy mo\u017ce by\u0107 zwi\u0105zany z ryzykiem nowotworzenia. W obr\u0119bie zmian sk\u00f3rnych w przebiegu liszaja twardzinowego mog\u0105 pojawi\u0107 si\u0119 bowiem ogniska raka kolczystokom\u00f3rkowego (SCC).\u00a0","inLanguage":"pl-PL"},"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Question","@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/liszaj-twardzinowy-objawy-przyczyny-i-leczenie\/#faq-question-1752053018934","position":5,"url":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/liszaj-twardzinowy-objawy-przyczyny-i-leczenie\/#faq-question-1752053018934","name":"Czy liszaj twardzinowy jest zara\u017aliwy?","answerCount":1,"acceptedAnswer":{"@type":"Answer","text":"Liszaj twardzinowy nie jest chorob\u0105 zaka\u017an\u0105, co sprawia, \u017ce po\u015bredni lub bezpo\u015bredni kontakt ze zmianami sk\u00f3rnymi nie grozi zachorowaniem. Nie mo\u017cna si\u0119 r\u00f3wnie\u017c zarazi\u0107 drog\u0105 kontakt\u00f3w seksualnych.","inLanguage":"pl-PL"},"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Question","@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/liszaj-twardzinowy-objawy-przyczyny-i-leczenie\/#faq-question-1752053024607","position":6,"url":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/liszaj-twardzinowy-objawy-przyczyny-i-leczenie\/#faq-question-1752053024607","name":"Czy liszaj twardzinowy nawraca?","answerCount":1,"acceptedAnswer":{"@type":"Answer","text":"Liszaj twardzinowy jest chorob\u0105, kt\u00f3ra mo\u017ce przebiega\u0107 z okresami remisji, czyli wyciszenia objaw\u00f3w chorobowych, ale r\u00f3wnie\u017c z okresami zaostrze\u0144. Przebieg bywa niekiedy trudny do przewidzenia, jednak odpowiednio dobrane leczenie dermatologiczne daje szans\u0119 na trwa\u0142\u0105 popraw\u0119. Je\u017celi na naszej sk\u00f3rze pojawiaj\u0105 si\u0119 jakiekolwiek niepokoj\u0105ce zmiany sk\u00f3rne, to nale\u017cy uda\u0107 si\u0119 do gabinetu lekarza dermatologa i skonsultowa\u0107 swoje obawy.","inLanguage":"pl-PL"},"inLanguage":"pl-PL"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/24463","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/165"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=24463"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/24463\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":25324,"href":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/24463\/revisions\/25324"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-json\/wp\/v2\/media\/24289"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=24463"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=24463"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=24463"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=24463"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}