{"id":27634,"date":"2025-10-28T08:35:23","date_gmt":"2025-10-28T07:35:23","guid":{"rendered":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/?p=27634"},"modified":"2025-10-28T08:38:54","modified_gmt":"2025-10-28T07:38:54","slug":"czarna-ospa-ospa-prawdziwa-jakie-daje-objawy-i-czym-rozni-sie-od-ospy-wietrznej","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/czarna-ospa-ospa-prawdziwa-jakie-daje-objawy-i-czym-rozni-sie-od-ospy-wietrznej\/","title":{"rendered":"Czarna ospa (ospa prawdziwa) \u2013 jakie daje objawy i czym r\u00f3\u017cni si\u0119 od ospy wietrznej?"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Ospa prawdziwa to jedna z najbardziej znanych chor\u00f3b zaka\u017anych cz\u0142owieka, kt\u00f3ra od tysi\u0119cy lat powodowa\u0142a szerz\u0105ce si\u0119 epidemie. Cho\u0107 aktualnie schorzenie to jest uznane za ca\u0142kowicie wyleczone, to zdecydowanie warto wiedzie\u0107, czym jest ta choroba i jakim jest zagro\u017ceniem dla ludzkiej populacji.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><tbody><tr><td><strong>Z tego artyku\u0142u dowiesz si\u0119<\/strong>: <br>>> Ospa prawdziwa to zaka\u017ane schorzenie wirusowe, kt\u00f3re dzi\u0119ki wprowadzeniu szczepie\u0144 ochronnych jest aktualnie eradykowane, a wi\u0119c ca\u0142kowicie wyleczone. <br>>> Wirus ospy prawdziwej by\u0142 w przesz\u0142o\u015bci przyczyn\u0105 licznych epidemii, dziesi\u0105tkuj\u0105cych populacj\u0119 cz\u0142owieka na wielu kontynentach. <br>>> Objawy ospy prawdziwej to gor\u0105czka, b\u00f3le g\u0142owy, silne os\u0142abienie, a tak\u017ce charakterystyczna osutka, pozostawiaj\u0105ce po sobie blizny. Choroba wi\u0105za\u0142a si\u0119 z wysokim odsetkiem \u015bmiertelno\u015bci. <br>>> Szczepienie ochronne opracowane przez Edwarda Jennera pozwoli\u0142o na eradykacj\u0119 choroby i uratowanie setek istnie\u0144.<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<p>Spis tre\u015bci:<\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\">\n<li><a href=\"#Czym-jest-czarna-ospa-(ospa-prawdziwa)?\">Czym jest czarna ospa (ospa prawdziwa)?<\/a><\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"#Ospa-prawdziwa-\u2013-historia-i-epidemiologia\">Ospa prawdziwa \u2013 historia i epidemiologia<\/a><\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"#Jakie-s\u0105-objawy-czarnej-ospy?\">Jakie s\u0105 objawy czarnej ospy?<\/a>\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><a href=\"#Ospa-prawdziwa-krwotoczna-i-ospa-prawdziwa-z\u0142o\u015bliwa\">Ospa prawdziwa krwotoczna i ospa prawdziwa z\u0142o\u015bliwa<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"#Czarna-ospa-a-ospa-wietrzna-\u2013-r\u00f3\u017cnice-i-podobie\u0144stwa\">Czarna ospa a ospa wietrzna \u2013 r\u00f3\u017cnice i podobie\u0144stwa<\/a><\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"#Diagnostyka-czarnej-ospy\">Diagnostyka czarnej ospy<\/a><\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"#Leczenie-czarnej-ospy-i-szczepienia\">Leczenie czarnej ospy i szczepienia<\/a>\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><a href=\"#Szczepienia-przeciwko-ospie-prawdziwej\">Szczepienia przeciwko ospie prawdziwej<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"Czym-jest-czarna-ospa-(ospa-prawdziwa)?\">Czym jest czarna ospa (ospa prawdziwa)?<\/h2>\n\n\n\n<p>Czarna ospa, nazywana r\u00f3wnie\u017c osp\u0105 prawdziw\u0105, to choroba zaka\u017ana wywo\u0142ywana przez wirusa ospy prawdziwej (z j\u0119zyka angielskiego <em>variola virus<\/em> \u2013 VARV). <strong>Schorzenie to jest oznaczane w klasyfikacji ICD-10 kodem B03.<\/strong> Wirus ten zaliczany jest do rodziny pokswirus\u00f3w, a jego materia\u0142em genetycznym jest DNA (kwas deoksyrybonukleinowy). Jest to jeden z najwi\u0119kszych, znanych wirus\u00f3w \u2013 jego wirion ma oko\u0142o 200 nm \u015brednicy i cechuje si\u0119 charakterystycznym kszta\u0142tem ceg\u0142y.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Aktualnie, dzi\u0119ki szczepieniom ochronnym choroba ta zosta\u0142a eradykowana<\/strong> \u2013 od ko\u0144ca lat 70 XX wieku w Polsce i Europie nie odnotowano naturalnych przypadk\u00f3w zachorowania na osp\u0119 prawdziw\u0105. Nale\u017cy mie\u0107 jednak \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce wirus ten nadal istnieje i aktualnie znajduje si\u0119 w certyfikowanych repozytoriach \u017cywego wirusa <em>variola <\/em>(w warunkach laboratoryjnych).<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><a href=\"https:\/\/www.alab.pl\/badanie\/varicella-zoster-pc-igg-w-surowicy-ospa-i-polpasiec-v68\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"800\" height=\"200\" src=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/Badanie-ospa-wietrzna-i-polpasiec-badanie-przeciwcial-IgG.jpg\" alt=\"Badanie ospa wietrzna i po\u0301\u0142pasiec - badanie przeciwcia\u0142 IgG banerek\" class=\"wp-image-21104\" srcset=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/Badanie-ospa-wietrzna-i-polpasiec-badanie-przeciwcial-IgG.jpg 800w, https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/Badanie-ospa-wietrzna-i-polpasiec-badanie-przeciwcial-IgG-768x192.jpg 768w, https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/Badanie-ospa-wietrzna-i-polpasiec-badanie-przeciwcial-IgG-150x38.jpg 150w, https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/Badanie-ospa-wietrzna-i-polpasiec-badanie-przeciwcial-IgG-300x75.jpg 300w, https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/Badanie-ospa-wietrzna-i-polpasiec-badanie-przeciwcial-IgG-696x174.jpg 696w\" sizes=\"auto, (max-width: 800px) 100vw, 800px\" \/><\/a><\/figure>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"Ospa-prawdziwa-\u2013-historia-i-epidemiologia\">Ospa prawdziwa \u2013 historia i epidemiologia<\/h2>\n\n\n\n<p>Przed er\u0105 szczepie\u0144 i eradykacji wirusa ospy prawdziwej, schorzenie to wyst\u0119powa\u0142o na ca\u0142ym \u015bwiecie. Wyr\u00f3\u017cniano dwie podstawowe odmiany choroby, a mianowicie:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong><em>variola major<\/em><\/strong><strong> <\/strong>\u2013 ospa wietrzna charakteryzuj\u0105 si\u0119 wy\u017csz\u0105 zaka\u017ano\u015bci\u0105 i \u015bmiertelno\u015bci\u0105, odmiana ta dominowa\u0142a na \u015bwiecie do ko\u0144ca XIX wieku,<\/li>\n\n\n\n<li><strong><em>variola minor<\/em><\/strong><strong> (lub <em>variola alastrim<\/em>)<\/strong> \u2013 \u0142agodniejsza posta\u0107 choroby, kt\u00f3ra ujawni\u0142a si\u0119 na prze\u0142omie XIX i XX wieku.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Jak mo\u017cna by\u0142o zarazi\u0107 si\u0119 osp\u0105 prawdziw\u0105? Dominowa\u0142a przede wszystkim droga kropelkowa, ale do zaka\u017cenia mog\u0142o doj\u015b\u0107 r\u00f3wnie\u017c przez kontakt bezpo\u015bredni z chor\u0105 osob\u0105, a tak\u017ce przez kontakt z przedmiotami codziennego u\u017cytku (po\u015bciel, r\u0119czniki). <strong>Najwi\u0119ksz\u0105 zapadalno\u015b\u0107 odnotowywano w okresie zimowym i wczesn\u0105 wiosn\u0105.<\/strong> Pacjent z osp\u0105 prawdziw\u0105 by\u0142 najbardziej zaka\u017any dla otoczenia przez pierwsze 7-10 dni od wyst\u0105pienia charakterystycznych zmian sk\u00f3rnych.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>&gt;&gt; Sprawd\u017a: <\/strong><a href=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/malpia-ospa\/\"><strong>Ma\u0142pia ospa \u2013 kuzynka ospy prawdziwej. Co trzeba wiedzie\u0107?<\/strong><\/a><strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"Jakie-s\u0105-objawy-czarnej-ospy?\">Jakie s\u0105 objawy czarnej ospy?<\/h2>\n\n\n\n<p>Wrotami zaka\u017cenia jest b\u0142ona \u015bluzowa jamy ustnej, gard\u0142a, ale i dalsze odcinki <a href=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/budowa-funkcje-i-najczestsze-choroby-ukladu-oddechowego-czlowieka\/\">uk\u0142adu oddechowego<\/a>. Na pocz\u0105tku, wirusy ospy prawdziwej namna\u017caj\u0105 si\u0119 w obr\u0119bie regionalnych w\u0119z\u0142\u00f3w ch\u0142onnych, sk\u0105d nast\u0119pnie trafiaj\u0105 do krwi (wiremia) i innych narz\u0105d\u00f3w organizmu (<a href=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/sledziona-polozenie-funkcje-budowa-choroby\/\">\u015bledziona<\/a>, <a href=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/szpik-kostny-czym-jest-i-jaka-funkcje-pelni-w-organizmie\/\">szpik kostny<\/a>, gdzie r\u00f3wnie\u017c ma miejsce ich namna\u017canie). Po oko\u0142o 7-17 dniach pojawiaj\u0105 si\u0119 objawy prodromalne ospy prawdziwej, takie jak:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>gor\u0105czka,<\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/bole-glowy-rodzaje-i-przyczyny-jakie-badania-wykonac-przy-czestych-przewleklych-bolach-glowy\/\">b\u00f3l g\u0142owy<\/a>,<\/li>\n\n\n\n<li>b\u00f3le kostno-stawowe,<\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/bol-brzucha-mozliwe-przyczyny-badania\/\">b\u00f3l brzucha<\/a>, biegunka,<\/li>\n\n\n\n<li>znaczne os\u0142abienie, z\u0142e samopoczucie.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Po 2-3 dniach pojawia si\u0119 charakterystyczna osutka sk\u00f3rna, kt\u00f3ra pocz\u0105tkowo ma posta\u0107 plamisto-grudkow\u0105, nast\u0119pnie za\u015b p\u0119cherzykow\u0105 i krostkow\u0105 (p\u0119cherzyki to zmiany wynios\u0142e ponad poziom sk\u00f3ry, wype\u0142nione p\u0142ynem, krosty z kolei s\u0105 wype\u0142nione \u017c\u00f3\u0142taw\u0105 tre\u015bci\u0105 ropn\u0105). <strong>Krosty s\u0105 typowo g\u0142\u0119boko osadzone w sk\u00f3rze i bolesne.<\/strong> Zmiany sk\u00f3rne najliczniej pojawiaj\u0105 si\u0119 na twarzy i ko\u0144czynach, w tym r\u00f3wnie\u017c na b\u0142onach \u015bluzowych. Po oko\u0142o 8-9 dniach krosty przekszta\u0142caj\u0105 si\u0119 w strupki, kt\u00f3re po kilku dniach odpadaj\u0105 i zostawiaj\u0105 po sobie blizny.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>&gt;&gt; Zobacz: <\/strong><a href=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/ospa-wietrzna\/\"><strong>Ospa wietrzna a ospa ma\u0142pia. Czy maj\u0105 ze sob\u0105 co\u015b wsp\u00f3lnego?<\/strong><\/a><strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\" id=\"Ospa-prawdziwa-krwotoczna-i-ospa-prawdziwa-z\u0142o\u015bliwa\">Ospa prawdziwa krwotoczna i ospa prawdziwa z\u0142o\u015bliwa<\/h3>\n\n\n\n<p>Warto wspomnie\u0107 w tym miejscu o dw\u00f3ch postaciach klinicznych ospy prawdziwej, kt\u00f3re cechowa\u0142y si\u0119 wysok\u0105 \u015bmiertelno\u015bci\u0105, a mianowicie o:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>ospie prawdziwej krwotocznej<\/strong> \u2013 ta posta\u0107 choroby nieuchronnie prowadzi\u0142a do zgonu; cechowa\u0142a si\u0119 wyst\u0119powaniem wysokiej gor\u0105czki, a tak\u017ce obecno\u015bci\u0105 wylew\u00f3w krwi do sk\u00f3ry i b\u0142on \u015bluzowych,<\/li>\n\n\n\n<li><strong>ospie prawdziwej z\u0142o\u015bliwej<\/strong> \u2013 cechowa\u0142a si\u0119 nag\u0142ym pojawieniem si\u0119 objaw\u00f3w og\u00f3lnoustrojowych oraz niepojawianiem si\u0119 krost, w przebiegu tej postaci mog\u0105 r\u00f3wnie\u017c pojawi\u0107 si\u0119 wylewy krwotoczne, a tak\u017ce mo\u017ce dochodzi\u0107 do z\u0142uszczania si\u0119 nask\u00f3rka.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p><strong>&gt;&gt; Sprawd\u017a: <\/strong><a href=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/polpasiec\/\"><strong>P\u00f3\u0142pasiec \u2013 choroba jednej po\u0142owy cia\u0142a<\/strong><\/a><strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"Czarna-ospa-a-ospa-wietrzna-\u2013-r\u00f3\u017cnice-i-podobie\u0144stwa\">Czarna ospa a ospa wietrzna \u2013 r\u00f3\u017cnice i podobie\u0144stwa<\/h2>\n\n\n\n<p>Ospa prawdziwa i znana wszystkim ospa wietrzna to dwie zupe\u0142nie odmienne jednostki chorobowe. Obie wywo\u0142ywane s\u0105 przez wirusy, jednak w przypadku ospy wietrznej jest to wirus ospy wietrznej i p\u00f3\u0142pa\u015bca (a wi\u0119c <em>Varicella-zoster Virus<\/em>, w skr\u00f3cie VZV), nale\u017c\u0105cy do rodzaju <em>Herpesvirus<\/em>. <strong>Cho\u0107 w obu przypadkach materia\u0142em genetycznym wirus\u00f3w jest DNA, to nale\u017c\u0105 one do dw\u00f3ch, r\u00f3\u017cnych rodzin.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Oba schorzenia maj\u0105 to\u017csam\u0105 drog\u0119 szerzenia si\u0119 zaka\u017cenia, jednak <strong>w przypadku ospy wietrznej okres zaka\u017ano\u015bci przypada na 1-2 doby przed wyst\u0105pieniem zmian sk\u00f3rnych<\/strong> i trwa a\u017c do przeschni\u0119cia p\u0119cherzyk\u00f3w. Okres wyl\u0119gania w przypadku ospy prawdziwej to \u015brednio 12 dni, za\u015b w przypadku ospy wietrznej \u2013 \u015brednio 14 dni.<\/p>\n\n\n\n<p>Obie choroby cechuje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c odmiennym obrazem klinicznym. Cho\u0107 w obu schorzeniach widoczna jest ewolucja wykwit\u00f3w sk\u00f3rnych, to w przypadku ospy prawdziwej wszystkie zmiany w danym miejscu s\u0105 w tym samym stadium. W przebiegu ospy wietrznej charakterystyczne jest natomiast wyst\u0119powanie wykwit\u00f3w w r\u00f3\u017cnym stadium (w jednym czasie obecne s\u0105 plamki, grudki, p\u0119cherzyki, krosty \u2013 jest to opisywane jako tak zwany obraz <em>rozgwie\u017cd\u017conego nieba<\/em>). <strong>Wykwity chorobowe w przypadku czarnej ospy pozostawiaj\u0105 po sobie g\u0142\u0119bokie blizny,<\/strong> co nie wyst\u0119puje typowo w przebiegu ospy wietrznej. Ospa prawdziwa cechuje si\u0119 ponadto istotnie ci\u0119\u017cszym przebiegiem i wy\u017cszym ryzykiem zgonu (\u015bmiertelno\u015b\u0107 20-30%).<\/p>\n\n\n\n<p><strong>&gt;&gt; Przeczytaj: <\/strong><a href=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wysypka-u-dzieci-mozliwe-przyczyny-diagnostyka-i-leczenie\/\"><strong>Wysypka u dzieci \u2013 mo\u017cliwe przyczyny, diagnostyka i leczenie<\/strong><\/a><strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"Diagnostyka-czarnej-ospy\">Diagnostyka czarnej ospy<\/h2>\n\n\n\n<p>Cho\u0107 aktualnie na szcz\u0119\u015bcie nie mierzymy si\u0119 z rozpoznawaniem ospy prawdziwej, to jak przy ka\u017cdym schorzeniu kluczowy jest obraz kliniczny, wywiad choroby, a tak\u017ce badanie przedmiotowe pacjenta. Nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, \u017ce <strong>nawet podejrzenie zachorowania na osp\u0119 prawdziw\u0105 jest traktowane jako stan zagro\u017cenia zdrowia w uj\u0119ciu \u015bwiatowym.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>W celu potwierdzenia zachorowania na osp\u0119 prawdziw\u0105 mo\u017cna wykona\u0107 badania laboratoryjne i molekularne. Niezb\u0119dne jest jednak pobranie materia\u0142u, kt\u00f3rym jest p\u0142yn z p\u0119cherzyk\u00f3w lub tre\u015b\u0107 z krost. Materia\u0142 ten powinien by\u0107 oceniany w dobrze zabezpieczonych pomieszczeniach, przez odpowiednio do tego przeszkolony personel. <strong>W celu potwierdzenia rozpoznania si\u0119 m. in. ocen\u0119 materia\u0142u pod mikroskopem,<\/strong> co pozwala na uwidocznienie charakterystycznego kszta\u0142tu wirion\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p>W celu dok\u0142adniejszej identyfikacji laboratoryjnej wykonuje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c badania z wykorzystaniem <a href=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/badanie-pcr-czym-jest-kiedy-sie-je-wykonuje-i-jak-przebiega\/\">metody \u0142a\u0144cuchowej reakcji polimerazy (PCR)<\/a> czy te\u017c badania polimorfizmu d\u0142ugo\u015bci fragment\u00f3w restrykcyjnych (RFLP).<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"Leczenie-czarnej-ospy-i-szczepienia\">Leczenie czarnej ospy i szczepienia<\/h2>\n\n\n\n<p>Aktualnie mo\u017cna opisa\u0107 jedynie teoretyczne i historyczne leczenie ospy prawdziwej. Podstaw\u0105 jest post\u0119powanie objawowe, polegaj\u0105ce na stosowaniu substancji przeciwgor\u0105czkowych i przeciwb\u00f3lowych (<a href=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/paracetamol-dawkowanie-skutki-uboczne-interakcje\/\">paracetamol<\/a>, niesteroidowe leki przeciwzapalne takie jak na przyk\u0142ad ibuprofen). Konieczne jest r\u00f3wnie\u017c intensywne nawadnianie i odpoczynek, a tak\u017ce izolacja pacjenta. <strong>Przy wt\u00f3rnych nadka\u017ceniach bakteryjnych konieczna mo\u017ce okaza\u0107 si\u0119 antybiotykoterapia.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Warto wiedzie\u0107, \u017ce mimo eradykacji wirusa <strong>opracowywano leczenie przyczynowe,<\/strong> a wi\u0119c przeciwwirusowe, na przyk\u0142ad na wypadek zagro\u017cenia biologicznego (ospa prawdziwa jako bro\u0144 biologiczna). Znane s\u0105 takie substancje jak na przyk\u0142ad tecovirimat, kt\u00f3ry dost\u0119pny jest w formie doustnej, jak i do\u017cylnej, a tak\u017ce brincidofovir, kt\u00f3rego mechanizm dzia\u0142ania polega na hamowaniu replikacji materia\u0142u genetycznego wirusa ospy prawdziwej.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>&gt;&gt; Sprawd\u017a: <\/strong><a href=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/osutka-rodzaje-przyczyny-i-leczenie\/\"><strong>Osutka \u2013 rodzaje, przyczyny i leczenie<\/strong><\/a><strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\" id=\"Szczepienia-przeciwko-ospie-prawdziwej\">Szczepienia przeciwko ospie prawdziwej<\/h3>\n\n\n\n<p>Historia szczepie\u0144 przeciwko ospie prawdziwej si\u0119ga okresu przed XVIII wiekiem. W\u00f3wczas znany by\u0142 proces tak zwanej <strong>wariolizacji<\/strong>, a wi\u0119c celowego zaka\u017cenia zdrowego pacjenta na przyk\u0142ad poprzez umieszczenia w przewodzie nosowym wyci\u0105gu ze strup\u00f3w chorych. Metoda ta by\u0142a obci\u0105\u017cona ryzykiem wyst\u0105pienia ci\u0119\u017ckiego zachorowania i powik\u0142a\u0144, ale jak podaj\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne \u2013 zmniejsza\u0142a \u015bmiertelno\u015b\u0107 nawet o 20-30%.<\/p>\n\n\n\n<p>Niezwykle wa\u017cne wydarzenie dla \u015bwiata mia\u0142o miejsce w 1796 roku, kiedy to lekarz Edward Jenner zauwa\u017cy\u0142, \u017ce kobiety, kt\u00f3re przechorowa\u0142y tak zwan\u0105 krowiank\u0119, nie chorowa\u0142y p\u00f3\u017aniej na czarn\u0105 osp\u0119. <strong>Jego dalsze badania polega\u0142y na podawaniu pacjentom materia\u0142u ze zmian sk\u00f3rnych w przebiegu krowianki,<\/strong> dzi\u0119ki czemu budowali oni odporno\u015b\u0107 i nie chorowali na osp\u0119 prawdziw\u0105. Jenner w 1798 roku przedstawi\u0142 opinii publicznej swoje wyniki i tym samym rozpocz\u0105\u0142 \u015bwiatow\u0105 kampani\u0119 szczepie\u0144 przeciwko ospie wietrznej.<\/p>\n\n\n\n<p>W naszym kraju pierwsze szczepienia przeciwko ospie prawdziwej przeprowadzono na pocz\u0105tku XIX wieku, a w 1919 roku wprowadzono obowi\u0105zkowe szczepienia noworodk\u00f3w. <strong>Ostatnia, g\u0142o\u015bna epidemia czarnej ospy mia\u0142a miejsce Wroc\u0142awiu w 1963 roku.<\/strong> W 1980 roku og\u0142oszono natomiast eradykacj\u0119 wirusa ospy prawdziwej i zniesiono obowi\u0105zek szczepie\u0144.<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<p><strong>Bibliografia<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ol start=\"1\" class=\"wp-block-list\">\n<li>D.A. Hendersoni inni, Working Group on Civilian Biodefense, Wytyczne post\u0119powania lekarskiego oraz w zakresie zdrowia publicznego po nara\u017ceniu na bro\u0144 biologiczn\u0105: uzgodnione stanowisko Grupy Roboczej ds. Cywilnej Obrony przeciw broni biologicznej, JAMA, 1999; 281: 2127-2137,<\/li>\n\n\n\n<li>B. R\u00f3\u017ca\u0144ska-Gambal, Wyst\u0119powanie epidemii ospy prawdziwej na \u015bwiecie od czas\u00f3w staro\u017cytnych po wsp\u00f3\u0142czesne, Medycyna Nowo\u017cytna: studia nad histori\u0105 medycyny, tom 15, numer 1-2, s. 31\u201359, Instytut Historii Nauki Polskiej Akademii Nauk 2008,<\/li>\n\n\n\n<li>D. Dennisi inni, Immunity from smallpox vaccine persists for decades: a longitudinal study, The American Journal of Medicine, 121 (12), 2008, s. 1058\u20131064.<\/li>\n<\/ol>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ospa prawdziwa to jedna z najbardziej znanych chor\u00f3b zaka\u017anych cz\u0142owieka. Sprawd\u017a,  czym jest ta choroba i czy jest zagro\u017ceniem dla populacji.<\/p>\n","protected":false},"author":165,"featured_media":27637,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"footnotes":""},"categories":[23],"tags":[],"coauthors":[176],"class_list":{"0":"post-27634","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-infekcje-i-pasozyty"},"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.5 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Czarna ospa (ospa prawdziwa) \u2013 jakie daje objawy i czym r\u00f3\u017cni si\u0119 od ospy wietrznej? - Centrum Wiedzy ALAB laboratoria<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Ospa prawdziwa to jedna z najbardziej znanych chor\u00f3b zaka\u017anych cz\u0142owieka. Sprawd\u017a, czym jest ta choroba i czy jest zagro\u017ceniem dla populacji.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/czarna-ospa-ospa-prawdziwa-jakie-daje-objawy-i-czym-rozni-sie-od-ospy-wietrznej\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Czarna ospa (ospa prawdziwa) \u2013 jakie daje objawy i czym r\u00f3\u017cni si\u0119 od ospy wietrznej? - Centrum Wiedzy ALAB laboratoria\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Ospa prawdziwa to jedna z najbardziej znanych chor\u00f3b zaka\u017anych cz\u0142owieka. Sprawd\u017a, czym jest ta choroba i czy jest zagro\u017ceniem dla populacji.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/czarna-ospa-ospa-prawdziwa-jakie-daje-objawy-i-czym-rozni-sie-od-ospy-wietrznej\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Centrum Wiedzy ALAB laboratoria\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/ALABlaboratoria\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2025-10-28T07:35:23+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-10-28T07:38:54+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/czarna_ospa.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1800\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1013\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Katarzyna Banaszczyk\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Katarzyna Banaszczyk\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"9 minut\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label3\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data3\" content=\"Katarzyna Banaszczyk\" \/>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Czarna ospa (ospa prawdziwa) \u2013 jakie daje objawy i czym r\u00f3\u017cni si\u0119 od ospy wietrznej? - Centrum Wiedzy ALAB laboratoria","description":"Ospa prawdziwa to jedna z najbardziej znanych chor\u00f3b zaka\u017anych cz\u0142owieka. Sprawd\u017a, czym jest ta choroba i czy jest zagro\u017ceniem dla populacji.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/czarna-ospa-ospa-prawdziwa-jakie-daje-objawy-i-czym-rozni-sie-od-ospy-wietrznej\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Czarna ospa (ospa prawdziwa) \u2013 jakie daje objawy i czym r\u00f3\u017cni si\u0119 od ospy wietrznej? - Centrum Wiedzy ALAB laboratoria","og_description":"Ospa prawdziwa to jedna z najbardziej znanych chor\u00f3b zaka\u017anych cz\u0142owieka. Sprawd\u017a, czym jest ta choroba i czy jest zagro\u017ceniem dla populacji.","og_url":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/czarna-ospa-ospa-prawdziwa-jakie-daje-objawy-i-czym-rozni-sie-od-ospy-wietrznej\/","og_site_name":"Centrum Wiedzy ALAB laboratoria","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/ALABlaboratoria","article_published_time":"2025-10-28T07:35:23+00:00","article_modified_time":"2025-10-28T07:38:54+00:00","og_image":[{"width":1800,"height":1013,"url":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/czarna_ospa.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Katarzyna Banaszczyk","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"Katarzyna Banaszczyk","Szacowany czas czytania":"9 minut","Written by":"Katarzyna Banaszczyk"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/czarna-ospa-ospa-prawdziwa-jakie-daje-objawy-i-czym-rozni-sie-od-ospy-wietrznej\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/czarna-ospa-ospa-prawdziwa-jakie-daje-objawy-i-czym-rozni-sie-od-ospy-wietrznej\/"},"author":{"name":"Katarzyna Banaszczyk","@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/#\/schema\/person\/308fb46be1959418e2e115e61c335941"},"headline":"Czarna ospa (ospa prawdziwa) \u2013 jakie daje objawy i czym r\u00f3\u017cni si\u0119 od ospy wietrznej?","datePublished":"2025-10-28T07:35:23+00:00","dateModified":"2025-10-28T07:38:54+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/czarna-ospa-ospa-prawdziwa-jakie-daje-objawy-i-czym-rozni-sie-od-ospy-wietrznej\/"},"wordCount":1687,"publisher":{"@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/czarna-ospa-ospa-prawdziwa-jakie-daje-objawy-i-czym-rozni-sie-od-ospy-wietrznej\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/czarna_ospa.jpg","articleSection":["Infekcje i paso\u017cyty"],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/czarna-ospa-ospa-prawdziwa-jakie-daje-objawy-i-czym-rozni-sie-od-ospy-wietrznej\/","url":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/czarna-ospa-ospa-prawdziwa-jakie-daje-objawy-i-czym-rozni-sie-od-ospy-wietrznej\/","name":"Czarna ospa (ospa prawdziwa) \u2013 jakie daje objawy i czym r\u00f3\u017cni si\u0119 od ospy wietrznej? - Centrum Wiedzy ALAB laboratoria","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/czarna-ospa-ospa-prawdziwa-jakie-daje-objawy-i-czym-rozni-sie-od-ospy-wietrznej\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/czarna-ospa-ospa-prawdziwa-jakie-daje-objawy-i-czym-rozni-sie-od-ospy-wietrznej\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/czarna_ospa.jpg","datePublished":"2025-10-28T07:35:23+00:00","dateModified":"2025-10-28T07:38:54+00:00","description":"Ospa prawdziwa to jedna z najbardziej znanych chor\u00f3b zaka\u017anych cz\u0142owieka. Sprawd\u017a, czym jest ta choroba i czy jest zagro\u017ceniem dla populacji.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/czarna-ospa-ospa-prawdziwa-jakie-daje-objawy-i-czym-rozni-sie-od-ospy-wietrznej\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/czarna-ospa-ospa-prawdziwa-jakie-daje-objawy-i-czym-rozni-sie-od-ospy-wietrznej\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/czarna-ospa-ospa-prawdziwa-jakie-daje-objawy-i-czym-rozni-sie-od-ospy-wietrznej\/#primaryimage","url":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/czarna_ospa.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/czarna_ospa.jpg","width":1800,"height":1013,"caption":"czarna ospa"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/czarna-ospa-ospa-prawdziwa-jakie-daje-objawy-i-czym-rozni-sie-od-ospy-wietrznej\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Czarna ospa (ospa prawdziwa) \u2013 jakie daje objawy i czym r\u00f3\u017cni si\u0119 od ospy wietrznej?"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/#website","url":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/","name":"Centrum Wiedzy ALAB laboratoria","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/#organization","name":"Centrum Wiedzy ALAB laboratoria","url":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/alabek.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/alabek.jpg","width":1250,"height":1251,"caption":"Centrum Wiedzy ALAB laboratoria"},"image":{"@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/ALABlaboratoria"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/#\/schema\/person\/308fb46be1959418e2e115e61c335941","name":"Katarzyna Banaszczyk","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/Katarzyna-Banaszczyk-150x150.jpgdd037207674aeb9b7e97c9616a0cf536","url":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/Katarzyna-Banaszczyk-150x150.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/Katarzyna-Banaszczyk-150x150.jpg","caption":"Katarzyna Banaszczyk"},"description":"Lekarka w trakcie specjalizacji z dermatologii i wenerologii. Absolwentka Collegium Medicum UMK im. Ludwika Rydygiera w Bydgoszczy. Wyk\u0142adowca akademicki Collegium Medicum im. W\u0142adys\u0142awa Biega\u0144skiego w Cz\u0119stochowie.","url":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/author\/katarzyna-banaszczyk\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/27634","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/165"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=27634"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/27634\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":27639,"href":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/27634\/revisions\/27639"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-json\/wp\/v2\/media\/27637"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=27634"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=27634"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=27634"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=27634"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}