{"id":32745,"date":"2026-09-08T15:41:50","date_gmt":"2026-09-08T13:41:50","guid":{"rendered":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/?p=32745"},"modified":"2026-09-08T17:41:50","modified_gmt":"2026-09-08T15:41:50","slug":"foliany-czym-sa-i-czym-roznia-sie-od-kwasu-foliowego","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/foliany-czym-sa-i-czym-roznia-sie-od-kwasu-foliowego\/","title":{"rendered":"Foliany \u2013 czym s\u0105 i czym r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 od kwasu foliowego?"},"content":{"rendered":"\n

Foliany nale\u017c\u0105 do witamin z grupy B i s\u0105 niezb\u0119dne do prawid\u0142owego funkcjonowania organizmu na ka\u017cdym etapie \u017cycia. Szczeg\u00f3lnego znaczenia nabieraj\u0105 w okresach intensywnego wzrostu i podzia\u0142\u00f3w kom\u00f3rkowych, m.in. podczas ci\u0105\u017cy. Cho\u0107 poj\u0119cia \u201efoliany\u201d i \u201ekwas foliowy\u201d bywaj\u0105 stosowane zamiennie, nie oznaczaj\u0105 dok\u0142adnie tego samego. Czym r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 poszczeg\u00f3lne formy witaminy B9, gdzie wyst\u0119puj\u0105 i kiedy warto oznaczy\u0107 ich st\u0119\u017cenie?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Z artyku\u0142u dowiesz si\u0119, \u017ce:<\/strong>
>> foliany to naturalnie wyst\u0119puj\u0105ce formy witaminy B9, a kwas foliowy jest jej syntetyczn\u0105 form\u0105 stosowan\u0105 m.in. w suplementach;
>> witamina B9 jest niezb\u0119dna m.in. do syntezy DNA i RNA, prawid\u0142owych podzia\u0142\u00f3w kom\u00f3rkowych oraz metabolizmu homocysteiny;
>> dobrym \u017ar\u00f3d\u0142em folian\u00f3w s\u0105 m.in. zielone warzywa li\u015bciaste, ro\u015bliny str\u0105czkowe, jaja, sery i podroby, jednak ich zawarto\u015b\u0107 w \u017cywno\u015bci mo\u017ce zmniejsza\u0107 si\u0119 podczas obr\u00f3bki i przechowywania;
>> odpowiednia poda\u017c folian\u00f3w ma szczeg\u00f3lne znaczenie przed ci\u0105\u017c\u0105 i w jej pierwszych tygodniach, m.in. ze wzgl\u0119du na profilaktyk\u0119 wad cewy nerwowej;
>> badanie poziomu folian\u00f3w warto rozwa\u017cy\u0107 przy podejrzeniu niedoboru oraz u os\u00f3b z grup zwi\u0119kszonego ryzyka;
>> form\u0119 i dawk\u0119 suplementacji nale\u017cy dobiera\u0107 indywidualnie, z uwzgl\u0119dnieniem m.in. zapotrzebowania i czynnik\u00f3w zwi\u0119kszaj\u0105cych ryzyko niedoboru.<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n

Spis tre\u015bci:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    \n
  1. Co to s\u0105 foliany?<\/a><\/li>\n\n\n\n
  2. Foliany a kwas foliowy \u2013 czym si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0105?<\/a><\/li>\n\n\n\n
  3. Aktywne foliany \u2013 co to znaczy?<\/a><\/li>\n\n\n\n
  4. Foliany \u2013 w\u0142a\u015bciwo\u015bci i rola w organizmie<\/a><\/li>\n\n\n\n
  5. Foliany \u2013 gdzie wyst\u0119puj\u0105? \u0179r\u00f3d\u0142a w diecie<\/a><\/li>\n\n\n\n
  6. Zapotrzebowanie na foliany \u2013 ile witaminy B9 potrzebuje organizm?<\/a><\/li>\n\n\n\n
  7. Foliany w ci\u0105\u017cy \u2013 dlaczego s\u0105 wa\u017cne?<\/a><\/li>\n\n\n\n
  8. Kiedy nale\u017cy zbada\u0107 poziom folian\u00f3w?<\/a><\/li>\n\n\n\n
  9. Kwas foliowy czy MTHFR \u2013 kt\u00f3r\u0105 form\u0119 wybra\u0107 w suplementacji?<\/a><\/li>\n\n\n\n
  10.  Zako\u0144czenie<\/a><\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n

    Co to s\u0105 foliany?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

    Foliany to grupa naturalnie wyst\u0119puj\u0105cych zwi\u0105zk\u00f3w zaliczanych do witaminy B9<\/a>. Obejmuje wiele zwi\u0105zk\u00f3w o podobnej aktywno\u015bci biologicznej, m.in. tetrahydrofolian (THF) i 5-metylotetrahydrofolian (5-MTHF). 5-MTHF jest g\u0142\u00f3wn\u0105 form\u0105 folian\u00f3w wyst\u0119puj\u0105c\u0105 w osoczu, kt\u00f3ra stanowi ponad 98% wszystkich folian\u00f3w kr\u0105\u017c\u0105cych we krwi. To w\u0142a\u015bnie ta forma jest biologicznie aktywna i bierze bezpo\u015bredni udzia\u0142 w kluczowych dla \u017cycia procesach.<\/p>\n\n\n\n

    \"Badanie<\/a><\/figure>\n\n\n\n

    Foliany a kwas foliowy \u2013 czym si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0105?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

    Podstawowa r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy folianami a kwasem foliowym le\u017cy w ich pochodzeniu i budowie chemicznej. Kwas foliowy jest syntetyczn\u0105, utlenion\u0105 form\u0105 witaminy B9, wyst\u0119puj\u0105c\u0105 w suplementach oraz \u017cywno\u015bci fortyfikowanej. Foliany naturalnie obecne w \u017cywno\u015bci wyst\u0119puj\u0105 natomiast g\u0142\u00f3wnie jako pochodne tetrahydrofolianu (THF), czyli zredukowane formy witaminy B9.<\/p>\n\n\n\n

    R\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c biodost\u0119pno\u015bci\u0105. Foliany nale\u017c\u0105 do witamin bardzo wra\u017cliwych na dzia\u0142anie wielu czynnik\u00f3w (m.in<\/a>. wysokiej temperatury), dlatego ich straty w \u017cywno\u015bci si\u0119gaj\u0105 ponad 50%. Syntetyczny kwas foliowy jest natomiast stabilniejszy i lepiej przyswajalny przez organizm. Jego biodost\u0119pno\u015b\u0107 jest znacznie wi\u0119ksza ni\u017c folian\u00f3w naturalnie wyst\u0119puj\u0105cych w \u017cywno\u015bci \u2013 wch\u0142ania si\u0119 prawie w 100%.<\/p>\n\n\n\n

    Aktywne foliany \u2013 co to znaczy?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

    Okre\u015blenie \u201eaktywny folian\u201d najcz\u0119\u015bciej odnosi si\u0119 do takiej formy, kt\u00f3ra jest ju\u017c biologicznie gotowa do u\u017cycia przez kom\u00f3rki. Aby organizm m\u00f3g\u0142 foliany wykorzysta\u0107 do proces\u00f3w \u017cyciowych, musi zosta\u0107 przekszta\u0142cony w z\u0142o\u017conym procesie biochemicznym w aktywny folian 5-metylotetrahydrofolian, czyli 5-MTHF. Tylko ta forma jest w organizmie aktywna biologicznie i mo\u017ce by\u0107 natychmiast w\u0142\u0105czona w reakcje, takie jak regulacja poziomu homocysteiny czy synteza DNA.<\/p>\n\n\n\n

    Foliany \u2013 w\u0142a\u015bciwo\u015bci i rola w organizmie<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

    Foliany pe\u0142ni\u0105 funkcj\u0119 koenzym\u00f3w w reakcjach przenoszenia jednostek jednow\u0119glowych. S\u0105 niezb\u0119dne do syntezy DNA i RNA, prawid\u0142owych podzia\u0142\u00f3w kom\u00f3rkowych oraz metabolizmu aminokwas\u00f3w. Uczestnicz\u0105 r\u00f3wnie\u017c w przemianie homocysteiny do metioniny. Dzi\u0119ki temu odgrywaj\u0105 istotn\u0105 rol\u0119 w prawid\u0142owym funkcjonowaniu uk\u0142adu krwiotw\u00f3rczego i nerwowego oraz w procesach wzrostu i regeneracji tkanek.<\/p>\n\n\n\n

    >> Przeczytaj te\u017c: <\/strong>Co to jest homocysteina i jak\u0105 pe\u0142ni funkcj\u0119 w organizmie? Jak obni\u017cy\u0107 jej poziom?<\/strong><\/a><\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Ich niedob\u00f3r mo\u017ce zaburza\u0107 powstawanie prawid\u0142owych krwinek czerwonych i prowadzi\u0107 do niedokrwisto\u015bci megaloblastycznej. Wra\u017cliwe na niedostateczn\u0105 poda\u017c folian\u00f3w s\u0105 wi\u0119c tkanki, w kt\u00f3rych intensywnie zachodz\u0105 podzia\u0142y kom\u00f3rkowe, co ma szczeg\u00f3lne znaczenie na wczesnym etapie ci\u0105\u017cy, kiedy kom\u00f3rki rozwijaj\u0105cego si\u0119 zarodka intensywnie si\u0119 dziel\u0105 i r\u00f3\u017cnicuj\u0105.<\/p>\n\n\n\n

    >> Sprawd\u017a te\u017c: <\/strong>Diagnostyka niedobor\u00f3w kwasu foliowego. Niedokrwisto\u015b\u0107 megaloblastyczna<\/strong><\/a><\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Foliany \u2013 gdzie wyst\u0119puj\u0105? \u0179r\u00f3d\u0142a w diecie<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

    Do produkt\u00f3w szczeg\u00f3lnie bogatych w foliany nale\u017c\u0105, przede wszystkim, zielone warzywa li\u015bciaste, takie jak szpinak, jarmu\u017c i sa\u0142ata, a tak\u017ce kapusta, broku\u0142y, brukselka oraz nasiona ro\u015blin str\u0105czkowych. Istotnym \u017ar\u00f3d\u0142em folian\u00f3w s\u0105 r\u00f3wnie\u017c produkty pochodzenia zwierz\u0119cego, w tym jaja, sery d\u0142ugodojrzewaj\u0105ce i podroby, zw\u0142aszcza w\u0105troba. <\/p>\n\n\n\n

    Warto pami\u0119ta\u0107, \u017ce naturalnie wyst\u0119puj\u0105ce w \u017cywno\u015bci foliany s\u0105 zwi\u0105zkami wra\u017cliwymi na dzia\u0142anie wysokiej temperatury, \u015bwiat\u0142a oraz d\u0142ugotrwa\u0142e przechowywanie produkt\u00f3w. Podczas przygotowywania i przechowywania \u017cywno\u015bci ich straty mog\u0105 si\u0119ga\u0107 nawet 80%. Z tego wzgl\u0119du warto regularnie uwzgl\u0119dnia\u0107 w jad\u0142ospisie \u015bwie\u017ce warzywa oraz produkty poddawane mo\u017cliwie kr\u00f3tkiej i \u0142agodnej obr\u00f3bce termicznej, np. gotowaniu na parze.<\/p>\n\n\n\n

    Zapotrzebowanie na foliany \u2013 ile witaminy B9 potrzebuje organizm?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

    Dzienne zapotrzebowanie na witamin\u0119 B9 zale\u017cy od wieku i stanu fizjologicznego. Normy polskie na foliany ustalone na poziomie zalecanego spo\u017cycia (podawane jako r\u00f3wnowa\u017cnik folian\u00f3w \u2013 \u00b5g) wynosz\u0105:<\/p>\n\n\n\n