{"id":6169,"date":"2023-05-17T14:42:29","date_gmt":"2023-05-17T12:42:29","guid":{"rendered":"https:\/\/sklep.alablaboratoria.pl\/centrum-wiedzy\/?p=6169"},"modified":"2025-07-10T12:19:35","modified_gmt":"2025-07-10T10:19:35","slug":"czerniak-zlosliwy-nowotwor-skory","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/czerniak-zlosliwy-nowotwor-skory\/","title":{"rendered":"Czerniak z\u0142o\u015bliwy &#8211; nowotw\u00f3r sk\u00f3ry. Objawy, diagnostyka, profilaktyka"},"content":{"rendered":"\n<p><strong><em>Artyku\u0142 zosta\u0142 zaktualizowany 25.04.2025 r.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Czerniaki sk\u00f3ry to nowotwory z\u0142o\u015bliwe, kt\u00f3re w Polsce wyst\u0119puj\u0105 jeszcze wzgl\u0119dnie rzadko. Du\u017cym problemem jest jednak bardzo wysoka dynamika przyrostu zachorowa\u0144. Najwa\u017cniejszym czynnikiem ryzyka wyst\u0105pienia tego nowotworu jest dzia\u0142anie promieniowania ultrafioletowego, a najwa\u017cniejszym czynnikiem profilaktyki jest ochrona przed nadmiernym jego dzia\u0142aniem i badanie znamion. Czerniak wcze\u015bnie wykryty jest wyleczalny.<\/p>\n\n\n\n<p>Spis tre\u015bci<\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\">\n<li><a href=\"#czerniak\">Co to jest czerniak?<\/a><\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"#czerniak1\">Objawy czerniaka z\u0142o\u015bliwego &#8211; jak wygl\u0105da czerniak?<\/a>\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><a href=\"#czerniakb\">Czerniak bezbarwnikowy<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"#czerniak\">ABCDE czerniaka \u2013 alfabet czerniaka<\/a><\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"#czerniak2\">Przyczyny powstawania czerniaka z\u0142o\u015bliwego<\/a><\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"#czerniak3\">Diagnostyka czerniaka z\u0142o\u015bliwego &#8211; badania na czerniaka<\/a><\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"#czerniak4\">Leczenie czerniaka z\u0142o\u015bliwego<\/a><\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"#czerniak5\">Profilaktyka zachorowania na czerniaka z\u0142o\u015bliwego<\/a><\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"#czerniak6\">Czerniak sk\u00f3ry &#8211; cz\u0119sto zadawane pytania<\/a><\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"czerniak0\">Co to jest czerniak?<\/h2>\n\n\n\n<p><strong>Czerniak z\u0142o\u015bliwy (\u0142ac. melanoma malignum)<\/strong> to nowotw\u00f3r z\u0142o\u015bliwy sk\u00f3ry, b\u0142on \u015bluzowych lub ga\u0142ki ocznej, powstaj\u0105cy z kom\u00f3rek barwnikowych (melanocyt\u00f3w), stanowi\u0105cy ok. 1% wszystkich nowotwor\u00f3w z\u0142o\u015bliwych. Zachorowalno\u015b\u0107 na czerniaka od wielu dekad ro\u015bnie, na \u015bwiecie co roku diagnozuje si\u0119 133 tys. nowych przypadk\u00f3w, w Polsce 3,5 \u2013 4 tys. W klasyfikacji ICD-10 czerniak sk\u00f3ry ma kod C43.<\/p>\n\n\n\n<p>&gt;&gt;&gt; <strong>Przeczytaj te\u017c: <a href=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/rak-skory-rodzaje-objawy-badania-i-leczenie\/\">Rak sk\u00f3ry &#8211; rodzaje, objawy, badania i leczenie<\/a><\/strong><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"czerniak1\">Objawy czerniaka z\u0142o\u015bliwego &#8211; jak wygl\u0105da czerniak?<\/h2>\n\n\n\n<p>Zmiany sk\u00f3rne, kt\u00f3re mog\u0105 nasuwa\u0107 podejrzenie czerniaka <strong>w 60% rozwijaj\u0105 si\u0119 na sk\u00f3rze niezmienionej<\/strong>, natomiast 40% rozwija si\u0119 na pod\u0142o\u017cu wcze\u015bniej istniej\u0105cej zmiany barwnikowej, tzw. pieprzyka.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Jak wygl\u0105da czerniak &#8211; \u201epodejrzana\u201d zmiana sk\u00f3rna?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>We wczesnej postaci czerniaka zmiana jest p\u0142aska i niesymetryczna (o nieregularnym kszta\u0142cie oraz niejednolitej barwie, z ja\u015bniejszymi i ciemniejszymi miejscami w obr\u0119bie znamienia).&nbsp;Wielko\u015b\u0107 zmiany przekracza 6 mm, mo\u017ce wyst\u0119powa\u0107 sw\u0119dzenie.<\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-full is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"890\" height=\"757\" src=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/abcde-czerniaka-infografika-jpg.webp\" alt=\"abcde czerniaka infografika\" class=\"wp-image-6190\" style=\"width:668px;height:568px\" srcset=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/abcde-czerniaka-infografika-jpg.webp 890w, https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/abcde-czerniaka-infografika-jpg-768x653.webp 768w, https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/abcde-czerniaka-infografika-jpg-150x128.webp 150w, https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/abcde-czerniaka-infografika-jpg-300x255.webp 300w, https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/abcde-czerniaka-infografika-jpg-696x592.webp 696w\" sizes=\"auto, (max-width: 890px) 100vw, 890px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n<p>W postaci zaawansowanej zmiana jest uwypuklona powy\u017cej poziomu sk\u00f3ry, zdarza si\u0119 jej owrzodzenie z s\u0105cz\u0105cym si\u0119 p\u0142ynem surowiczo-krwistym.<\/p>\n\n\n\n<p>>>> <strong>Przeczytaj te\u017c: <a href=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/czerniak-a-pieprzyk-czym-sie-roznia-i-jak-je-rozpoznac\/\">Czerniak a pieprzyk &#8211; czym si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0105 i jak je rozpozna\u0107?<\/a><\/strong><\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\" id=\"czerniakb\">Czerniak bezbarwnikowy<\/h3>\n\n\n\n<p>Nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, i\u017c czerniak mo\u017ce by\u0107 r\u00f3wnie\u017c zmian\u0105 bezbarwnikow\u0105. Wyst\u0119puje rzadko (ok. 2%) i jest w\u00f3wczas widoczny jako r\u00f3\u017cowoczerwona grudka, kt\u00f3ra ma tendencje do powi\u0119kszania si\u0119.<\/p>\n\n\n\n<p>Czerniaki wyst\u0119puj\u0105 <strong>w dowolnym miejscu na ciele, ale najcz\u0119\u015bciej widoczne s\u0105 na twarzy, plecach i ko\u0144czynach<\/strong>, czyli w miejscach ods\u0142oni\u0119tych i nara\u017conych na dzia\u0142anie promieniowania s\u0142onecznego.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Inne lokalizacje czerniaka z\u0142o\u015bliwego to:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>czerniak ga\u0142ki ocznej, wyst\u0119puj\u0105cy na sk\u00f3rze powiek, spoj\u00f3wkach lub b\u0142onie naczyniowej oka,<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>czerniak b\u0142on \u015bluzowych: czerniak w jamie ustnej, g\u00f3rnych dr\u00f3g oddechowych lub w okolicach narz\u0105d\u00f3w p\u0142ciowych (np. czerniak sromu, czerniak penisa) i odbytu,<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>czerniak podpaznokciowy, wyst\u0119puj\u0105cy jako zmiana barwnikowa paznokcia, najcz\u0119\u015bciej macierzy, ale mo\u017ce to by\u0107 r\u00f3wnie\u017c zmiana w obr\u0119bie wa\u0142u lub \u0142o\u017cyska. Typowe objawy czerniaka paznokcia to znami\u0119 o wygl\u0105dzie pr\u0105\u017cka o rozmytym brzegu, rozszerzaj\u0105cego si\u0119 do bocznej, dystalnej lub proksymalnej cz\u0119\u015bci paznokcia (tzw. objaw Hutchinsona).<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Czerniak rozwijaj\u0105cy si\u0119 w obr\u0119bi d\u0142oni, st\u00f3p lub paznokci nazywany jest czerniakiem akralnym.<\/p>\n\n\n\n<p>Pierwszym objawem czerniaka mo\u017ce by\u0107 <strong><a href=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/powiekszone-wezly-chlonne-limfadenopatia-przyczyny-diagnostyka\/\">powi\u0119kszenie w\u0119z\u0142\u00f3w ch\u0142onnych<\/a><\/strong>, zw\u0142aszcza je\u015bli nowotw\u00f3r zlokalizowany jest w takiej okolicy, gdzie trudniej go zaobserwowa\u0107 (np. odbyt, paznokcie).<\/p>\n\n\n\n<p>W jakim wieku mo\u017ce wyst\u0105pi\u0107 czerniak? Melanoma to nowotw\u00f3r rzadko wyst\u0119puj\u0105cy przed 40 r.\u017c, cz\u0119sto\u015b\u0107 jego wyst\u0119powania ro\u015bnie w pi\u0105tej dekadzie \u017cycia i osi\u0105ga szczyt po 60-70 r.\u017c. Nale\u017cy jednak podkre\u015bli\u0107, i\u017c na czerniaka mo\u017cna zachorowa\u0107 w ka\u017cdym wieku.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"czerniak\">ABCDE czerniaka \u2013 alfabet czerniaka<\/h2>\n\n\n\n<p>Wygl\u0105d czerniaka bywa opisywany przy pomocy tzw. alfabetu czerniaka, gdzie pierwsze pi\u0119\u0107 liter alfabetu nawi\u0105zuje do kluczowych jego cech.<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>A \u2013 asymetria \u2013 zmiana na kszta\u0142t nieregularny<\/li>\n\n\n\n<li>B \u2013 brzegi \u2013 brzegi zmiany s\u0105 poszarpane, nieregularne<\/li>\n\n\n\n<li>C \u2013 kolor \u2013 znami\u0119 jest nier\u00f3wno zabarwione &#8211; plamiaste, \u0142aciate mo\u017ce by\u0107 czerwone, czarne, r\u00f3\u017cowe<\/li>\n\n\n\n<li>D \u2013 du\u017cy rozmiar \u2013 zmiana ro\u015bnie powy\u017cej 6 mm<\/li>\n\n\n\n<li>E \u2013 ewolucja \u2013 zmienia si\u0119 rozmiar, kszta\u0142t, kolor<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"czerniak2\">Przyczyny powstawania czerniaka z\u0142o\u015bliwego<\/h2>\n\n\n\n<p>Przyczyny powstawania choroby nie s\u0105 do ko\u0144ca poznane. Ok. 10% czerniak\u00f3w wyst\u0119puje rodzinnie i pewne znaczenie maj\u0105 tutaj uwarunkowania genetyczne. Jednak zdecydowanie kluczow\u0105 rol\u0119 w powstawaniu tego nowotworu odgrywa <strong>nara\u017cenie na promieniowanie UV<\/strong>, zw\u0142aszcza u os\u00f3b z jasn\u0105 i piegowat\u0105 sk\u00f3r\u0105, podatn\u0105 na s\u0142oneczne oparzenia.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Do czynnik\u00f3w ryzyka powstania czerniaka z\u0142o\u015bliwego zalicza si\u0119:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>jasn\u0105 sk\u00f3r\u0119, zw\u0142aszcza z obecno\u015bci\u0105 pieg\u00f3w, jednak osoba o ciemnej karnacji r\u00f3wnie\u017c mo\u017ce zachorowa\u0107 na czerniaka,<\/li>\n\n\n\n<li>blond lub rude w\u0142osy, niebieskie oczy,<\/li>\n\n\n\n<li>znamiona barwnikowe (pieprzyki),<\/li>\n\n\n\n<li>promieniowanie UV, w tym korzystanie z solarium,<\/li>\n\n\n\n<li>sk\u0142onno\u015b\u0107 do oparze\u0144 s\u0142onecznych, ci\u0119\u017ckie poparzenia s\u0142oneczne w dzieci\u0144stwie lub w m\u0142odo\u015bci,<\/li>\n\n\n\n<li>obci\u0105\u017cenie rodzinne (krewni pierwszego stopnia),<\/li>\n\n\n\n<li>przyjmowanie lek\u00f3w immunosupresyjnych, np. po przeszczepach narz\u0105d\u00f3w.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><tbody><tr><td><strong>WA\u017bNE! Opalenizna nie chroni przed czerniakiem.<\/strong><\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><a href=\"https:\/\/www.alab.pl\/badanie\/panel-badan-przesiewowych-w-kierunku-predyspozycji-rak-skory-czerniak-analiza-7-genow-metoda-ngs\" target=\"_blank\" rel=\" noreferrer noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"800\" height=\"200\" src=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/Predyspozycja-do-zachorowania-na-raka-skory-czerniaka-\u2013-przesiewowy-panel-genetyczny-jpg.webp\" alt=\"Predyspozycja do zachorowania na raka sko\u0301ry (czerniaka) \u2013 przesiewowy panel genetyczny\" class=\"wp-image-18101\" srcset=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/Predyspozycja-do-zachorowania-na-raka-skory-czerniaka-\u2013-przesiewowy-panel-genetyczny-jpg.webp 800w, https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/Predyspozycja-do-zachorowania-na-raka-skory-czerniaka-\u2013-przesiewowy-panel-genetyczny-jpg-768x192.webp 768w, https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/Predyspozycja-do-zachorowania-na-raka-skory-czerniaka-\u2013-przesiewowy-panel-genetyczny-jpg-150x38.webp 150w, https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/Predyspozycja-do-zachorowania-na-raka-skory-czerniaka-\u2013-przesiewowy-panel-genetyczny-jpg-300x75.webp 300w, https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/Predyspozycja-do-zachorowania-na-raka-skory-czerniaka-\u2013-przesiewowy-panel-genetyczny-jpg-696x174.webp 696w\" sizes=\"auto, (max-width: 800px) 100vw, 800px\" \/><\/a><\/figure>\n\n\n\n<p>&gt;&gt;&gt; <strong>Przeczytaj te\u017c: <a href=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wplyw-promieni-slonecznych-na-skore\/\">Wp\u0142yw promieni s\u0142onecznych na sk\u00f3r\u0119<\/a><\/strong><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"czerniak3\">Diagnostyka czerniaka z\u0142o\u015bliwego &#8211; badania na czerniaka<\/h2>\n\n\n\n<p>Je\u015bli zauwa\u017cymy u siebie zmian\u0119 sk\u00f3rn\u0105, kt\u00f3ra nas zaniepokoi, <strong>nale\u017cy zg\u0142osi\u0107 si\u0119 do lekarza dermatologa w celu wykonania dermatoskopii<\/strong>. Jest to obecnie podstawowe narz\u0119dzie wczesnej diagnostyki tego nowotworu. Dermatoskopia pozwoli na wykluczenie zmian, kt\u00f3re nie pochodz\u0105 z kom\u00f3rek barwnikowych (jak np. zmiany naczyniowe czy brodawki \u0142ojotokowe).<\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-full is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"890\" height=\"552\" src=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/czerniak-czy-znamie-barwnikowe-infografika-jpg.webp\" alt=\"por\u00f3wnanie czerniaka i zwyk\u0142ego znamienia barwnikowego infografika\" class=\"wp-image-6193\" style=\"width:668px;height:414px\" srcset=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/czerniak-czy-znamie-barwnikowe-infografika-jpg.webp 890w, https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/czerniak-czy-znamie-barwnikowe-infografika-jpg-768x476.webp 768w, https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/czerniak-czy-znamie-barwnikowe-infografika-jpg-150x93.webp 150w, https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/czerniak-czy-znamie-barwnikowe-infografika-jpg-300x186.webp 300w, https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/czerniak-czy-znamie-barwnikowe-infografika-jpg-696x432.webp 696w\" sizes=\"auto, (max-width: 890px) 100vw, 890px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n<p>Po zebraniu wywiadu oraz badaniu dermatoskopem lekarz zdecyduje, czy dane znami\u0119 powinno by\u0107 usuni\u0119te i poddane <strong>badaniu histopatologicznemu<\/strong>. To ostatnie jest badaniem rozstrzygaj\u0105cym o postawieniu diagnozy i dalszym post\u0119powaniu z pacjentem.&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>&gt;&gt;&gt; <strong>Przeczytaj te\u017c: <a href=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/badanie-histopatologiczne-co-to-jest-co-wykrywa\/\">Badanie histopatologiczne &#8211; co to jest, co wykrywa i kiedy si\u0119 je przeprowadza?<\/a><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Badania z krwi<\/strong> w przypadku czerniaka z\u0142o\u015bliwego pe\u0142ni\u0105 jedynie <strong>funkcj\u0119 pomocnicz\u0105<\/strong> i s\u0105 przydatne raczej do monitorowania choroby. Takim badaniem jest <strong><a href=\"https:\/\/www.alab.pl\/badanie\/s-100-marker-nowotworowy-czerniaka\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">bia\u0142ko S100<\/a><\/strong> \u2013 rodzaj bia\u0142ka wi\u0105\u017c\u0105cego wap\u0144, kt\u00f3ry mo\u017ce by\u0107 markerem czerniaka. Jego st\u0119\u017cenie we krwi koreluje ze stopniem zaawansowania nowotworu, jest r\u00f3wnie\u017c wykorzystywane jako czynnik prognostyczny i monitoruj\u0105cy leczenie. Oznaczanie poziomu bia\u0142ka S100 u pacjent\u00f3w po usuni\u0119ciu zmiany nowotworowej i leczeniu mo\u017ce by\u0107 r\u00f3wnie\u017c dobrym sposobem na wczesne wykrycie nawrot\u00f3w choroby.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><a href=\"https:\/\/www.alab.pl\/badanie\/s-100-marker-nowotworowy-czerniaka\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"800\" height=\"200\" src=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/Badanie-bialka-S-100-marker-nowotworowy-czerniaka-jpg.webp\" alt=\"Badanie-bialka-S-100-marker-nowotworowy-czerniaka\" class=\"wp-image-10125\" srcset=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/Badanie-bialka-S-100-marker-nowotworowy-czerniaka-jpg.webp 800w, https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/Badanie-bialka-S-100-marker-nowotworowy-czerniaka-jpg-768x192.webp 768w, https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/Badanie-bialka-S-100-marker-nowotworowy-czerniaka-jpg-150x38.webp 150w, https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/Badanie-bialka-S-100-marker-nowotworowy-czerniaka-jpg-300x75.webp 300w, https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/Badanie-bialka-S-100-marker-nowotworowy-czerniaka-jpg-696x174.webp 696w\" sizes=\"auto, (max-width: 800px) 100vw, 800px\" \/><\/a><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>U os\u00f3b zdrowych poziom bia\u0142ka S100 powinien wynosi\u0107 mniej ni\u017c 0,105 \u00b5g\/l.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"czerniak4\">Leczenie czerniaka z\u0142o\u015bliwego<\/h2>\n\n\n\n<p>Potwierdzenie diagnozy czerniaka w badaniu histopatologicznym jest etapem wst\u0119pnym w dalszym post\u0119powaniu z pacjentem. Nast\u0119pnym krokiem jest stwierdzenie, jak zaawansowana jest choroba, czy pacjent ma ju\u017c przerzuty. W tym celu wykonuje si\u0119 biopsj\u0119 tzw. w\u0119z\u0142a wartowniczego (jednego z blisko po\u0142o\u017conych wzgl\u0119dem lokalizacji guza pierwotnego w\u0119z\u0142\u00f3w ch\u0142onnych).<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Je\u015bli w\u0119z\u0142y ch\u0142onne nie s\u0105 zaj\u0119te, to doszcz\u0119tne usuni\u0119cie zmiany jest wystarczaj\u0105ce. <\/strong>W przypadku czerniaka zaawansowanego lub rozsianego stosuje si\u0119 <strong>leczenie biologiczne<\/strong> (nowoczesne i obecnie najbardziej skuteczne metody leczenia np. ipilimumab lub niwolumab, pembrolizumab), w uzasadnionych przypadkach <strong>leczenie operacyjne<\/strong> polegaj\u0105ce na eliminacji przerzut\u00f3w czerniaka z\u0142o\u015bliwego.<\/p>\n\n\n\n<p>Wa\u017cnym elementem procesu leczenia jest obserwacja pacjenta po wyeliminowaniu zmiany oraz badania kontrolne. Cz\u0119stotliwo\u015b\u0107 bada\u0144 kontrolnych zale\u017cy od stanu wyj\u015bciowego pacjenta po leczeniu, pocz\u0105tkowo mo\u017ce to by\u0107 nawet 1 raz w miesi\u0105cu.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"czerniak5\">Profilaktyka zachorowania na czerniaka z\u0142o\u015bliwego<\/h2>\n\n\n\n<p>Czerniak z\u0142o\u015bliwy jest nowotworem, w kt\u00f3rym rokowanie nie jest dobre. Dlatego najwa\u017cniejszym elementem walki z t\u0105 chorob\u0105 jest <strong>profilaktyka<\/strong>, czyli unikanie sytuacji sprzyjaj\u0105cych jej powstaniu. Do element\u00f3w profilaktyki zaliczamy:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>unikanie s\u0142o\u0144ca w godzinach 10-15,<\/li>\n\n\n\n<li>stosowanie krem\u00f3w z filtrami ochronnymi UVA i UVB zgodnie z zaleceniami producent\u00f3w,<\/li>\n\n\n\n<li>chronienie cia\u0142a przed s\u0142o\u0144cem odpowiednim ubraniem, nakryciem g\u0142owy oraz okularami przeciws\u0142onecznymi,<\/li>\n\n\n\n<li>nie nale\u017cy korzysta\u0107 z solarium,<\/li>\n\n\n\n<li>kontrola znamion i pieprzyk\u00f3w na sk\u00f3rze \u2013 dermatoskopia.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"czerniak6\">Czerniak sk\u00f3ry &#8211; cz\u0119sto zadawane pytania<\/h2>\n\n\n\n<div class=\"schema-faq wp-block-yoast-faq-block\"><div class=\"schema-faq-section\" id=\"faq-question-1751628334976\"><strong class=\"schema-faq-question\">Czy czerniak mo\u017ce powsta\u0107 z brodawki \u0142ojotokowej?<\/strong> <p class=\"schema-faq-answer\">Brodawka \u0142ojotokowa jest zmian\u0105 \u0142agodn\u0105 nie powstaj\u0105c\u0105 z kom\u00f3rek barwnikowych, na jej bazie czerniak nie powstanie.<\/p> <\/div> <div class=\"schema-faq-section\" id=\"faq-question-1751628342408\"><strong class=\"schema-faq-question\">Czy czerniak boli? Czy czerniak sw\u0119dzi?<\/strong> <p class=\"schema-faq-answer\">Czerniak nie jest zmian\u0105 bolesn\u0105, nie boli r\u00f3wnie\u017c przy ucisku lub przy dotyku. Pacjenci cz\u0119\u015bciej odczuwaj\u0105 sw\u0119dzenie. Bolesne mog\u0105 by\u0107 zmiany kt\u00f3re przebiegaj\u0105 z owrzodzeniem.<\/p> <\/div> <div class=\"schema-faq-section\" id=\"faq-question-1751628350955\"><strong class=\"schema-faq-question\">Czy czerniak jest uleczalny?<\/strong> <p class=\"schema-faq-answer\">Wcze\u015bnie wykryta choroba jest w pe\u0142ni uleczalna.<\/p> <\/div> <div class=\"schema-faq-section\" id=\"faq-question-1751628362325\"><strong class=\"schema-faq-question\">Ile lat rozwija si\u0119 czerniak?<\/strong> <p class=\"schema-faq-answer\">Czerniak mo\u017ce rozwija\u0107 si\u0119 kilka miesi\u0119cy do kilku lat. Dlatego je\u015bli zauwa\u017cymy u siebie now\u0105, niepokoj\u0105c\u0105 zmian\u0119, lub zauwa\u017cymy, \u017ce ju\u017c istniej\u0105ca zmiana przechodzi ewolucj\u0119 (powi\u0119ksza si\u0119, zmienia kszta\u0142t, zmienia kolor, powstaje na niej owrzodzenie) nale\u017cy jak najszybciej uda\u0107 si\u0119 na badanie znamion.\u00a0<\/p> <\/div> <\/div>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<p>Pi\u015bmiennictwo<\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\">\n<li>https:\/\/www.mp.pl\/pacjent\/dermatologia\/choroby\/nowotwory_skory\/74371,czerniak<\/li>\n\n\n\n<li>P. Rutkowski, P.J. Wysocki, <em>Czerniak sk\u00f3ry<\/em>, \u201eOnkologia w Praktyce Klinicznej \u2013 Edukacja\u201d 2020, t. 6, nr 4, s. 225\u2013245.<\/li>\n<\/ol>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Jak rozpozna\u0107 czerniaka, kto jest szczeg\u00f3lnie nara\u017cony na zachorowanie i jak wygl\u0105da profilaktyka?<\/p>\n","protected":false},"author":102,"featured_media":6199,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"coauthors":[134],"class_list":{"0":"post-6169","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-choroby-nowotworowe"},"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.6 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Czerniak z\u0142o\u015bliwy - przyczyny, objawy, diagnostyka, profilaktyka<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Czerniak to z\u0142o\u015bliwy nowotw\u00f3r sk\u00f3ry. W Centrum Wiedzy ALAB laboratoria dowiesz si\u0119 wi\u0119cej nt. przyczyn, diagnostyki, profilaktyki i leczenia czerniaka.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/czerniak-zlosliwy-nowotwor-skory\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Czerniak z\u0142o\u015bliwy - przyczyny, objawy, diagnostyka, profilaktyka\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Czerniak to z\u0142o\u015bliwy nowotw\u00f3r sk\u00f3ry. W Centrum Wiedzy ALAB laboratoria dowiesz si\u0119 wi\u0119cej nt. przyczyn, diagnostyki, profilaktyki i leczenia czerniaka.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/czerniak-zlosliwy-nowotwor-skory\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Centrum Wiedzy ALAB laboratoria\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/ALABlaboratoria\" \/>\n<meta property=\"article:author\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/agatastrukow\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2023-05-17T12:42:29+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-07-10T10:19:35+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/czerniak-zlosliwy-jpg.webp\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1200\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"801\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/webp\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Agata Strukow\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Agata Strukow\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"9 minut\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label3\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data3\" content=\"Agata Strukow\" \/>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Czerniak z\u0142o\u015bliwy - przyczyny, objawy, diagnostyka, profilaktyka","description":"Czerniak to z\u0142o\u015bliwy nowotw\u00f3r sk\u00f3ry. W Centrum Wiedzy ALAB laboratoria dowiesz si\u0119 wi\u0119cej nt. przyczyn, diagnostyki, profilaktyki i leczenia czerniaka.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/czerniak-zlosliwy-nowotwor-skory\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Czerniak z\u0142o\u015bliwy - przyczyny, objawy, diagnostyka, profilaktyka","og_description":"Czerniak to z\u0142o\u015bliwy nowotw\u00f3r sk\u00f3ry. W Centrum Wiedzy ALAB laboratoria dowiesz si\u0119 wi\u0119cej nt. przyczyn, diagnostyki, profilaktyki i leczenia czerniaka.","og_url":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/czerniak-zlosliwy-nowotwor-skory\/","og_site_name":"Centrum Wiedzy ALAB laboratoria","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/ALABlaboratoria","article_author":"https:\/\/www.facebook.com\/agatastrukow\/","article_published_time":"2023-05-17T12:42:29+00:00","article_modified_time":"2025-07-10T10:19:35+00:00","og_image":[{"width":1200,"height":801,"url":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/czerniak-zlosliwy-jpg.webp","type":"image\/webp"}],"author":"Agata Strukow","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"Agata Strukow","Szacowany czas czytania":"9 minut","Written by":"Agata Strukow"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/czerniak-zlosliwy-nowotwor-skory\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/czerniak-zlosliwy-nowotwor-skory\/"},"author":{"name":"Agata Strukow","@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/#\/schema\/person\/4c4346aaa370a9ca773ee865bfbec588"},"headline":"Czerniak z\u0142o\u015bliwy &#8211; nowotw\u00f3r sk\u00f3ry. Objawy, diagnostyka, profilaktyka","datePublished":"2023-05-17T12:42:29+00:00","dateModified":"2025-07-10T10:19:35+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/czerniak-zlosliwy-nowotwor-skory\/"},"wordCount":1505,"publisher":{"@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/czerniak-zlosliwy-nowotwor-skory\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/czerniak-zlosliwy-jpg.webp","articleSection":["Choroby nowotworowe"],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":["WebPage","FAQPage"],"@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/czerniak-zlosliwy-nowotwor-skory\/","url":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/czerniak-zlosliwy-nowotwor-skory\/","name":"Czerniak z\u0142o\u015bliwy - przyczyny, objawy, diagnostyka, profilaktyka","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/czerniak-zlosliwy-nowotwor-skory\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/czerniak-zlosliwy-nowotwor-skory\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/czerniak-zlosliwy-jpg.webp","datePublished":"2023-05-17T12:42:29+00:00","dateModified":"2025-07-10T10:19:35+00:00","description":"Czerniak to z\u0142o\u015bliwy nowotw\u00f3r sk\u00f3ry. W Centrum Wiedzy ALAB laboratoria dowiesz si\u0119 wi\u0119cej nt. przyczyn, diagnostyki, profilaktyki i leczenia czerniaka.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/czerniak-zlosliwy-nowotwor-skory\/#breadcrumb"},"mainEntity":[{"@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/czerniak-zlosliwy-nowotwor-skory\/#faq-question-1751628334976"},{"@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/czerniak-zlosliwy-nowotwor-skory\/#faq-question-1751628342408"},{"@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/czerniak-zlosliwy-nowotwor-skory\/#faq-question-1751628350955"},{"@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/czerniak-zlosliwy-nowotwor-skory\/#faq-question-1751628362325"}],"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/czerniak-zlosliwy-nowotwor-skory\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/czerniak-zlosliwy-nowotwor-skory\/#primaryimage","url":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/czerniak-zlosliwy-jpg.webp","contentUrl":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/czerniak-zlosliwy-jpg.webp","width":1200,"height":801,"caption":"czerniak z\u0142o\u015bliwy"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/czerniak-zlosliwy-nowotwor-skory\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Czerniak z\u0142o\u015bliwy &#8211; nowotw\u00f3r sk\u00f3ry. Objawy, diagnostyka, profilaktyka"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/#website","url":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/","name":"Centrum Wiedzy ALAB laboratoria","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/#organization","name":"Centrum Wiedzy ALAB laboratoria","url":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/alabek.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/alabek.jpg","width":1250,"height":1251,"caption":"Centrum Wiedzy ALAB laboratoria"},"image":{"@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/ALABlaboratoria"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/#\/schema\/person\/4c4346aaa370a9ca773ee865bfbec588","name":"Agata Strukow","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/Agata-Strukow-150x150.jpgcb933d2055e86ab33ade5d5259364a59","url":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/Agata-Strukow-150x150.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/Agata-Strukow-150x150.jpg","caption":"Agata Strukow"},"description":"Absolwentka Wydzia\u0142u Lekarskiego Pomorskiej Akademii Medycznej oraz studi\u00f3w podyplomowych Dietetyka w chorobach wewn\u0119trznych i metabolicznych Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego i Psychologii biznesu dla mened\u017cer\u00f3w na Akademii Leona Ko\u017ami\u0144skiego. Nauczycielka jogi kundalini i jogi hormonalnej.","sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/agatastrukow\/","https:\/\/www.instagram.com\/strukowagata\/","https:\/\/pl.linkedin.com\/in\/agata-strukow-7b87205"],"url":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/author\/agata\/"},{"@type":"Question","@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/czerniak-zlosliwy-nowotwor-skory\/#faq-question-1751628334976","position":1,"url":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/czerniak-zlosliwy-nowotwor-skory\/#faq-question-1751628334976","name":"Czy czerniak mo\u017ce powsta\u0107 z brodawki \u0142ojotokowej?","answerCount":1,"acceptedAnswer":{"@type":"Answer","text":"Brodawka \u0142ojotokowa jest zmian\u0105 \u0142agodn\u0105 nie powstaj\u0105c\u0105 z kom\u00f3rek barwnikowych, na jej bazie czerniak nie powstanie.","inLanguage":"pl-PL"},"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Question","@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/czerniak-zlosliwy-nowotwor-skory\/#faq-question-1751628342408","position":2,"url":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/czerniak-zlosliwy-nowotwor-skory\/#faq-question-1751628342408","name":"Czy czerniak boli? Czy czerniak sw\u0119dzi?","answerCount":1,"acceptedAnswer":{"@type":"Answer","text":"Czerniak nie jest zmian\u0105 bolesn\u0105, nie boli r\u00f3wnie\u017c przy ucisku lub przy dotyku. Pacjenci cz\u0119\u015bciej odczuwaj\u0105 sw\u0119dzenie. Bolesne mog\u0105 by\u0107 zmiany kt\u00f3re przebiegaj\u0105 z owrzodzeniem.","inLanguage":"pl-PL"},"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Question","@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/czerniak-zlosliwy-nowotwor-skory\/#faq-question-1751628350955","position":3,"url":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/czerniak-zlosliwy-nowotwor-skory\/#faq-question-1751628350955","name":"Czy czerniak jest uleczalny?","answerCount":1,"acceptedAnswer":{"@type":"Answer","text":"Wcze\u015bnie wykryta choroba jest w pe\u0142ni uleczalna.","inLanguage":"pl-PL"},"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Question","@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/czerniak-zlosliwy-nowotwor-skory\/#faq-question-1751628362325","position":4,"url":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/czerniak-zlosliwy-nowotwor-skory\/#faq-question-1751628362325","name":"Ile lat rozwija si\u0119 czerniak?","answerCount":1,"acceptedAnswer":{"@type":"Answer","text":"Czerniak mo\u017ce rozwija\u0107 si\u0119 kilka miesi\u0119cy do kilku lat. Dlatego je\u015bli zauwa\u017cymy u siebie now\u0105, niepokoj\u0105c\u0105 zmian\u0119, lub zauwa\u017cymy, \u017ce ju\u017c istniej\u0105ca zmiana przechodzi ewolucj\u0119 (powi\u0119ksza si\u0119, zmienia kszta\u0142t, zmienia kolor, powstaje na niej owrzodzenie) nale\u017cy jak najszybciej uda\u0107 si\u0119 na badanie znamion.\u00a0","inLanguage":"pl-PL"},"inLanguage":"pl-PL"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6169","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/102"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6169"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6169\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":25353,"href":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6169\/revisions\/25353"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6199"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6169"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6169"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6169"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=6169"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}