Zaburzenia gospodarki wapniowej to:<\/p>\n\n\n\n
- \n
- hiperkalcemia<\/strong> \u2013 nadmiar wapnia w organizmie,<\/li>\n\n\n\n
- hipokalcemia<\/strong> \u2013 niedob\u00f3r wapnia w organizmie.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Hiperkalcemia (nadmiar wapnia w organizmie)<\/h2>\n\n\n\n
Objawy kliniczne hiperkalcemii<\/strong>, czyli zbyt wysokiego poziomu wapnia, pojawiaj\u0105 si\u0119 dopiero w\u00f3wczas, gdy jego poziom we krwi osi\u0105gnie warto\u015b\u0107 16,5 mg\/dl<\/strong>, czyli poza g\u00f3rn\u0105 granic\u0105 warto\u015bci referencyjnych, wynosz\u0105c\u0105 10 mg\/dl u os\u00f3b doros\u0142ych. <\/p>\n\n\n\n
Objawami hiperkalcemii mog\u0105 by\u0107 nast\u0119puj\u0105ce symptomy:<\/strong><\/p>\n\n\n\n
- \n
- zaburzenia czynno\u015bci przewodu pokarmowego (nudno\u015bci, wymioty, zaparcia),<\/li>\n\n\n\n
- zaburzenia czynno\u015bci uk\u0142adu nerwowego (ot\u0119pienie, dezorientacja, depresja),<\/li>\n\n\n\n
- zaburzenia czynno\u015bci nerek (wielomocz, wzmo\u017cone pragnienie),<\/li>\n\n\n\n
- zaburzenia pracy serca (arytmia, tachykardia).<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Wczesna identyfikacja nadmiaru wapnia mo\u017cliwa jest dopiero po wykonaniu oznaczenia we krwi<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n
Przyczyny hiperkalcemii obejmuj\u0105 cztery podstawowe mechanizmy:<\/strong><\/p>\n\n\n\n
- \n
- wzrost absorpcji wapnia w jelitach<\/strong> \u2013 mo\u017ce by\u0107 spowodowany chorobami (gru\u017alica, sarkoidoza, nowotwory), ale r\u00f3wnie\u017c zbyt wysokim st\u0119\u017ceniem witaminy D<\/a> (przedawkowaniem witaminy D) oraz witaminy A<\/a>,<\/li>\n\n\n\n
- zmniejszenie wydalania wapnia z organizmu<\/strong> \u2013 zazwyczaj zwi\u0105zane z za\u017cywaniem moczop\u0119dnych lek\u00f3w tiazydowych, stosowanych w leczeniu nadci\u015bnienia t\u0119tniczego,<\/li>\n\n\n\n
- wzrost resorpcji kostnej, czyli wapnia uwalnianego z ko\u015bci<\/strong> \u2013 nadczynno\u015b\u0107 przytarczyc,<\/li>\n\n\n\n
- spadek wi\u0105zania wapnia do ko\u015bci<\/strong> \u2013 w przewlek\u0142ych chorobach nerek<\/a> lub w przypadku d\u0142ugotrwa\u0142ego unieruchomienia (po ok. 2-3 tygodniach).<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
W ustaleniu przyczyny hiperkalcemii pomocne jest wykonanie bada\u0144 dodatkowych<\/strong>, w tym oznaczenie poziomu fosforu we krwi<\/a> <\/strong>oraz wydalania wapnia z moczem<\/a><\/strong>. Przyk\u0142adowa interpretacja wynik\u00f3w w tabeli poni\u017cej.<\/p>\n\n\n\n
![\"podwy\u017cszony](\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/tab1-jpg.webp\")
<\/figure>\n\n\n\nHipokalcemia (niedob\u00f3r wapnia w organizmie)<\/h2>\n\n\n\n
Objawy hipokalcemii to:<\/strong><\/p>\n\n\n\n
- \n
- nadpobudliwo\u015b\u0107 nerwowo-mi\u0119\u015bniowa \u2013 kurcze mi\u0119\u015bni, objawy t\u0119\u017cyczki,<\/li>\n\n\n\n
- zaburzenia pracy serca \u2013 zaburzenia kurczliwo\u015bci, arytmia.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Przyczyny hipokalcemii to:<\/strong><\/p>\n\n\n\n
- \n
- zbyt ma\u0142a poda\u017c wapnia w diecie<\/strong> \u2013 dieta bezmleczna, dieta bezlaktozowa (wi\u0119cej na ten temat przeczytasz TUTAJ<\/a><\/strong>),<\/li>\n\n\n\n
- zaburzenia wch\u0142aniania wapnia w przewodzie pokarmowym<\/strong> \u2013 np. nadu\u017cywanie lek\u00f3w z grupy inhibitor\u00f3w pompy protonowej (popularne leki na objawy zgagi),<\/li>\n\n\n\n
- nadmierne wydalanie wapnia z moczem<\/strong> \u2013 d\u0142ugotrwa\u0142e za\u017cywanie lek\u00f3w moczop\u0119dnych, np. furosemidu, stosowanego w leczeniu nadci\u015bnienia t\u0119tniczego lub przewlek\u0142a choroba nerek,<\/li>\n\n\n\n
- zaburzenia obrotu kostnego<\/strong> (zmniejszone uwalnianie wapnia z ko\u015bci lub nadmierne jego odk\u0142adanie w ko\u015bciach),<\/li>\n\n\n\n
- niedob\u00f3r witaminy D<\/a><\/strong>.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Hipokalcemia jest naturalnym stanem fizjologicznym po urodzeniu, zw\u0142aszcza u wcze\u015bniak\u00f3w i noworodk\u00f3w z nisk\u0105 wag\u0105 urodzeniow\u0105. R\u00f3wnie\u017c dzieci matek chorych na cukrzyc\u0119<\/a> nara\u017cone s\u0105 na hipokalcemi\u0119 tu\u017c po urodzeniu.<\/p>\n\n\n\n
W ustaleniu przyczyny hipokalcemii wykonuje si\u0119 badania dodatkowe, w tym oznaczenie poziomu fosforu we krwi oraz wydalania wapnia z moczem. Przyk\u0142adowa interpretacja wynik\u00f3w w tabeli poni\u017cej.<\/p>\n\n\n\n
![\"obni\u017cony](\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/tab2-jpg.webp\")
<\/figure>\n\n\n\nNiedob\u00f3r wapnia w organizmie mo\u017ce prowadzi\u0107 do:<\/strong><\/p>\n\n\n\n
- \n
- krzywicy u dzieci<\/strong>, czyli nieprawid\u0142owego kszta\u0142towania si\u0119 i uwapnienia ko\u015bci,<\/li>\n\n\n\n
- osteomalacji u os\u00f3b doros\u0142ych<\/strong>, polegaj\u0105cej na zmianach w wytrzyma\u0142o\u015bci ko\u015bci, kt\u00f3ry staje si\u0119 mi\u0119kki i podatny na odkszta\u0142cenia. Istot\u0105 osteomalacji jest zmniejszenie ilo\u015bci sk\u0142adnik\u00f3w mineralnych w ko\u015bci przy niezmienionym poziomie sk\u0142adnik\u00f3w buduj\u0105cych ich macierz,<\/li>\n\n\n\n
- osteoporozy<\/strong> \u2013 zmniejszenia g\u0119sto\u015bci ko\u015bci, przy zachowanym stosunku sk\u0142adnik\u00f3w mineralnych i bia\u0142ek.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n
\n![\"stadia](\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/stadia-osteoporozy-jpg.webp\")
<\/figure><\/div>\n\n\nBadania laboratoryjne – wap\u0144 ca\u0142kowity w surowicy, wap\u0144 zjonizowany, poziom wapnia w moczu<\/h2>\n\n\n\n
Poziom wapnia mo\u017cna zmierzy\u0107 we krwi oraz w moczu.<\/strong> Obydwa oznaczenia maj\u0105 inne zastosowanie diagnostyczne.<\/strong><\/p>\n\n\n\n
Oznaczenie st\u0119\u017cenia wapnia we krwi obejmuje dwa badania:<\/strong><\/p>\n\n\n\n
- \n
- wap\u0144 ca\u0142kowity<\/a>,<\/li>\n\n\n\n
- wap\u0144 zjonizowany<\/a>.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Aby lepiej zrozumie\u0107 przydatno\u015b\u0107 ka\u017cdego z tych oznacze\u0144, nale\u017cy zdawa\u0107 sobie spraw\u0119 z faktu, i\u017c pula wapnia kr\u0105\u017c\u0105cego we krwi sk\u0142ada si\u0119 z trzech frakcji:<\/strong><\/p>\n\n\n\n
- \n
- 40% stanowi frakcja zwi\u0105zana z bia\u0142kami, g\u0142\u00f3wnie z albumin\u0105,<\/li>\n\n\n\n
- 14% stanowi frakcja zwi\u0105zana z innymi anionami, s\u0105 to wodorow\u0119glany, mleczany, cytryniany, fosforany itp.,<\/li>\n\n\n\n
- 46% stanowi frakcja wapnia wolnego \u2013 zjonizowanego, kt\u00f3ry jest biologicznie aktywn\u0105 form\u0105 tego pierwiastka w organizmie cz\u0142owieka.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Podstawowa metoda oznaczania wapnia to<\/strong> badanie wapnia ca\u0142kowitego, kt\u00f3re wskazuje sum\u0119 wszystkich trzech frakcji.<\/strong> Takie oznaczenie dobrze odzwierciedla stan gospodarki wapniowej u wi\u0119kszo\u015bci pacjent\u00f3w. Na pewno jest oznaczeniem wystarczaj\u0105cym u os\u00f3b zdrowych, kt\u00f3re wykonuj\u0105 badanie w celach profilaktycznych, oraz u wi\u0119kszo\u015bci os\u00f3b chorych. Ma jednak swoje ograniczenia, kt\u00f3re dotycz\u0105 dw\u00f3ch rodzaj\u00f3w zaburze\u0144:<\/strong><\/p>\n\n\n\n
- \n
- nieprawid\u0142owego st\u0119\u017cenia bia\u0142ka we krwi<\/strong> \u2013 wzrost st\u0119\u017cenia bia\u0142ka powoduje, i\u017c we krwi wzrasta frakcja wapnia zwi\u0105zanego z bia\u0142kiem, a co za tym idzie ro\u015bnie st\u0119\u017cenie wapnia ca\u0142kowitego. Efektem takiej sytuacji jest zawy\u017cony poziom wapnia u danego pacjenta, dotyczy to np. pacjent\u00f3w pozostaj\u0105cych na oddzia\u0142ach intensywnego dozoru medycznego,<\/li>\n\n\n\n
- zaburze\u0144 r\u00f3wnowagi kwasowo-zasadowej<\/strong> \u2013 u pacjent\u00f3w z kwasic\u0105 frakcja wapnia zwi\u0105zanego z bia\u0142kami jest mniejsza, wi\u0119kszy odsetek wapnia pozostaje w formie zjonizowanej. U pacjent\u00f3w z zasadowic\u0105 frakcja wapnia zjonizowanego jest obni\u017cona. Z tego powodu u pacjent\u00f3w z zaburzeniami r\u00f3wnowagi kwasowo-zasadowej nie powinno si\u0119 wykonywa\u0107 oznaczenia wapnia ca\u0142kowitego.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
![\"wap\u0144](\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/wapn-calkowity-w-surowicy-baner-jpg.webp\")
<\/a><\/figure>\n\n\n\n![\"wap\u0144](\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/Wapn-zjonizowany-w-surowicy-jpg.webp\")
<\/a><\/figure>\n\n\n\nOznaczanie poziomu wapnia w moczu<\/strong><\/p>\n\n\n\n
Wydalanie wapnia z organizmu odbywa si\u0119 g\u0142\u00f3wnie z ka\u0142em (80%) i z moczem (20%). W warunkach prawid\u0142owego bilansu wapniowo-fosforanowego tylko 1% wapnia wydalany jest przez nerki, a pozosta\u0142e 99% ulega reabsorpcji zwrotnej w kanalikach nerkowych. Dlatego wskazaniami do oznaczania wapnia w moczu <\/strong>s\u0105 stany hipokalcemii, hiperkalcemii lub prawid\u0142owe st\u0119\u017cenie wapnia w moczu, z towarzysz\u0105cymi b\u00f3lami kostnymi, kamica przewod\u00f3w moczowych oraz choroby nerek, np. niewydolno\u015b\u0107 nerek.<\/p>\n\n\n\n
Przyczyny wzrostu wydalania wapnia z moczem mog\u0105 by\u0107 nast\u0119puj\u0105ce:<\/strong><\/p>\n\n\n\n
- \n
- nowotwory i przerzuty nowotworowe do ko\u015bci,<\/li>\n\n\n\n
- kamica nerkowa \u2013 u ok. 50% pacjent\u00f3w z kamic\u0105 nerkow\u0105 wydalanie wapnia zwi\u0119ksza si\u0119, co jest efektem obecno\u015bci szczawian\u00f3w i fosforan\u00f3w wapnia,<\/li>\n\n\n\n
- unieruchomienie \u2013 mobilizacja do ucieczki wapnia z ko\u015bci,<\/li>\n\n\n\n
- choroba Cushinga,<\/li>\n\n\n\n
- stan po usuni\u0119ciu jajnik\u00f3w \u2013 wzrost wydalania wapnia z moczem jest efektem niedoboru estrogen\u00f3w (produkowanych przez jajniki), co skutkuje mobilizacj\u0105 wapnia z ko\u015bci,<\/li>\n\n\n\n
- nadczynno\u015b\u0107 przytarczyc,<\/li>\n\n\n\n
- sarkoidoza.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
![\"wap\u0144](\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/Wapn-w-moczu-jpg.webp\")
<\/a><\/figure>\n\n\n\nWskazania do oznaczenia wapnia ca\u0142kowitego w surowicy<\/h2>\n\n\n\n
Oznaczenie wapnia we krwi wykonuje si\u0119 w diagnostyce objaw\u00f3w pochodz\u0105cych z r\u00f3\u017cnych uk\u0142ad\u00f3w i narz\u0105d\u00f3w.<\/strong><\/p>\n\n\n\n
Przede wszystkim jednak nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, i\u017c u os\u00f3b po 50 r.\u017c., zagro\u017conych osteoporoz\u0105 badanie powinno wykonywa\u0107 si\u0119 raz na dwa lata<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n
Pozosta\u0142e wskazania:<\/strong><\/p>\n\n\n\n
- \n
- t\u0119\u017cyczka i skurcze mi\u0119\u015bni,<\/li>\n\n\n\n
- problemy kostne \u2013 spontaniczne z\u0142amania osteoporotyczne, np. ko\u015bci udowej, promiennej, kr\u0119gos\u0142upa, nadgarstka,<\/li>\n\n\n\n
- objawy nerkowe \u2013 kamica nerkowa, kamica p\u0119cherza moczowego, wielomocz, przewlek\u0142a choroba nerek,<\/li>\n\n\n\n
- zaburzenia psychiczne \u2013 zm\u0119czenie, apatia, depresja, zaburzenia od\u017cywiania, b\u00f3le g\u0142owy,<\/li>\n\n\n\n
- objawy ze strony przewodu pokarmowego \u2013 wrzody \u017co\u0142\u0105dka i dwunastnicy, kamica p\u0119cherzyka, \u017c\u00f3\u0142ciowego, biegunki, zaparcia, zaburzenia \u0142aknienia (brak apetytu mo\u017ce by\u0107 objawem nadmiaru wapnia w organizmie);<\/li>\n\n\n\n
- choroby p\u0142uc \u2013 gru\u017alica<\/a>, sarkoidoza,<\/li>\n\n\n\n
- zaburzenia endokrynne \u2013 problemy z tarczyc\u0105, choroby jajnik\u00f3w, j\u0105der, nadnerczy,<\/li>\n\n\n\n
- przyjmowanie lek\u00f3w \u2013 sterydy, leki przecwipadaczkowe, inhibitory pompy protonowej (leki przyjmowana w przypadku zgagi), leki przeciwpadaczkowe, witamina D.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Inne badania wa\u017cne w ocenie gospodarki wapniowej<\/h2>\n\n\n\n
Hipokalcemia<\/strong>, czyli zmniejszone st\u0119\u017cenie wapnia we krwi, mo\u017ce by\u0107 wynikiem jego niedobor\u00f3w w diecie<\/strong> lub zaburze\u0144 hormonalnych<\/strong>, reguluj\u0105cych obr\u00f3t wapnia w organizmie. Zmniejszenie spo\u017cycia wapnia mo\u017ce doprowadzi\u0107 do jego jawnych niedobor\u00f3w po d\u0142u\u017cszym czasie, poniewa\u017c organizm ma du\u017ce zapasy tego pierwiastka w magazynach kostnych. Dlatego jego zmniejszone st\u0119\u017cenie cz\u0119\u015bciej jest odbiciem zaburze\u0144 w mechanizmach regulacji, czyli w gospodarce hormonalnej.<\/p>\n\n\n\n
Dlatego wraz ze st\u0119\u017ceniem wapnia we krwi cz\u0119sto wykonuje si\u0119 inne badania:<\/strong><\/p>\n\n\n\n
- zaburze\u0144 r\u00f3wnowagi kwasowo-zasadowej<\/strong> \u2013 u pacjent\u00f3w z kwasic\u0105 frakcja wapnia zwi\u0105zanego z bia\u0142kami jest mniejsza, wi\u0119kszy odsetek wapnia pozostaje w formie zjonizowanej. U pacjent\u00f3w z zasadowic\u0105 frakcja wapnia zjonizowanego jest obni\u017cona. Z tego powodu u pacjent\u00f3w z zaburzeniami r\u00f3wnowagi kwasowo-zasadowej nie powinno si\u0119 wykonywa\u0107 oznaczenia wapnia ca\u0142kowitego.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- nieprawid\u0142owego st\u0119\u017cenia bia\u0142ka we krwi<\/strong> \u2013 wzrost st\u0119\u017cenia bia\u0142ka powoduje, i\u017c we krwi wzrasta frakcja wapnia zwi\u0105zanego z bia\u0142kiem, a co za tym idzie ro\u015bnie st\u0119\u017cenie wapnia ca\u0142kowitego. Efektem takiej sytuacji jest zawy\u017cony poziom wapnia u danego pacjenta, dotyczy to np. pacjent\u00f3w pozostaj\u0105cych na oddzia\u0142ach intensywnego dozoru medycznego,<\/li>\n\n\n\n
- wap\u0144 zjonizowany<\/a>.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- osteomalacji u os\u00f3b doros\u0142ych<\/strong>, polegaj\u0105cej na zmianach w wytrzyma\u0142o\u015bci ko\u015bci, kt\u00f3ry staje si\u0119 mi\u0119kki i podatny na odkszta\u0142cenia. Istot\u0105 osteomalacji jest zmniejszenie ilo\u015bci sk\u0142adnik\u00f3w mineralnych w ko\u015bci przy niezmienionym poziomie sk\u0142adnik\u00f3w buduj\u0105cych ich macierz,<\/li>\n\n\n\n
- zaburzenia wch\u0142aniania wapnia w przewodzie pokarmowym<\/strong> \u2013 np. nadu\u017cywanie lek\u00f3w z grupy inhibitor\u00f3w pompy protonowej (popularne leki na objawy zgagi),<\/li>\n\n\n\n
- zbyt ma\u0142a poda\u017c wapnia w diecie<\/strong> \u2013 dieta bezmleczna, dieta bezlaktozowa (wi\u0119cej na ten temat przeczytasz TUTAJ<\/a><\/strong>),<\/li>\n\n\n\n
- zmniejszenie wydalania wapnia z organizmu<\/strong> \u2013 zazwyczaj zwi\u0105zane z za\u017cywaniem moczop\u0119dnych lek\u00f3w tiazydowych, stosowanych w leczeniu nadci\u015bnienia t\u0119tniczego,<\/li>\n\n\n\n
- wzrost absorpcji wapnia w jelitach<\/strong> \u2013 mo\u017ce by\u0107 spowodowany chorobami (gru\u017alica, sarkoidoza, nowotwory), ale r\u00f3wnie\u017c zbyt wysokim st\u0119\u017ceniem witaminy D<\/a> (przedawkowaniem witaminy D) oraz witaminy A<\/a>,<\/li>\n\n\n\n
- hipokalcemia<\/strong> \u2013 niedob\u00f3r wapnia w organizmie.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n