{"id":7852,"date":"2026-06-12T09:00:00","date_gmt":"2026-06-12T07:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/sklep.alablaboratoria.pl\/centrum-wiedzy\/?p=7852"},"modified":"2026-06-15T12:01:24","modified_gmt":"2026-06-15T10:01:24","slug":"arsen-marker-ryzyka-nowotworu-piersi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/arsen-marker-ryzyka-nowotworu-piersi\/","title":{"rendered":"Arsen \u2013 czym jest i jakie niesie zagro\u017cenia zdrowotne?"},"content":{"rendered":"\n<p><strong><em>Artyku\u0142 powsta\u0142 31.07.2023 r., ostatnia aktualizacja: 12.06.2026 r.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Arsen to pierwiastek toksyczny dla zdrowia cz\u0142owieka, uznany za czynnik rakotw\u00f3rczy, jednak w wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w mo\u017cemy unikn\u0105\u0107 zwi\u0119kszonej ekspozycji na ten pierwiastek.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><tbody><tr><td><strong>Z artyku\u0142u dowiesz si\u0119:<\/strong> <br>&gt;&gt; sk\u0105d bierze si\u0119 arsen w organizmie cz\u0142owieka, <br>&gt;&gt; jakie jest mechanizm toksycznego dzia\u0142ania arsenu, <br>&gt;&gt; jak mo\u017cna zbada\u0107 nara\u017cenie na arsen i jego poziom w organizmie, <br>&gt;&gt; jaki poziom arsenu we krwi mo\u017ce by\u0107 czynnikiem ryzyka nowotworu piersi, <br>&gt;&gt; jak obni\u017cy\u0107 poziom arsenu w diecie. &nbsp;<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>Spis tre\u015bci:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\">\n<li><a href=\"#Co-to-jest-arsen?\">Co to jest arsen?<\/a><\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"#Arsen-w-organizmie-\u2013-\u017ar\u00f3d\u0142a\">Arsen w organizmie \u2013 \u017ar\u00f3d\u0142a<\/a><\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"#Sk\u0105d-arsen-w-organizmie-\u2013-droga-oddechowa\">Sk\u0105d arsen w organizmie \u2013 droga oddechowa<\/a><\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"#Arsen-w-\u017cywno\u015bci-\u2013-w-czym-jest-go-najwi\u0119cej?\">Arsen w \u017cywno\u015bci \u2013 w czym jest go najwi\u0119cej?<\/a>\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><a href=\"#Produkty-o-najwy\u017cszej-zawarto\u015bci-arsenu\">Produkty o najwy\u017cszej zawarto\u015bci arsenu<\/a><\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"#Ry\u017c-jako-\u017ar\u00f3d\u0142a-arsenu-dla-cz\u0142owieka\">Ry\u017c jako \u017ar\u00f3d\u0142a arsenu dla cz\u0142owieka<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"#Produkty-o-umiarkowanej-zawarto\u015bci-arsenu\">Produkty o umiarkowanej zawarto\u015bci arsenu<\/a><\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"#Produkty-o-najni\u017cszej-zawarto\u015bci-arsenu\">Produkty o najni\u017cszej zawarto\u015bci arsenu<\/a>\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><a href=\"#Arsen-w-wodzie-pitnej\">Arsen w wodzie pitnej<\/a><\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"#Arsen-w-mleku\">Arsen w mleku<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"#Arsen-w-organizmie-\u2013-objawy-i-skutki-zdrowotne\">Arsen w organizmie \u2013 objawy i skutki zdrowotne<\/a>\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><a href=\"#Arsen-a-ryzyko-nowotwor\u00f3w\">Arsen a ryzyko nowotwor\u00f3w<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"#Arsen-w-organizmie-\u2013-czy-istnieje-bezpieczna-dawka\">Arsen w organizmie \u2013 czy istnieje bezpieczna dawka<\/a><\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"#Jak-zbada\u0107-poziom-arsenu-w-organizmie-?\">Jak zbada\u0107 poziom arsenu w organizmie ?<\/a><\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"#Jak-obni\u017cy\u0107-arsen-w-organizmie?\">Jak obni\u017cy\u0107 arsen w organizmie?<\/a>\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><a href=\"#Jak-zmniejsza\u0107-potencjalne-nara\u017cenie-na-arsen-\u2013-praktyczne-wskaz\u00f3wki\">Jak zmniejsza\u0107 potencjalne nara\u017cenie na arsen \u2013 praktyczne wskaz\u00f3wki<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"#Zako\u0144czenie\">Zako\u0144czenie<\/a><\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"#FAQ:-cz\u0119sto-zadawane-pytania-o-arsen\">FAQ: cz\u0119sto zadawane pytania o arsen<\/a><\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"Co-to-jest-arsen?\">Co to jest arsen?<\/h2>\n\n\n\n<p>Arsen&nbsp;jest pierwiastkiem chemicznym wyst\u0119puj\u0105cym naturalnie w skorupie ziemskiej.&nbsp;Je\u015bli wyst\u0119puje w wysokich st\u0119\u017ceniach, uznawany jest za silny czynnik rakotw\u00f3rczy. Niekorzystne dla zdrowia cz\u0142owieka s\u0105 zw\u0142aszcza nieorganiczne zwi\u0105zki arsenu.<br>Arsen nie jest substancj\u0105, kt\u00f3ra wywo\u0142uje zmiany w DNA. Przewlek\u0142e nara\u017cenie na arsen mo\u017ce sprzyja\u0107 rozwojowi chor\u00f3b poprzez inne mechanizmy, m.in. nasila <a href=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/stres-oksydacyjny-cz-2-czym-jest-i-jakie-sa-jego-skutki\/\">stres oksydacyjny<\/a>, zaburza przesy\u0142anie sygna\u0142\u00f3w pomi\u0119dzy kom\u00f3rkami, oraz wywo\u0142uje zmiany epigenetyczne, czyli wp\u0142ywa na aktywno\u015b\u0107 gen\u00f3w bez zmiany samej sekwencji DNA.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><tbody><tr><td><strong>WA\u017bNE:<\/strong><br>Mi\u0119dzynarodowa Agencja Bada\u0144 nad Rakiem umieszcza arsen w pierwszej grupie czynnik\u00f3w o dzia\u0142aniu rakotw\u00f3rczym.<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"Arsen-w-organizmie-\u2013-\u017ar\u00f3d\u0142a\">Arsen w organizmie \u2013 \u017ar\u00f3d\u0142a<\/h2>\n\n\n\n<p>Arsen mo\u017ce przedostawa\u0107 si\u0119 do organizmu g\u0142\u00f3wnie dwiema drogami:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>przez przew\u00f3d pokarmowy \u2013 z \u017cywno\u015bci\u0105 i wod\u0105 pitn\u0105,<\/li>\n\n\n\n<li>przez uk\u0142ad oddechowy \u2013 wdychanie cz\u0105stek py\u0142u zawieraj\u0105cych arsen.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Po wch\u0142oni\u0119ciu do ustroju arsen przedostaje si\u0119 do krwiobiegu, gdzie dzi\u0119ki wi\u0105zaniu z <a href=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/badanie-rbc-liczby-erytrocytow-po-co-sie-je-wykonuje-interpretacja-wynikow\/\">erytrocytami<\/a> mo\u017ce dociera\u0107 do w\u0105troby, p\u0142uc, nerek. Przenika tak\u017ce przez \u0142o\u017cysko kobiety ci\u0119\u017carnej.<br>Wydalany jest przede wszystkim z moczem, a ok. 20% wydala si\u0119 z ka\u0142em.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"Sk\u0105d-arsen-w-organizmie-\u2013-droga-oddechowa\">Sk\u0105d arsen w organizmie \u2013 droga oddechowa<\/h2>\n\n\n\n<p>Na wdychanie py\u0142u zawieraj\u0105cego arsen mog\u0105 by\u0107 nara\u017cone osoby mieszkaj\u0105ce w pobli\u017cu hut, kopalni miedzi oraz sk\u0142adowisk odpad\u00f3w kopalnianych. W takich miejscach arsen mo\u017ce znajdowa\u0107 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w zanieczyszczonej glebie. W Polsce zanieczyszczenie arsenem wyst\u0119puje np. wok\u00f3\u0142 Ha\u0142dy Ruda w Zabrzu czy w okolicach Legnicy \u2013 G\u0142ogowa w Zag\u0142\u0119biu Miedziowym.<\/p>\n\n\n\n<p>Arsen to tak\u017ce czynnik ekspozycji zawodowej, co oznacza i\u017c jest czynnikiem potencjalnie szkodliwym dla pracownik\u00f3w wy\u017cej wymienionych zak\u0142ad\u00f3w przemys\u0142owych, nara\u017conych na kontakt z py\u0142em zawieraj\u0105cym ten pierwiastek.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0179r\u00f3d\u0142em arsenu mo\u017ce by\u0107 r\u00f3wnie\u017c <a href=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/palenie-papierosow-negatywne-skutki-i-wplyw-na-zdrowie-palenia-tytoniu\/\">palenie papieros\u00f3w<\/a>, osoby pal\u0105ce maj\u0105 wy\u017csze st\u0119\u017cenia arsenu w organizmie ni\u017c niepal\u0105ce. Warto mie\u0107 \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce arsen jest obecny nie tylko w dymie tytoniowym, ale tak\u017ce w p\u0142ynach do e-papieros\u00f3w. Osoby je u\u017cywaj\u0105ce mog\u0105 wdycha\u0107 zwi\u0105zki arsenu, ale mo\u017ce on r\u00f3wnie\u017c wnika\u0107 do ich organizmu przez b\u0142ony \u015bluzowe dr\u00f3g oddechowych.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>&gt;&gt; Warto przeczyta\u0107 te\u017c: <\/strong><a href=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/evali-objawy-choroby-wywolanej-paleniem-e-papierosow\/\"><strong>EVALI \u2013 objawy choroby wywo\u0142anej paleniem e-papieros\u00f3w<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"Arsen-w-\u017cywno\u015bci-\u2013-w-czym-jest-go-najwi\u0119cej?\">Arsen w \u017cywno\u015bci \u2013 w czym jest go najwi\u0119cej?<\/h2>\n\n\n\n<p>Zawarto\u015b\u0107 arsenu w pokarmach jest zr\u00f3\u017cnicowana, najwi\u0119ksze jego ilo\u015bci zawieraj\u0105 algi morskie, owoce morza, niekt\u00f3re grzyby oraz ry\u017c. R\u00f3wnie\u017c w produktach wytwarzanych na bazie ry\u017cu mo\u017ce by\u0107 wi\u0119cej arsenu, np. w waflach ry\u017cowych.<\/p>\n\n\n\n<p>Ponadprzeci\u0119tna zawarto\u015b\u0107 arsenu wyst\u0119puje r\u00f3wnie\u017c w zbo\u017cach niery\u017cowych uprawianych w rejonach, gdzie stosowanie pestycyd\u00f3w i herbicyd\u00f3w jest poza kontrol\u0105. Europejska baza danych ESFA wskazuje na du\u017cy udzia\u0142 przetworzonych produkt\u00f3w niery\u017cowych w ca\u0142kowitym nara\u017ceniu na arsen. Najwa\u017cniejszym \u017ar\u00f3d\u0142em okazuje si\u0119 chleb pszenny i bu\u0142ki, nie ze wzgl\u0119du na wysok\u0105 zawarto\u015b\u0107 arsenu w tych produktach, ale z powodu ich codziennej obecno\u015bci w diecie.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\" id=\"Produkty-o-najwy\u017cszej-zawarto\u015bci-arsenu\">Produkty o najwy\u017cszej zawarto\u015bci arsenu<\/h3>\n\n\n\n<p>Produkty o najwy\u017cszej zawarto\u015bci nieorganicznego arsenu to niekt\u00f3re grzyby, owoce morza, algi, przyprawy i ry\u017c.<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>Wodorosty morskie<\/strong> \u2013 organizmy o najwi\u0119kszym st\u0119\u017ceniu nieorganicznego arsenu. Absolutnym \u201erekordzist\u0105\u201d s\u0105 algi morskie (brunatnice) Hijiki, w kt\u00f3rych stwierdzono ekstremalnie wysokie poziomy arsenu \u2013 \u015brednio oko\u0142o 77 000 \u00b5g\/kg (czyli 77 mg\/kg!). Z tego powodu w wielu krajach (Wielka Brytania, Kanada, Australia) odradza si\u0119 ich spo\u017cywanie.<br>Inne wodorosty r\u00f3wnie\u017c zawieraj\u0105 znaczne ilo\u015bci arsenu: Kombu \u2013 do 352 \u00b5g\/kg, Wakame \u2013 do 280 \u00b5g\/kg, Nori \u2013 do 208 \u00b5g\/kg.<br>Algi czy wodorosty nie s\u0105 cz\u0119stym go\u015bciem na naszych talerzach, dlatego pomimo wysokiego nasycenia arsenem nie stanowi\u0105 powa\u017cnego \u017ar\u00f3d\u0142a zagro\u017cenia. Warto jednak mie\u0107 te dane w pami\u0119ci, poniewa\u017c opisywane organizmy bywaj\u0105 sk\u0142adow\u0105 suplement\u00f3w. \u0179r\u00f3d\u0142a wskazuj\u0105, \u017ce w <a href=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/czym-sa-suplementy-diety-i-czym-sie-roznia-od-lekow\/\">suplementach diety<\/a> \u2013 zw\u0142aszcza na bazie alg, jak spirulina\/chlorella \u2013 zawarto\u015b\u0107 arsenu to ponad 6 000 \u00b5g\/kg. Z tego powodu osoby regularnie je przyjmuj\u0105ce powinny zwraca\u0107 uwag\u0119 na pochodzenie i sk\u0142ad.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Niekt\u00f3re przyprawy<\/strong> \u2013 badania wskazuj\u0105, \u017ce niekt\u00f3re przyprawy zawieraj\u0105 znaczne ilo\u015bci arsenu. Przyk\u0142adowo <a href=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/imbir-wlasciwosci-dzialanie-zastosowanie\/\">imbir<\/a> (~260 \u00b5g\/kg), kumin (~152 \u00b5g\/kg), tymianek (~154 \u00b5g\/kg), papryka w proszku (~115 \u00b5g\/kg).<br>Cho\u0107 przyprawy zawieraj\u0105 du\u017co nieorganicznego arsenu, spo\u017cywane s\u0105 w bardzo ma\u0142ych ilo\u015bciach, wi\u0119c ich wk\u0142ad w nara\u017cenie na ten pierwiastek jest znikomy.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Owoce morza<\/strong> \u2013 zar\u00f3wno skorupiaki jak i mi\u0119czaki mog\u0105 zawiera\u0107 znaczne ilo\u015bci arsenu. Np. kraby (~74 \u00b5g\/kg), ostrygi (~67 \u00b5g\/kg), ma\u0142\u017ce (~ 42 \u00b5g\/kg)<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Grzyby<\/strong> \u2013 mog\u0105 by\u0107 \u017ar\u00f3d\u0142em nara\u017cenia na arsen, w\u015br\u00f3d nich shiitake (~ 220 \u00b5g\/kg), kurki (~ 110 \u00b5g\/kg), opie\u0144ki (~ 75 \u00b5g\/kg).<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\" id=\"Ry\u017c-jako-\u017ar\u00f3d\u0142a-arsenu-dla-cz\u0142owieka\">Ry\u017c jako \u017ar\u00f3d\u0142a arsenu dla cz\u0142owieka<\/h3>\n\n\n\n<p>Ry\u017c mo\u017ce by\u0107 istotnym \u017ar\u00f3d\u0142em nara\u017cenia cz\u0142owieka na arsen nieorganiczny, zw\u0142aszcza w rejonach, w kt\u00f3rych stanowi podstaw\u0119 codziennej diety. Wiadomo, \u017ce ry\u017c ma zdolno\u015b\u0107 gromadzenia (akumulacji) znacznie wi\u0119kszych ilo\u015bci nieorganicznego arsenu z gleby i wody ni\u017c jakiekolwiek inne zbo\u017ce. Pierwiastek kumuluje si\u0119 przy tym zw\u0142aszcza w p\u0119dach oraz w ziarnach ro\u015bliny, czyli cz\u0119\u015bciach kt\u00f3re trafiaj\u0105 do spo\u017cycia. To w\u0142a\u015bnie ta cecha sprawia, \u017ce ry\u017c stanowi g\u0142\u00f3wne \u017ar\u00f3d\u0142o nieorganicznego arsenu w \u0142a\u0144cuchu pokarmowym cz\u0142owieka.<\/p>\n\n\n\n<p>Dodatkowo niekt\u00f3re odmiany ry\u017cu bogate w bia\u0142ko mog\u0105 zwi\u0119ksza\u0107 biodost\u0119pno\u015b\u0107 arsenu. Wynika to z obecno\u015bci w bia\u0142ku grup tiolowych, kt\u00f3re mog\u0105 silnie wi\u0105za\u0107 arsenin. Oznacza to, \u017ce nie tylko ilo\u015b\u0107 arsenu w ry\u017cu, ale tak\u017ce sk\u0142ad samego ziarna, mo\u017ce wp\u0142ywa\u0107 na to, w jakim stopniu arsen b\u0119dzie dost\u0119pny dla organizmu po spo\u017cyciu.<\/p>\n\n\n\n<p>Najwi\u0119cej arsenu zawiera ry\u017c czerwony (do 162 \u00b5g\/kg) oraz ry\u017c br\u0105zowy (do 152 \u00b5g\/kg). Ry\u017c br\u0105zowy zachowuje zewn\u0119trzne warstwy ziarna (otr\u0119by), w kt\u00f3rych kumuluje si\u0119 arsen. Mniej arsenu zawiera ry\u017c d\u0142ugoziarnisty (do 98 \u00b5g\/kg) i jego odmiana \u2013 ry\u017c paraboliczny (\u015brednio 105 \u00b5g\/kg).<br>Najmniej arsenu, ale ci\u0105gle znaczne ilo\u015bci, zawiera ry\u017c bia\u0142y, kt\u00f3ry na skutek obr\u00f3bki (ziarna s\u0105 poddawane polerowaniu) traci cz\u0119\u015b\u0107 arsenu (zawiera \u015brednio 85 \u00b5g\/kg).<\/p>\n\n\n\n<p>Bogate w arsen s\u0105 produkty ry\u017cowe dla dzieci, ciastka ry\u017cowe (nawet 260 \u00b5g\/kg), napoje ry\u017cowe, kaszki z ry\u017cu (133 \u00b5g\/kg) i gotowe dania (107 \u00b5g\/kg).<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"Produkty-o-umiarkowanej-zawarto\u015bci-arsenu\">Produkty o umiarkowanej zawarto\u015bci arsenu<\/h2>\n\n\n\n<p>\u017bywno\u015b\u0107 o umiarkowanej zawarto\u015bci arsenu to:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>wyroby zbo\u017cowe<\/strong> (bez ry\u017cu) \u2013 oko\u0142o 10-20 \u00b5g\/kg, w tym chleb pszenny i bu\u0142ki zawieraj\u0105 \u015brednio 15 \u00b5g\/kg. Cho\u0107 poziom arsenu w tych produktach jest niski, to w\u0142a\u015bnie one s\u0105 g\u0142\u00f3wnym \u017ar\u00f3d\u0142em tego pierwiastka w europejskiej diecie, ze wzgl\u0119du na bardzo du\u017ce spo\u017cycie (zw\u0142aszcza chleba pszennego),<\/li>\n\n\n\n<li><strong>ryby<\/strong> \u2013 wi\u0119kszo\u015b\u0107 gatunk\u00f3w zawiera 5\u201335 \u00b5g\/kg arsenu. Dodatkowo w rybach wi\u0119kszo\u015b\u0107 arsenu wyst\u0119puje w formie organicznej (<em>arsenobetaina<\/em>), kt\u00f3ra jest znacznie mniej toksyczna, dlatego nara\u017cenie na szkodliwe dzia\u0142anie arsenu z ryb jest niskie.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"Produkty-o-najni\u017cszej-zawarto\u015bci-arsenu\">Produkty o najni\u017cszej zawarto\u015bci arsenu<\/h2>\n\n\n\n<p>Produkty \u017cywno\u015bciowe, kt\u00f3re praktycznie nie wnosz\u0105 arsenu nieorganicznego do diety to:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>mleko (~4 \u00b5g\/kg),<\/li>\n\n\n\n<li>jogurt (~6 \u00b5g\/kg),<\/li>\n\n\n\n<li>jaja (~6 \u00b5g\/kg czyli w 14-19 sztukach jaj),<\/li>\n\n\n\n<li>\u015bwie\u017ce owoce \u2013 cytrusy, jagodowe, pestkowe, itp. (~4\u20135 \u00b5g\/kg),<\/li>\n\n\n\n<li>warzywa \u2013 korzeniowe, kapustne, pomidory, itp. (~5\u20138 \u00b5g\/kg),<\/li>\n\n\n\n<li>warzywa li\u015bciaste \u2013 szpinak, roszponka, rukola (~12\u201330 \u00b5g\/kg)<\/li>\n\n\n\n<li>mi\u0119so i wyroby z mi\u0119sa (~8\u201312 \u00b5g\/kg),<\/li>\n\n\n\n<li>oleje i t\u0142uszcze ro\u015blinne i zwierz\u0119ce (~7\u20138 \u00b5g\/kg).<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p><strong>&gt;&gt; Mo\u017ce Ci\u0119 zainteresowa\u0107:<\/strong> <a href=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/jak-laczyc-witaminy-i-mineraly-synergizm-i-antagonizm-skladnikow-odzywczych\/\"><strong>Jak \u0142\u0105czy\u0107 witaminy i minera\u0142y? Synergizm i antagonizm sk\u0142adnik\u00f3w od\u017cywczych<\/strong><\/a><strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\" id=\"Arsen-w-wodzie-pitnej\">Arsen w wodzie pitnej<\/h3>\n\n\n\n<p>Do produkt\u00f3w o niskiej zawarto\u015bci arsenu zaliczana jest r\u00f3wnie\u017c woda pitna. Dopuszczalne st\u0119\u017cenie arsenu w wodzie wynosi 10 \u00b5g\/l, w rzeczywisto\u015bci jego zawarto\u015b\u0107 jest wielokrotnie ni\u017csza. Raporty EFSA pokazuj\u0105 i\u017c:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>woda z kranu zawiera ~1,6 \u00b5g\/l \u2013 jedna z najni\u017cszych zawarto\u015bci,<\/li>\n\n\n\n<li>woda mineralna niegazowana zawiera ~5,8 \u00b5g\/l,<\/li>\n\n\n\n<li>woda mineralna gazowana zawiera ~2,2 \u00b5g\/l,<\/li>\n\n\n\n<li>woda studzienna zawiera ~1,8 \u00b5g\/l.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p><strong>&gt;&gt; Sprawd\u017a te\u017c: <\/strong><a href=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/nawadnianie-organizmu-suplementacja-elektrolitow\/\"><strong>Odwodnienie i nawodnienie organizmu \u2013 fakty i mity<\/strong><\/a><strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><tbody><tr><td><strong>WA\u017bNE:<\/strong><br>Arsen jest pierwiastkiem naturalnie wyst\u0119puj\u0105cym w skorupie ziemskiej, dlatego jest obecno\u015b\u0107 w wodzie jest naturalna. Nie mo\u017ce jednak przekracza\u0107 st\u0119\u017cenie dopuszczalnego 10 \u00b5g\/l.<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\" id=\"Arsen-w-mleku\">Arsen w mleku<\/h3>\n\n\n\n<p>Mleko jest produktem o niskiej zawarto\u015bci arsenu, jednak w przypadku niemowl\u0105t i ma\u0142ych dzieci, jest g\u0142\u00f3wnym \u017ar\u00f3d\u0142em ekspozycji na ten pierwiastek. Dodatkowo dzieci z tej grupy wiekowej spo\u017cywaj\u0105 produkty na bazie ry\u017cu, co mo\u017ce stanowi\u0107 istotne \u017ar\u00f3d\u0142o nieorganicznej \u2013 toksycznej \u2013 formy arsenu.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"Arsen-w-organizmie-\u2013-objawy-i-skutki-zdrowotne\">Arsen w organizmie \u2013 objawy i skutki zdrowotne<\/h2>\n\n\n\n<p>Przewlek\u0142e nara\u017cenie na nieorganiczny arsen, tak\u017ce w mniejszych dawkach przyjmowanych przez d\u0142u\u017cszy czas, wi\u0105\u017ce si\u0119 z wi\u0119kszym ryzykiem nowotwor\u00f3w.<br>Mechanizm wp\u0142ywu arsenu na organizm jest z\u0142o\u017cony.<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>Stres oksydacyjny<\/strong> \u2013 arsen mo\u017ce wi\u0105za\u0107 si\u0119 z glutationem, g\u0142\u00f3wnym antyoksydantem ludzkiego organizmu. Zablokowanie glutationu przez arsen uniemo\u017cliwia jego prawid\u0142owe funkcjonowanie i ochron\u0119 kom\u00f3rek przed stresem oksydacyjnym. <\/li>\n\n\n\n<li><strong>Produkcja energii na poziomie kom\u00f3rkowym<\/strong> \u2013 arsen zak\u0142\u00f3ca procesy oddychania kom\u00f3rkowego, zak\u0142\u00f3caj\u0105c m.in. produkcj\u0119 ATP i pozbawiaj\u0105c kom\u00f3rki energii. <\/li>\n\n\n\n<li><strong>Metylacja DNA<\/strong> \u2013 proces, kt\u00f3ry wp\u0142ywa na aktywno\u015b\u0107 gen\u00f3w, a co za tym idzie kontrol\u0119 podzia\u0142\u00f3w kom\u00f3rkowych, r\u00f3\u017cnicowania kom\u00f3rek i naprawy uszkodze\u0144. Arsen mo\u017ce zaburza\u0107 metylacj\u0119 DNA, wp\u0142ywaj\u0105c na jej zmniejszenie, ale r\u00f3wnie\u017c zwi\u0119kszenie w r\u00f3\u017cnych miejscach genomu.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><a href=\"https:\/\/www.alab.pl\/badanie\/glutation-2?srsltid=AfmBOor7fOoMAGEY_iQfVC0QT1ZEJG9jpPh8bkFq8N5sFk1hy-Wz3R3_\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"800\" height=\"200\" src=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/Badanie_glutationu.jpg\" alt=\"Badanie_glutationu\" class=\"wp-image-20837\" srcset=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/Badanie_glutationu.jpg 800w, https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/Badanie_glutationu-768x192.jpg 768w, https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/Badanie_glutationu-150x38.jpg 150w, https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/Badanie_glutationu-300x75.jpg 300w, https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/Badanie_glutationu-696x174.jpg 696w\" sizes=\"auto, (max-width: 800px) 100vw, 800px\" \/><\/a><\/figure>\n\n\n\n<p>Arsen mo\u017ce wywo\u0142ywa\u0107 zar\u00f3wno ostre zatrucie, jak i przewlek\u0142e problemy zdrowotne. Wywiera niekorzystny wp\u0142yw na r\u00f3\u017cne uk\u0142ady organizmu, w tym:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>uk\u0142ad sercowo-naczyniowy,<\/li>\n\n\n\n<li>uk\u0142ad nerwowy,<\/li>\n\n\n\n<li>uk\u0142ad krwiotw\u00f3rczy,<\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/nerki-polozenie-budowa-funkcje-najczestsze-choroby-nerek\/\">nerki<\/a>,<\/li>\n\n\n\n<li>uk\u0142ad rozrodczy,<\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/budowa-funkcje-i-najczestsze-choroby-ukladu-oddechowego-czlowieka\/\">uk\u0142ad oddechowy<\/a>.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Ostre zatrucie arsenem wywo\u0142uje przede wszystkim objawy ze strony przewodu pokarmowego. Mog\u0105 wyst\u0105pi\u0107 bardzo silne <a href=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/bol-brzucha-mozliwe-przyczyny-badania\/\">b\u00f3le brzucha<\/a>, nudno\u015bci i wymioty, intensywna biegunka.<\/p>\n\n\n\n<p>Przewlek\u0142e skutki zdrowotne arsenu, powstaj\u0105 na skutek nara\u017cenie na oddzia\u0142ywanie niskich jego st\u0119\u017ce\u0144 przez d\u0142u\u017cszy czas. Mog\u0105 to by\u0107:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>zmiany sk\u00f3rne<\/strong>: zmiany pigmentacyjne \u2013 ciemnienie sk\u00f3ry, zw\u0142aszcza na szyi i w fa\u0142dach sk\u00f3rnych oraz zgrubienia na d\u0142oniach i stopach (hiperkeratoza),<\/li>\n\n\n\n<li><strong>uszkodzenia neurologiczne<\/strong>: neuropatia obwodowa (dr\u0119twienie, mrowienie) oraz zaburzenia funkcji poznawczych lub behawioralnych,<\/li>\n\n\n\n<li><strong>choroby uk\u0142adu kr\u0105\u017cenia<\/strong>: podwy\u017cszone ci\u015bnienie krwi i ryzyko powa\u017cnych chor\u00f3b naczyniowych, takich jak choroba czarnej stopy \u2013 schorzenie wyst\u0119puj\u0105ce regionalnie, na terenach, gdzie d\u0142ugotrwale spo\u017cywana jest woda pitna zanieczyszczona arsenem,<\/li>\n\n\n\n<li><strong>zaburzenia metaboliczne<\/strong>,<\/li>\n\n\n\n<li><strong>uszkodzenia <\/strong><a href=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/szpik-kostny-czym-jest-i-jaka-funkcje-pelni-w-organizmie\/\"><strong>szpiku kostnego<\/strong><\/a>: obni\u017cenie liczby erytrocyt\u00f3w, krwinek bia\u0142ych i <a href=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/plytki-krwi-trombocyty-czym-sa-co-oznacza-ich-podwyzszony-lub-obnizony-poziom\/\">p\u0142ytek krwi<\/a>. <\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\" id=\"Arsen-a-ryzyko-nowotwor\u00f3w\">Arsen a ryzyko nowotwor\u00f3w<\/h3>\n\n\n\n<p>Mi\u0119dzynarodowa Agencja Bada\u0144 nad Rakiem umieszcza arsen w pierwszej grupie czynnik\u00f3w o dzia\u0142aniu rakotw\u00f3rczym. Podwy\u017cszone nara\u017cenie na arsen wi\u0105\u017ce si\u0119 z wi\u0119kszym ryzykiem nowotwor\u00f3w:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>sk\u00f3ry,<\/li>\n\n\n\n<li>p\u0142uc,<\/li>\n\n\n\n<li>p\u0119cherza moczowego,<\/li>\n\n\n\n<li>w\u0105troby,<\/li>\n\n\n\n<li>nerek.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Wa\u017cne badania na szkodliwo\u015bci\u0105 arsenu i zwi\u0119kszonym ryzykiem raka piersi zosta\u0142y przeprowadzone w dw\u00f3ch grupach kobiet \u2013 nosicielek mutacji BRCA1 oraz os\u00f3b, kt\u00f3re nie mia\u0142y genetycznie podwy\u017cszonego ryzyka <a href=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/rak-piersi-objawy-przyczyny-rodzaje-i-badania\/\">raka piersi<\/a>.<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>Ryzyko raka piersi u kobiet z podwy\u017cszonym poziomem arsenu we krwi kt\u00f3re nie s\u0105 nosicielkami mutacji BRCA1<\/strong><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Badanie z roku 2020 dotyczy\u0142o kobiet, kt\u00f3re w chwili w\u0142\u0105czenia do obserwacji nie by\u0142y chore na nowotw\u00f3r oraz nie by\u0142y nosicielkami mutacji BRCA1. Grupa sk\u0142ada\u0142a si\u0119 z 1 702 kobiet w wieku 40 lat i wi\u0119cej. Na pocz\u0105tku badania ka\u017cdej kobiecie oznaczono poziom arsenu we krwi, a nast\u0119pnie ka\u017cd\u0105 z nich obserwowano przez \u015brednio 4,5 roku (zakres obserwacji wyni\u00f3s\u0142 0,7 \u2013 7,3 lat). Przez ca\u0142y okres obserwacji rozpoznano 110 przypadk\u00f3w nowotwor\u00f3w, w tym 68 nowotwor\u00f3w piersi, 6 przypadk\u00f3w raka jajnika i 36 nowotwor\u00f3w innych narz\u0105d\u00f3w. Analiza wykaza\u0142a, i\u017c tylko 3 przypadki raka piersi zdiagnozowano w\u015br\u00f3d kobiet z najni\u017cszym st\u0119\u017ceniem arsenu we krwi, wynosz\u0105cym \u015brednio 0,48 \u00b5g\/l, natomiast 33 przypadki wyst\u0105pi\u0142y w grupie z najwy\u017cszym wyj\u015bciowym st\u0119\u017ceniem arsenu, wynosz\u0105cym 2,33 \u00b5g\/l. Ryzyko zachorowania na raka piersi w populacji og\u00f3lnej wynosi 6%, w badanej grupie kobiet by\u0142o 4,9 razy wy\u017csze, w grupie z najwy\u017cszym st\u0119\u017ceniem arsenu ryzyko by\u0142o a\u017c 13 razy wy\u017csze. Wieloczynnikowa analiza (palenie tytoniu, usuni\u0119cie <a href=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/jajniki-gdzie-sie-znajduja-budowa-i-funkcje\/\">jajnik\u00f3w<\/a>, stosowanie hormonoterapii, liczba krewnych I stopnia z rakiem piersi) wskaza\u0142a, i\u017c wzrost ryzyka nowotwor\u00f3w badanych kobiet spowodowany jest przez przewlek\u0142\u0105 ekspozycj\u0119 na arsen.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>>> Warto przeczyta\u0107 tak\u017ce: <a href=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/mutacje-w-genach-brca1-i-brca2-wystepowanie-ryzyko-badania-genetyczne\/\">Mutacje w genach BRCA1 i BRCA2 \u2013 wyst\u0119powanie, ryzyko, badania genetyczne<\/a><\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>Ryzyko raka piersi u kobiet z podwy\u017cszonym poziomem arsenu we krwi kt\u00f3re s\u0105 nosicielkami mutacji BRCA1<\/strong><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Badanie drugie, z roku 2021 obejmowa\u0142o pacjentki b\u0119d\u0105ce nosicielkami mutacji BRCA1, w wieku 25-75 lat. Grupa liczy\u0142a 1 084 kobiety wolne od nowotworu w chwili w\u0142\u0105czania do badania. Ka\u017cda z nich mia\u0142a pobran\u0105 krew i oznaczony poziom arsenu. Pacjentki obserwowano \u015brednio 3,75 roku (0-8 lat). W ci\u0105gu ca\u0142ego okresu obserwacji w tej grupie kobiet zdiagnozowano 90 przypadk\u00f3w zachorowania na nowotwory, w tym 67 rak\u00f3w piersi, 10 <a href=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/rak-jajnika-objawy-czynniki-ryzyka-diagnostyka-laboratoryjna\/\">rak\u00f3w jajnika<\/a> i 13 przypadk\u00f3w nowotwor\u00f3w innych narz\u0105d\u00f3w. Jedna z uczestniczek zachorowa\u0142a na nowotw\u00f3r piersi i jajnika r\u00f3wnocze\u015bnie.<\/p>\n\n\n\n<p>Po pi\u0119ciu latach obserwacji cz\u0119sto\u015b\u0107 wyst\u0119powania raka piersi zosta\u0142a oszacowana na 6% w grupie z niskim poziomem arsenu (&lt; 0,85 \u00b5g\/l) i 10% w grupie z wysokim poziomem tego pierwiastka (&gt; 0,85 \u00b5g\/l). Kobiety w drugiej grupie mia\u0142y zwi\u0119kszone ryzyko zachorowania na raka piersi o 1,7, czyli blisko dwukrotnie. Ciekawe jest r\u00f3wnie\u017c to, i\u017c poziom arsenu we krwi korelowa\u0142 ze zwi\u0119kszonym ryzykiem zachorowania na nowotw\u00f3r w og\u00f3le. W grupie z ni\u017cszym jego poziomem skumulowana cz\u0119sto\u015b\u0107 wyst\u0119powania raka wynosi\u0142a 7%, a w grupie z wy\u017cszym by\u0142o to 13%. Badanie wykaza\u0142o, i\u017c w tej grupie pacjentek poziom arsenu jest r\u00f3wnie\u017c markerem ryzyka wyst\u0105pienia nowotworu.<\/p>\n\n\n\n<p>Autorzy wskazuj\u0105, i\u017c obydwa badania wymagaj\u0105 dalszych obserwacji, a mechanizm, w kt\u00f3rym arsen zwi\u0119ksza ryzyko zachorowania na nowotw\u00f3r jest nieznany.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>&gt;&gt; Sprawd\u017a te\u017c: <\/strong><a href=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/markery-nowotworowe\/\"><strong>Markery nowotworowe \u2013 czym s\u0105 i jakich informacji dostarczaj\u0105?<\/strong><\/a><strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><tbody><tr><td><strong>WA\u017bNE:<\/strong><br>Obni\u017cenie st\u0119\u017cenia arsenu w organizmie u kobiet poni\u017cej 0,65 \u00b5g\/l mo\u017ce by\u0107 czynnikiem zmniejszaj\u0105cym ryzyko zachorowania na nowotw\u00f3r piersi.<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"Arsen-w-organizmie-\u2013-czy-istnieje-bezpieczna-dawka\">Arsen w organizmie \u2013 czy istnieje bezpieczna dawka<\/h2>\n\n\n\n<p>Arsen to substancja o udowodnionym dzia\u0142aniu rakotw\u00f3rczym, dlatego pomimo faktu \u017ce wyst\u0119puje naturalne w \u015brodowisku, przyjmuje si\u0119 jako regu\u0142\u0119, \u017ce nawet najmniejsza jego ilo\u015b\u0107 mo\u017ce nie\u015b\u0107 ryzyko, dlatego nie ma progu dawki bezpiecznej.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><tbody><tr><td><strong>WA\u017bNE:<\/strong><br>Nie ma \u201ebezpiecznego\u201d dziennego limitu spo\u017cycia arsenu nieorganicznego.<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<p>W przypadku arsenu wyznaczono parametr o nazwie BMDL (<em>Benchmark Dose Lower Confidence Limit<\/em>) na poziomie w\u0142a\u015bnie 3,0 \u00b5g\/kg masy cia\u0142a dziennie.<br>Warto\u015b\u0107 ta oznacza dawk\u0119, przy kt\u00f3rej zauwa\u017cono 0,5-procentowy wzrost cz\u0119stotliwo\u015bci wyst\u0119powania raka p\u0142uc w badanej populacji. Oznacza to, \u017ce dawka 3 \u00b5g\/kg masy cia\u0142a dziennie wykazuje mierzalne dzia\u0142anie rakotw\u00f3rcze.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"Jak-zbada\u0107-poziom-arsenu-w-organizmie-?\">Jak zbada\u0107 poziom arsenu w organizmie ?<\/h2>\n\n\n\n<p>Poziom arsenu w organizmie mo\u017cna oznaczy\u0107 we krwi, moczu lub w\u0142osach.<\/p>\n\n\n\n<p>Badanie arsenu we krwi mo\u017cna wykona\u0107 w celu wykrycia ostrego zatrucia, w\u00f3wczas notuje si\u0119 znacznie podwy\u017cszony poziom pierwiastka. Mo\u017cliwe jest tak\u017ce monitorowanie przewlek\u0142ego nara\u017cenia na arsen, nale\u017cy mie\u0107 jednak na uwadze fakt, i\u017c jego okres p\u00f3\u0142trwania we krwi wynosi mniej ni\u017c 6 godzin. Oznacza to, \u017ce wch\u0142oni\u0119ty arsen szybko opuszcza krwiobieg i jest magazynowany w tkankach, w tym w sk\u00f3rze (w\u0142osy, paznokcie), mi\u0119\u015bniach, ko\u015bciach, w\u0105trobie i nerkach.<br><strong>Preferowanym standardem diagnostycznym jest badanie moczu<\/strong>, kt\u00f3re odzwierciedla zwi\u0119kszone wch\u0142anianie arsenu przez organizm w ci\u0105gu ostatnich 1-3 dni (do oko\u0142o 5 dni). Dodatkowym walorem takiego oznaczenia jest fakt, i\u017c arsen jest wydalany g\u0142\u00f3wnie przez nerki, dlatego badanie moczu w spos\u00f3b wiarygodny obrazuje ekspozycj\u0119 na ten pierwiastek.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><a href=\"https:\/\/www.alab.pl\/badanie\/arsen-p11\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"800\" height=\"200\" src=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/Badanie_arsenu.jpg\" alt=\"Badanie_arsenu\" class=\"wp-image-31576\" srcset=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/Badanie_arsenu.jpg 800w, https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/Badanie_arsenu-768x192.jpg 768w, https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/Badanie_arsenu-150x38.jpg 150w, https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/Badanie_arsenu-300x75.jpg 300w, https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/Badanie_arsenu-696x174.jpg 696w\" sizes=\"auto, (max-width: 800px) 100vw, 800px\" \/><\/a><\/figure>\n\n\n\n<p>Wa\u017cne jest przygotowanie do badania, poniewa\u017c na co najmniej 3 dni przed badaniem nale\u017cy powstrzyma\u0107 si\u0119 od spo\u017cywania posi\u0142k\u00f3w zawieraj\u0105cych owoce morza, ryby i ich przetwory. Nale\u017cy tak\u017ce unika\u0107 nadmiaru ry\u017cu oraz suplement\u00f3w diety z algami morskimi.<\/p>\n\n\n\n<p>W jednym z bada\u0144 por\u00f3wnywano poziom arsenu w moczu u os\u00f3b po spo\u017cyciu owoc\u00f3w morza, a nast\u0119pnie po kilku dniach karencji od ich spo\u017cywania. Ca\u0142kowity poziom arsenu w moczu u os\u00f3b bez ogranicze\u0144 dietetycznych bezi wynosi\u0142 291 \u00b1 267 \u00b5g\/L. Odpowiednie przygotowanie do badania obni\u017cy\u0142o ten poziom do 9 \u00b1 12 \u00b5g\/L.<br>Uwa\u017ca si\u0119, \u017ce wynik powy\u017cej 20 \u00b5g\/L wymaga kontroli nara\u017cenia na arsen i weryfikacji ewentualnych \u017ar\u00f3de\u0142. Wskazany mo\u017ce by\u0107 pog\u0142\u0119biony wywiad medyczny i\/lub uzupe\u0142nienia diagnostyki.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"Jak-obni\u017cy\u0107-arsen-w-organizmie?\">Jak obni\u017cy\u0107 arsen w organizmie?<\/h2>\n\n\n\n<p>W przypadku ostrego zatrucia wskazana jest pomoc lekarska i oraz leczenie wspomagaj\u0105ce wydalanie arsenu z organizmu i terapie objawowa.<br>W przypadku przewlek\u0142ej ekspozycji nale\u017cy zidentyfikowa\u0107 \u017ar\u00f3d\u0142o nara\u017cenia i ogranicza\u0107 kontakt z arsenem.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\" id=\"Jak-zmniejsza\u0107-potencjalne-nara\u017cenie-na-arsen-\u2013-praktyczne-wskaz\u00f3wki\">Jak zmniejsza\u0107 potencjalne nara\u017cenie na arsen \u2013 praktyczne wskaz\u00f3wki<\/h3>\n\n\n\n<p>W pierwszej kolejno\u015bci warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na mo\u017cliwe \u017ar\u00f3d\u0142a:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>wod\u0119 pitn\u0105,<\/li>\n\n\n\n<li>diet\u0119,<\/li>\n\n\n\n<li>suplementy,<\/li>\n\n\n\n<li>palenie papieros\u00f3w,<\/li>\n\n\n\n<li>e-papierosy,<\/li>\n\n\n\n<li>\u015brodowisko pracy lub zamieszkania.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Je\u015bli istnieje podejrzenie, \u017ce woda pitna mo\u017ce by\u0107 zanieczyszczona arsenem, nale\u017cy oceni\u0107 jej pochodzenie i sk\u0142ad. Dotyczy to zw\u0142aszcza wody z w\u0142asnych uj\u0119\u0107 lub obszar\u00f3w, gdzie wcze\u015bniej wykazywano zanieczyszczenie arsenem.<br>W diecie warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na cz\u0119ste spo\u017cywanie produkt\u00f3w, w kt\u00f3rych opisywano wy\u017csze ilo\u015bci arsenu:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>ryb,<\/li>\n\n\n\n<li>owoc\u00f3w morza,<\/li>\n\n\n\n<li>ry\u017cu,<\/li>\n\n\n\n<li>produkt\u00f3w ry\u017cowych.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Nie oznacza to konieczno\u015bci samodzielnego eliminowania ca\u0142ych grup produkt\u00f3w, ale wskazuje na potrzeb\u0119 r\u00f3\u017cnorodnej diety, uwzgl\u0119dniania pochodzenia \u017cywno\u015bci i zachowania ostro\u017cno\u015bci z suplementami diety na bazie alg. Je\u015bli chodzi o codzienn\u0105 diet\u0119 mo\u017cna zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na ry\u017c i produkty ry\u017cowe, szczeg\u00f3lnie w \u017cywieniu najm\u0142odszych dzieci.<br>Trzy porcje (90 g) kaszki ry\u017cowej dziennie u 6-miesi\u0119cznego niemowl\u0119cia mog\u0105 oznacza\u0107 ekspozycj\u0119 1,6\u20132,0 \u00b5g\/kg masy cia\u0142a dziennie, czyli warto\u015b\u0107 mieszcz\u0105ca si\u0119 ju\u017c w zakresie warto\u015bci referencyjnych BMDL (0,3\u20138 \u00b5g\/kg m.c.\/dzie\u0144) okre\u015blonych przez EFSA jako ryzyko rakotw\u00f3rcze. Bardzo nisk\u0105 ekspozycj\u0119 na arsen maj\u0105 niemowl\u0119ta karmione piersi\u0105, dlatego je\u015bli to mo\u017cliwe nale\u017cy utrzyma\u0107 u najm\u0142odszych taki spos\u00f3b \u017cywienia.<br>W diecie doros\u0142ych nie jest konieczne rygorystyczne unikanie ry\u017cu, ale warto zwraca\u0107 uwag\u0119 na odpowiednie jego przygotowywanie. Poniewa\u017c arsen cz\u0119\u015bciowo wyp\u0142ukuje si\u0119 z ry\u017cu z wod\u0105, p\u0142ukanie, moczenie oraz gotowanie w du\u017cej ilo\u015bci wody to skuteczne metody na pozbycie si\u0119 nawet do 50-70% nieorganicznego arsenu.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><tbody><tr><td><strong>WA\u017bNE:<\/strong><br>Aby skutecznie pozby\u0107 si\u0119 arsenu z ry\u017cu nale\u017cy p\u0142uka\u0107 ry\u017c w zimnej wodzie 3-6 razy, a\u017c b\u0119dzie ca\u0142kowicie przejrzysta. Zalecane jest gotowanie ry\u017cu w du\u017cej ilo\u015bci wody, w proporcji ok. 6:1 na korzy\u015b\u0107 wody. Inn\u0105 metod\u0105 jest wrzucenie ry\u017cu do wrz\u0105tku, gotowanie przez 5 minut i odlanie pierwszej wody, &nbsp;a nast\u0119pnie zalanie produktu \u015bwie\u017c\u0105 porcj\u0105 wody i gotowanie na ma\u0142ym ogniu do wch\u0142oni\u0119cia.<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"Zako\u0144czenie\">Zako\u0144czenie<\/h2>\n\n\n\n<p>Arsen to pierwiastek chemiczny obecny w naszym \u015brodowisku, niestety jego nadmiar jest rakotw\u00f3rczy. Z tego powodu wa\u017cne jest, aby mie\u0107 \u015bwiadomo\u015b\u0107 jakie s\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142a tego pierwiastka, jak mo\u017cna ograniczy\u0107 ekspozycj\u0119 na ten pierwiastek i jak mo\u017cna zbada\u0107 jego poziom.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"FAQ:-cz\u0119sto-zadawane-pytania-o-arsen\">FAQ: cz\u0119sto zadawane pytania o arsen<\/h2>\n\n\n\n<div class=\"schema-faq wp-block-yoast-faq-block\"><div class=\"schema-faq-section\" id=\"faq-question-1781194874189\"><strong class=\"schema-faq-question\"><strong>Czy arsen jest szkodliwy?<\/strong><\/strong> <p class=\"schema-faq-answer\">Tak, d\u0142ugotrwa\u0142e nara\u017cenie na arsen mo\u017ce by\u0107 szkodliwe dla zdrowia.<\/p> <\/div> <div class=\"schema-faq-section\" id=\"faq-question-1781194895493\"><strong class=\"schema-faq-question\"><strong>Czy arsen to metal ci\u0119\u017cki?<\/strong><\/strong> <p class=\"schema-faq-answer\">Tak, arsen jest pierwiastkiem zaliczanym do metali ci\u0119\u017ckich.<\/p> <\/div> <div class=\"schema-faq-section\" id=\"faq-question-1781194910077\"><strong class=\"schema-faq-question\"><strong>Czy arsen jest rakotw\u00f3rczy?<\/strong><\/strong> <p class=\"schema-faq-answer\">Tak, jest uznany za czynniki rakotw\u00f3rczy.<\/p> <\/div> <div class=\"schema-faq-section\" id=\"faq-question-1781194925249\"><strong class=\"schema-faq-question\"><strong>Czy arsen w ry\u017cu jest szkodliwy?<\/strong><\/strong> <p class=\"schema-faq-answer\">D\u0142ugotrwa\u0142e nara\u017cenie na ry\u017c z wysok\u0105 zawarto\u015bci\u0105 arsenu jest szkodliwe.<\/p> <\/div> <div class=\"schema-faq-section\" id=\"faq-question-1781194941028\"><strong class=\"schema-faq-question\"><strong>Czy arsen jest w ry\u017cu?<\/strong><\/strong> <p class=\"schema-faq-answer\">Tak, ry\u017c i produkty ry\u017cowe s\u0105 g\u0142\u00f3wnym \u017ar\u00f3d\u0142em arsenu w diecie.<\/p> <\/div> <div class=\"schema-faq-section\" id=\"faq-question-1781194961911\"><strong class=\"schema-faq-question\"><strong>Czy arsen jest potrzebny w organizmie?<\/strong><\/strong> <p class=\"schema-faq-answer\">W \u015bladowych ilo\u015bciach arsen jest obecny w organizmie.<\/p> <\/div> <div class=\"schema-faq-section\" id=\"faq-question-1781194982578\"><strong class=\"schema-faq-question\"><strong>Czy arsen to arszenik?<\/strong><\/strong> <p class=\"schema-faq-answer\">Arsen to pierwiastek. Arszenik jest tr\u00f3jtlenkiem arsenu \u2013 jednym ze zwi\u0105zk\u00f3w chemicznych, jakie ten pierwiastek tworzy.<\/p> <\/div> <\/div>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<p><strong>Bibliografia<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\">\n<li>Kulik-Kupka, K., Koszowska, A., Bro\u0144czyk-Puzo\u0144, A., Nowak, J., Gwizdek, K., &amp; Zubelewicz-Szkodzi\u0144ska, B. (2016). Arsen\u2013trucizna czy lek? Medycyna Pracy. Workers\u2019 Health and Safety, 67(1), 89-96.<\/li>\n\n\n\n<li>Skoczy\u0144ska, A., Wojakowska, A., Turczyn, B., Bana\u015b, J., \u015acieszka, B., Bana\u015b, P., &amp; Skoczy\u0144ska, M. (2018). Zdrowotne skutki zanieczyszczenia \u015brodowiska arsenem. Medycyna \u015arodowiskowa, 21(3), 34-42.<\/li>\n\n\n\n<li>Lozna, K., &amp; Biernat, J. (2008). Wyst\u0119powanie arsenu w \u015brodowisku i w \u017cywno\u015bci. Roczniki Pa\u0144stwowego Zak\u0142adu Higieny, 59(1), 19-31.<\/li>\n\n\n\n<li>Lubi\u0144ski J. i wsp. &nbsp;Blood Arsenic Levels as a Marker of Breast Cancer Risk among <em>BRCA1<\/em> Carriers. Cancers (Basel). 2021 Jul 3;13(13):3345. doi: 10.3390\/cancers13133345. PMID: 34283078; PMCID: PMC8269342.<\/li>\n\n\n\n<li>Lubi\u0144ski J. i wsp. Blood arsenic levels and the risk of familial breast cancer in Poland. Int J Cancer. 2020 May 15;146(10):2721-2727. doi: 10.1002\/ijc.32595. Epub 2019 Aug 26. PMID: 31348523; PMCID: PMC7154768.<\/li>\n\n\n\n<li>https:\/\/dglnews.pl\/2019\/03\/29\/gdzie-jest-najwiecej-arsenu\/<\/li>\n\n\n\n<li>Reichard JF, Puga A. Effects of arsenic exposure on DNA methylation and epigenetic gene regulation. Epigenomics. 2010 Feb;2(1):87-104. doi: 10.2217\/epi.09.45. PMID: 20514360; PMCID: PMC2877392.<\/li>\n\n\n\n<li>Mawia AM, Hui S, Zhou L, Li H, Tabassum J, Lai C, Wang J, Shao G, Wei X, Tang S, Luo J, Hu S, Hu P. Inorganic arsenic toxicity and alleviation strategies in rice. J Hazard Mater. 2021 Apr 15;408:124751. doi: 10.1016\/j.jhazmat.2020.124751. Epub 2020 Dec 14. PMID: 33418521.<\/li>\n\n\n\n<li>European Food Safety Authority, 2014. Dietary exposure to inorganic arsenic in the European population. EFSA Journal2014;12(3):3597, 68 pp. doi:10.2903\/j.efsa.2014.3597<\/li>\n\n\n\n<li>Mania M., Szynal T., Rebeniak M., Wojciechowska-Mazurek M., Starska K., Strzelecka A.; HUMAN EXPOSURE ASSEESSMENT TO DIFFERENT ARSENIC SPECIES IN TEA; Rocz Panstw Zakl Hig 2014;65(4):281-286<\/li>\n\n\n\n<li>Jab\u0142o\u0144ska-Czapla M., Rosik-Dulewska C., Szopa S., Zerzucha P., Research Into the Metal\/Metalloid Movements in Soil and Groundwater in the Areas Surrounding the Coal Waste Dump Ha\u0142da Ruda&nbsp; (Upper Silesia, Poland), Annual Set The Environment Protection Rocznik Ochrona \u015arodowiska Volume\/Tom 17. Year\/Rok 2015 ISSN 1506-218X 367\u2013395<\/li>\n\n\n\n<li>https:\/\/www.gov.pl\/web\/psse-lubaczow\/metale-ciezkie<\/li>\n\n\n\n<li>Kales SN, Huyck KL, Goldman RH. Elevated urine arsenic: un-speciated results lead to unnecessary concern and further evaluations. J Anal Toxicol. 2006 Mar;30(2):80-5. doi: 10.1093\/jat\/30.2.80. PMID: 16620536.<\/li>\n<\/ol>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Dowiedz si\u0119, sk\u0105d bierze si\u0119 arsen w organizmie cz\u0142owieka i jaki poziom arsenu we krwi mo\u017ce by\u0107 czynnikiem ryzyka nowotworu piersi, <\/p>\n","protected":false},"author":102,"featured_media":7866,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"footnotes":""},"categories":[10,27],"tags":[],"coauthors":[134],"class_list":{"0":"post-7852","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-choroby-nowotworowe","8":"category-toksykologia"},"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v28.1 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Arsen \u2013 czym jest i jakie niesie zagro\u017cenia zdrowotne?<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Dowiedz si\u0119, sk\u0105d bierze si\u0119 arsen w organizmie cz\u0142owieka i jaki poziom arsenu we krwi mo\u017ce by\u0107 czynnikiem ryzyka nowotworu piersi,\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/arsen-marker-ryzyka-nowotworu-piersi\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Arsen \u2013 czym jest i jakie niesie zagro\u017cenia zdrowotne?\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Dowiedz si\u0119, sk\u0105d bierze si\u0119 arsen w organizmie cz\u0142owieka i jaki poziom arsenu we krwi mo\u017ce by\u0107 czynnikiem ryzyka nowotworu piersi,\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/arsen-marker-ryzyka-nowotworu-piersi\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Centrum Wiedzy ALAB laboratoria\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/ALABlaboratoria\" \/>\n<meta property=\"article:author\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/agatastrukow\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2026-06-12T07:00:00+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-06-15T10:01:24+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/arsen-a-rak-piersi-jpg.webp\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1200\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"801\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/webp\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Agata Strukow\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Agata Strukow\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"21 minut\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label3\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data3\" content=\"Agata Strukow\" \/>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Arsen \u2013 czym jest i jakie niesie zagro\u017cenia zdrowotne?","description":"Dowiedz si\u0119, sk\u0105d bierze si\u0119 arsen w organizmie cz\u0142owieka i jaki poziom arsenu we krwi mo\u017ce by\u0107 czynnikiem ryzyka nowotworu piersi,","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/arsen-marker-ryzyka-nowotworu-piersi\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Arsen \u2013 czym jest i jakie niesie zagro\u017cenia zdrowotne?","og_description":"Dowiedz si\u0119, sk\u0105d bierze si\u0119 arsen w organizmie cz\u0142owieka i jaki poziom arsenu we krwi mo\u017ce by\u0107 czynnikiem ryzyka nowotworu piersi,","og_url":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/arsen-marker-ryzyka-nowotworu-piersi\/","og_site_name":"Centrum Wiedzy ALAB laboratoria","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/ALABlaboratoria","article_author":"https:\/\/www.facebook.com\/agatastrukow\/","article_published_time":"2026-06-12T07:00:00+00:00","article_modified_time":"2026-06-15T10:01:24+00:00","og_image":[{"width":1200,"height":801,"url":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/arsen-a-rak-piersi-jpg.webp","type":"image\/webp"}],"author":"Agata Strukow","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"Agata Strukow","Szacowany czas czytania":"21 minut","Written by":"Agata Strukow"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/arsen-marker-ryzyka-nowotworu-piersi\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/arsen-marker-ryzyka-nowotworu-piersi\/"},"author":{"name":"Agata Strukow","@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/#\/schema\/person\/4c4346aaa370a9ca773ee865bfbec588"},"headline":"Arsen \u2013 czym jest i jakie niesie zagro\u017cenia zdrowotne?","datePublished":"2026-06-12T07:00:00+00:00","dateModified":"2026-06-15T10:01:24+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/arsen-marker-ryzyka-nowotworu-piersi\/"},"wordCount":3979,"publisher":{"@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/arsen-marker-ryzyka-nowotworu-piersi\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/arsen-a-rak-piersi-jpg.webp","articleSection":["Choroby nowotworowe","Toksykologia"],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":["WebPage","FAQPage"],"@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/arsen-marker-ryzyka-nowotworu-piersi\/","url":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/arsen-marker-ryzyka-nowotworu-piersi\/","name":"Arsen \u2013 czym jest i jakie niesie zagro\u017cenia zdrowotne?","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/arsen-marker-ryzyka-nowotworu-piersi\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/arsen-marker-ryzyka-nowotworu-piersi\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/arsen-a-rak-piersi-jpg.webp","datePublished":"2026-06-12T07:00:00+00:00","dateModified":"2026-06-15T10:01:24+00:00","description":"Dowiedz si\u0119, sk\u0105d bierze si\u0119 arsen w organizmie cz\u0142owieka i jaki poziom arsenu we krwi mo\u017ce by\u0107 czynnikiem ryzyka nowotworu piersi,","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/arsen-marker-ryzyka-nowotworu-piersi\/#breadcrumb"},"mainEntity":[{"@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/arsen-marker-ryzyka-nowotworu-piersi\/#faq-question-1781194874189"},{"@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/arsen-marker-ryzyka-nowotworu-piersi\/#faq-question-1781194895493"},{"@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/arsen-marker-ryzyka-nowotworu-piersi\/#faq-question-1781194910077"},{"@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/arsen-marker-ryzyka-nowotworu-piersi\/#faq-question-1781194925249"},{"@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/arsen-marker-ryzyka-nowotworu-piersi\/#faq-question-1781194941028"},{"@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/arsen-marker-ryzyka-nowotworu-piersi\/#faq-question-1781194961911"},{"@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/arsen-marker-ryzyka-nowotworu-piersi\/#faq-question-1781194982578"}],"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/arsen-marker-ryzyka-nowotworu-piersi\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/arsen-marker-ryzyka-nowotworu-piersi\/#primaryimage","url":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/arsen-a-rak-piersi-jpg.webp","contentUrl":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/arsen-a-rak-piersi-jpg.webp","width":1200,"height":801,"caption":"arsen"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/arsen-marker-ryzyka-nowotworu-piersi\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Arsen \u2013 czym jest i jakie niesie zagro\u017cenia zdrowotne?"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/#website","url":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/","name":"Centrum Wiedzy ALAB laboratoria","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/#organization","name":"Centrum Wiedzy ALAB laboratoria","url":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/alabek.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/alabek.jpg","width":1250,"height":1251,"caption":"Centrum Wiedzy ALAB laboratoria"},"image":{"@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/ALABlaboratoria"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/#\/schema\/person\/4c4346aaa370a9ca773ee865bfbec588","name":"Agata Strukow","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Agata-Strukow-150x150.jpgdf8fe578afa714b7f34e9b7ba31f5b38","url":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Agata-Strukow-150x150.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Agata-Strukow-150x150.jpg","caption":"Agata Strukow"},"description":"Absolwentka Wydzia\u0142u Lekarskiego Pomorskiej Akademii Medycznej oraz studi\u00f3w podyplomowych Dietetyka w chorobach wewn\u0119trznych i metabolicznych Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego i Psychologii biznesu dla mened\u017cer\u00f3w na Akademii Leona Ko\u017ami\u0144skiego. Nauczycielka jogi kundalini i jogi hormonalnej.","sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/agatastrukow\/","https:\/\/www.instagram.com\/strukowagata\/","https:\/\/pl.linkedin.com\/in\/agata-strukow-7b87205"],"url":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/author\/agata\/"},{"@type":"Question","@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/arsen-marker-ryzyka-nowotworu-piersi\/#faq-question-1781194874189","position":1,"url":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/arsen-marker-ryzyka-nowotworu-piersi\/#faq-question-1781194874189","name":"Czy arsen jest szkodliwy?","answerCount":1,"acceptedAnswer":{"@type":"Answer","text":"Tak, d\u0142ugotrwa\u0142e nara\u017cenie na arsen mo\u017ce by\u0107 szkodliwe dla zdrowia.","inLanguage":"pl-PL"},"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Question","@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/arsen-marker-ryzyka-nowotworu-piersi\/#faq-question-1781194895493","position":2,"url":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/arsen-marker-ryzyka-nowotworu-piersi\/#faq-question-1781194895493","name":"Czy arsen to metal ci\u0119\u017cki?","answerCount":1,"acceptedAnswer":{"@type":"Answer","text":"Tak, arsen jest pierwiastkiem zaliczanym do metali ci\u0119\u017ckich.","inLanguage":"pl-PL"},"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Question","@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/arsen-marker-ryzyka-nowotworu-piersi\/#faq-question-1781194910077","position":3,"url":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/arsen-marker-ryzyka-nowotworu-piersi\/#faq-question-1781194910077","name":"Czy arsen jest rakotw\u00f3rczy?","answerCount":1,"acceptedAnswer":{"@type":"Answer","text":"Tak, jest uznany za czynniki rakotw\u00f3rczy.","inLanguage":"pl-PL"},"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Question","@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/arsen-marker-ryzyka-nowotworu-piersi\/#faq-question-1781194925249","position":4,"url":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/arsen-marker-ryzyka-nowotworu-piersi\/#faq-question-1781194925249","name":"Czy arsen w ry\u017cu jest szkodliwy?","answerCount":1,"acceptedAnswer":{"@type":"Answer","text":"D\u0142ugotrwa\u0142e nara\u017cenie na ry\u017c z wysok\u0105 zawarto\u015bci\u0105 arsenu jest szkodliwe.","inLanguage":"pl-PL"},"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Question","@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/arsen-marker-ryzyka-nowotworu-piersi\/#faq-question-1781194941028","position":5,"url":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/arsen-marker-ryzyka-nowotworu-piersi\/#faq-question-1781194941028","name":"Czy arsen jest w ry\u017cu?","answerCount":1,"acceptedAnswer":{"@type":"Answer","text":"Tak, ry\u017c i produkty ry\u017cowe s\u0105 g\u0142\u00f3wnym \u017ar\u00f3d\u0142em arsenu w diecie.","inLanguage":"pl-PL"},"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Question","@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/arsen-marker-ryzyka-nowotworu-piersi\/#faq-question-1781194961911","position":6,"url":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/arsen-marker-ryzyka-nowotworu-piersi\/#faq-question-1781194961911","name":"Czy arsen jest potrzebny w organizmie?","answerCount":1,"acceptedAnswer":{"@type":"Answer","text":"W \u015bladowych ilo\u015bciach arsen jest obecny w organizmie.","inLanguage":"pl-PL"},"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Question","@id":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/arsen-marker-ryzyka-nowotworu-piersi\/#faq-question-1781194982578","position":7,"url":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/arsen-marker-ryzyka-nowotworu-piersi\/#faq-question-1781194982578","name":"Czy arsen to arszenik?","answerCount":1,"acceptedAnswer":{"@type":"Answer","text":"Arsen to pierwiastek. Arszenik jest tr\u00f3jtlenkiem arsenu \u2013 jednym ze zwi\u0105zk\u00f3w chemicznych, jakie ten pierwiastek tworzy.","inLanguage":"pl-PL"},"inLanguage":"pl-PL"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7852","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/102"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7852"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7852\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":31693,"href":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7852\/revisions\/31693"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7866"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7852"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7852"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7852"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=7852"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}