Hipercholesterolemia rodzinna (ang. Familial hypercholesterolemia<\/em> – FH) jest to zaburzenie lipidowe charakteryzuj\u0105ce si\u0119 genetycznie uwarunkowanym, znaczenie podwy\u017cszonym st\u0119\u017ceniem cholesterolu frakcji LDL <\/strong>(lipoproteiny o niskiej g\u0119sto\u015bci \u2013 ang. L<\/em><\/strong>ow-<\/em>D<\/em><\/strong>ensity <\/em>L<\/em><\/strong>ipoprotein<\/em>). Poniewa\u017c podwy\u017cszone st\u0119\u017cenie cholesterolu ma miejsce od urodzenia, bardzo cz\u0119sto niezdiagnozowane prowadzi do wczesnego rozwoju mia\u017cd\u017cycy oraz jej powik\u0142a\u0144, takich jak zawa\u0142 serca, udar m\u00f3zgu czy nag\u0142ego zgonu sercowego du\u017co wcze\u015bniej ni\u017c w populacji zdrowej.<\/p>\n\n\n\n Jest to zaburzenie determinowane przez nieprawid\u0142owy wariant jednego genu<\/strong>, dziedziczony w spos\u00f3b mendlowski \u2013 w tym przypadku autosomalnie dominuj\u0105co. Wed\u0142ug zasad dziedziczenia mendlowego ka\u017cdy cz\u0142owiek posiada dwa warianty (allele) ka\u017cdego genu dziedziczone po jednym od ka\u017cdego ze swoich rodzic\u00f3w. Allele znajduj\u0105 si\u0119 na parach autosom\u00f3w \u2013 chromosom\u00f3w innych ni\u017c chromosomy p\u0142ciowe X i Y. Je\u015bli dany allel jest dominuj\u0105cy, oznacza to, \u017ce cecha z nim powi\u0105zana ujawni si\u0119 niezale\u017cnie czy w parze towarzyszy mu allel recesywny (taki cz\u0142owiek jest tzw. heterozygot\u0105) czy drugi dominuj\u0105cy (taki cz\u0142owiek jest tzw. homozygot\u0105 recesywn\u0105). Praktyczn\u0105 konsekwencj\u0105 tego mechanizmu jest du\u017co cz\u0119stsze wyst\u0119powanie heterozygot ni\u017c homozygot oraz wi\u0119ksze nasilenie dziedziczonej cechy u homozygot.<\/p>\n\n\n\n Z tego wzgl\u0119du istotny pod k\u0105tem klinicznym jest podzia\u0142 FH na:<\/strong><\/p>\n\n\n\n Heterozygotyczna hipercholesterolemia rodzinna jest stosunkowo cz\u0119sta. Cho\u0107 dawniej uwa\u017cano, \u017ce wyst\u0119puje u 1 na 500 os\u00f3b, obecnie dane wskazuj\u0105 na znacznie wy\u017csz\u0105 cz\u0119sto\u015b\u0107 \u2013 nawet 1 na 250 os\u00f3b<\/strong>. Zak\u0142adaj\u0105c wielko\u015b\u0107 polskiej populacji z ostatniego spisu powszechnego GUS, w Polsce mo\u017ce \u017cy\u0107 nawet 150 000 pacjent\u00f3w z FH.<\/p>\n\n\n\n Homozygotyczna hipercholesterolemia rodzinna jest w por\u00f3wnaniu do heterozygotycznej bardzo rzadka, z szacowan\u0105 cz\u0119sto\u015bci\u0105 wyst\u0119powania wynosz\u0105c\u0105 od 1 na 300 000 do 400 000 os\u00f3b.<\/p>\n\n\n\n Za wi\u0119kszo\u015b\u0107 przypadk\u00f3w hipercholesterolemii rodzinnej odpowiadaj\u0105 nieprawid\u0142owe warianty w obr\u0119bie trzech gen\u00f3w: LDLR (80-85% wszystkich przypadk\u00f3w FH), APOB (5-10% przypadk\u00f3w), PCSK9 (<1% przypadk\u00f3w).<\/p>\n\n\n\n LDLR (low density lipoprotein receptor) <\/strong>koduje receptor, kt\u00f3ry wi\u0105\u017ce cz\u0105steczki LDL na powierzchni kom\u00f3rek, po czym cz\u0105steczki LDL s\u0105 wch\u0142aniane do kom\u00f3rki i rozk\u0142adane. Nieprawid\u0142owe warianty w tym genie mog\u0105 prowadzi\u0107 do braku lub obecno\u015bci dysfunkcyjnego receptora LDL, co uniemo\u017cliwia efektywne usuwanie LDL z krwi, prowadz\u0105c do zwi\u0119kszenia st\u0119\u017cenia cholesterolu LDL.<\/p>\n\n\n\n APOB (apolipoproteina B) <\/strong>koduje apolipoprotein\u0119 B, kt\u00f3ra jest kluczowym sk\u0142adnikiem cz\u0105steczek LDL umo\u017cliwiaj\u0105cym wi\u0105zanie z receptorem LDL na powierzchni kom\u00f3rki. Nieprawid\u0142owe warianty APOB<\/em> mog\u0105 zak\u0142\u00f3ci\u0107 to wi\u0105zanie, co w podobny spos\u00f3b znowu prowadzi do zwi\u0119kszenia st\u0119\u017cenia cholesterolu LDL w krwi.<\/p>\n\n\n\n Bia\u0142ka PCSK9 (konwertaza proproteiny subtylizyna\/keksyna typu 9)<\/strong> kodowane przez gen oznaczony tym samymi skr\u00f3tem, odpowiadaja za regulacj\u0119 degradacji receptora LDL. W tym wypadku dziedziczenia wariantu \u201enabycia funkcji\u201d zwi\u0119ksza si\u0119 aktywno\u015b\u0107 bia\u0142ka PCSK9, zmniejszaj\u0105c liczb\u0119 dost\u0119pnych receptor\u00f3w dla LDL, powoduj\u0105c wzrost st\u0119\u017cenia cholesterolu LDL.<\/p>\n\n\n\n Chocia\u017c nie ma ujednoliconych mi\u0119dzynarodowo kryteri\u00f3w diagnozy FH, opracowano kilka narz\u0119dzi diagnostycznych opieraj\u0105cych si\u0119 na kryteriach klinicznych i genetycznych, w kt\u00f3rych wielko\u015b\u0107 st\u0119\u017cenia cholesterolu LDL odgrywa kluczow\u0105 rol\u0119.<\/p>\n\n\n\n W tabeli przedstawione kryteria rozpoznania FH wed\u0142ug Dutch Lipid Clinic Network<\/em>, obejmuj\u0105ce: wywiad rodzinny, charakterystyczne objawy w badaniu fizykalnym, st\u0119\u017cenie LDL oraz potwierdzenie pod\u0142o\u017ca genetycznego.<\/p>\n\n\n Jak mo\u017cna zaobserwowa\u0107, po spe\u0142nieniu dodatkowych kryteri\u00f3w pewn\u0105 diagnoz\u0119 hipercholesterolemi\u0119 rodzinn\u0105 mo\u017cna rozpozna\u0107 nawet w przypadku st\u0119\u017cenia cholesterolu LDL \u2265155 mg\/dL<\/strong>. Odpowiednio prawdopodobie\u0144stwo odzwierciedlone punktacj\u0105 ro\u015bnie przy wy\u017cszych st\u0119\u017ceniach cholesterolu LDL. Zasadne jest rozwa\u017cenie diagnozy heterozygotycznej postaci hipercholesterolemii rodzinnej u dzieci przy stwierdzeniu st\u0119\u017cenia powy\u017cej 160 mg\/dL oraz u doros\u0142ych, u kt\u00f3rych poziom cholesterolu LDL przekracza 190 mg\/dL. St\u0119\u017cenie cholesterolu LDL \u2265<\/strong>400 mg\/dL mo\u017ce sugerowa\u0107 wyst\u0119powanie homozygotycznej hipercholesterolemii rodzinnej. Nale\u017cy wspomnie\u0107, \u017ce s\u0105 to warto\u015bci dla pacjent\u00f3w nieleczonych.<\/p>\n\n\n\n Bardzo cz\u0119sto rozpoznanie hipercholesterolemii rodzinnej jest wy\u0142\u0105cznie kliniczne, na podstawie wywiadu i wynik\u00f3w bada\u0144. <\/strong>Potwierdzenie genetyczne mo\u017ce by\u0107 szczeg\u00f3lnie przydatne w grupie m\u0142odych pacjent\u00f3w, a tak\u017ce w diagnostyce cz\u0142onk\u00f3w rodziny. Brak stwierdzenia patologicznego wariantu w badaniu genetycznym nie wyklucza diagnozy FH, gdy\u017c wariant wyst\u0119puj\u0105cy u pacjenta m\u00f3g\u0142 nie by\u0107 obj\u0119ty badanym panelem lub w przypadku wielogenowego pod\u0142o\u017ca choroby.<\/p>\n\n\n\n Rozpoznanie hipercholesterolemii rodzinnej u cz\u0142onka rodziny powinno si\u0119 wi\u0105za\u0107 z przesiewem kaskadowym polegaj\u0105cym na badaniu krewnych pierwszego stopnia (rodzice, rodze\u0144stwo, dzieci). Je\u015bli wykryje si\u0119 dotkni\u0119tego chorob\u0105 rodzica danej osoby, powinno si\u0119 przebada\u0107 jak najwi\u0119cej krewnych z tej strony rodziny. Dzieci rodze\u0144stwa dotkni\u0119tego rodzica powinny by\u0107 r\u00f3wnie\u017c przebadane, poniewa\u017c leczenie w dzieci\u0144stwie jest wskazane dla os\u00f3b dotkni\u0119tych.<\/p>\n\n\n\n Podwy\u017cszenie st\u0119\u017cenia cholesterolu ca\u0142kowitego oraz nie-HDL b\u0119dzie oczywistym skutkiem zwi\u0119kszonego st\u0119\u017cenia cholesterolu LDL. Typowe st\u0119\u017cenie cholesterolu ca\u0142kowitego u pacjent\u00f3w z heterozygotyczn\u0105 postaci\u0105 mo\u017ce wynosi\u0107 od 350 do 500 mg\/dL. Warto\u015bci powy\u017cej 500 mg\/dL mog\u0105 sugerowa\u0107 posta\u0107 homozygotyczn\u0105 hipercholesterolemii rodzinnej.<\/p>\n\n\n\n\n
Jak cz\u0119sto wyst\u0119puje hipercholesterolemia rodzinna?<\/h2>\n\n\n\n
Dlaczego w hipercholesterolemii rodzinnej obserwujemy podwy\u017cszone st\u0119\u017cenie cholesterolu LDL?<\/h2>\n\n\n\n
Jakie st\u0119\u017cenie cholesterolu LDL powinno nasun\u0105\u0107 podejrzenie hipercholesterolemii rodzinnej?<\/h2>\n\n\n\n
![\"kryteria](\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/kryteria-rozpoznania-hipercholesterolemii-jpg.webp\")
<\/figure><\/div>\n\n\n![\"Badanie](\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/Badanie-lipidogram-extra-6-badan.jpg\")
<\/a><\/figure>\n\n\n\n![\"Badanie](\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/Badanie-hipercholesterolemia-badanie-genetyczne.jpg\")
<\/a><\/figure>\n\n\n\nJak si\u0119 warto\u015bci pozosta\u0142ych parametr\u00f3w profilu lipidowego w przypadku hipercholesterolemii rodzinnej?<\/h2>\n\n\n\n
![\"Badanie](\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/Badanie-lipoproteinaa-Lpa.jpg\")
<\/a><\/figure>\n\n\n\n