Uk\u0142ad dope\u0142niacza – co to jest?<\/h2>\n\n\n\n
Uk\u0142ad dope\u0142niacza obejmuje grup\u0119 oko\u0142o 35 bia\u0142ek rozpuszczalnych i b\u0142onowych, bior\u0105cych udzia\u0142 w odpowiedzi immunologicznej.<\/strong> Nale\u017cy do odporno\u015bci nieswoistej, poniewa\u017c sam nie rozpoznaje precyzyjnie antygen\u00f3w i aktywowany jest (w klasycznej drodze aktywacji) przez przeciwcia\u0142a. Sama nazwa dope\u0142niacza pochodzi od tego, \u017ce stanowi niejako dope\u0142nienie roli przeciwcia\u0142. <\/p>\n\n\n\n Do najistotniejszych funkcji uk\u0142adu dope\u0142niacza nale\u017c\u0105:<\/strong> opsonizacja, chemotaksja i aktywacja leukocyt\u00f3w, zabijanie kom\u00f3rek bakteryjnych, usuwanie kompleks\u00f3w immunologicznych i kom\u00f3rek apoptotycznych oraz rozw\u00f3j pami\u0119ci immunologicznej i wzmaganie odpowiedzi humoralnej.<\/p>\n\n\n\n Sk\u0142adowe bia\u0142ka dope\u0142niacza oznacza si\u0119 liter\u0105 C (complement) oraz cyframi np. C3. <\/strong> <\/p>\n\n\n\n Miejscem syntezy bia\u0142ek dope\u0142niacza s\u0105 mi\u0119dzy innymi monocyty\/makrofagi, hepatocyty (w\u0105troba), fibroblasty, \u015bledziona, kom\u00f3rki \u015br\u00f3db\u0142onka i szpik kostny.<\/p>\n\n\n\n Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z tych bia\u0142ek jest aktywowana w reakcji \u0142a\u0144cuchowej przez kompleksy antygen-przeciwcia\u0142o i wywiera efekt w stosunku do b\u0142ony kom\u00f3rkowej, kt\u00f3ry przejawia si\u0119 w postaci:<\/p>\n\n\n\n Aktywacja uk\u0142adu dope\u0142niacza mo\u017ce zachodzi\u0107 drog\u0105: <\/strong><\/p>\n\n\n\n Wszystkie drogi prowadz\u0105 do aktywacji sk\u0142adowej C3 z wytworzeniem C3a i C3b, a nast\u0119pnie do uczynnienia sk\u0142adowych C5, C6, C7, C8 i C9 (droga ko\u0144cowa) i w konsekwencji do lizy kom\u00f3rki. <\/p>\n\n\n\n Ko\u0144cowy szlak lityczny dope\u0142niacza (kompleks atakuj\u0105cy b\u0142on\u0119 \u2013 membrane attac comlex – MAC<\/strong>) ko\u0144czy si\u0119 liz\u0105 kom\u00f3rek docelowych np. kom\u00f3rek zaka\u017conych wirusem albo mikroorganizm\u00f3w przekraczaj\u0105cych granice tkanek. G\u0142\u00f3wn\u0105 rol\u0105 kompleksu atakuj\u0105cego b\u0142on\u0119 \u2013 MAC jest w\u0142a\u015bnie niszczenie mikroorganizm\u00f3w wnikaj\u0105cych do naszych tkanek<\/strong>. Wra\u017cliwe na ten atak s\u0105 bakterie gram-ujemne, niekt\u00f3re wirusy, pierwotniaki i mykoplazmy. Bakterie gram-dodatnie broni\u0105 si\u0119 przed dope\u0142niaczem grub\u0105 warstwa peptydoglikanu. MAC jest r\u00f3wnie\u017c zdolny do niszczenia erytrocyt\u00f3w lub kom\u00f3rek maj\u0105cych j\u0105dra np. zaka\u017conych wirusem, je\u017celi s\u0105 rozpoznane i op\u0142aszczone przeciwcia\u0142ami aktywuj\u0105cymi dope\u0142niacz. <\/p>\n\n\n\n Mechanizmy fizjologiczne chroni\u0105 organizm (kom\u00f3rki gospodarza) przed aktywnym uk\u0142adem dope\u0142niacza poprzez:<\/strong><\/p>\n\n\n\n W praktyce klinicznej ocenia si\u0119 przede wszystkim st\u0119\u017cenia sk\u0142adowych dope\u0142niacza C3 i C4 oraz C1 – inhibitora, najcz\u0119\u015bciej metodami nefelometrycznymi i immunoenzymatycznymi<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n Niedobory sk\u0142adnik\u00f3w dope\u0142niacza mog\u0105 by\u0107 wrodzone lub nabyte. Niedobory wrodzone zwi\u0105zane s\u0105 z cz\u0119sto pojawiaj\u0105cymi si\u0119 infekcjami bakteryjnymi (np. paciorkowcowymi, pneumokokowymi, meningokokowymi), oraz zwi\u0119kszon\u0105 zapadalno\u015bci\u0105 na choroby autoimmunizacyjne zwi\u0105zane z formowaniem i odk\u0142adaniem kompleks\u00f3w immunologicznych np. tocze\u0144 rumieniowaty uk\u0142adowy, k\u0142\u0119buszkowe zapalenie nerek.<\/p>\n\n\n\n 1.<\/strong> Nietypowy zesp\u00f3\u0142 hemolityczno mocznicowy (aHUS)<\/strong> (heterozygotyczne mutacje genu czynnika H -kodon przedwczesnej terminacji transkrypcji w obr\u0119bie SCR20) – wyst\u0119puj\u0105 zaburzenia w regulacji alternatywnej drogi aktywacji uk\u0142adu dope\u0142niacza.<\/strong><\/p>\n\n\n\n 2.<\/strong> B\u0142oniasto-rozplemowe k\u0142\u0119buszkowe zapalenie nerek typu II (MPGN II)<\/strong>, homozygotyczne mutacje genu czynnika H – wyst\u0119puje niedob\u00f3r lub brak czynnika H – niekontrolowana aktywacja alternatywnej drogi uk\u0142adu dope\u0142niacza.<\/strong><\/p>\n\n\n\n 3.<\/strong> Zwyrodnienie plamki zwi\u0105zane z wiekiem (AMD)<\/strong> – wyst\u0119puje mutacja genu czynnika H<\/strong> (podstawienie tyrozyny przez histydyn\u0119 w pozycji 402). Ustalenie haplotypu predysponuj\u0105cego rozw\u00f3j starczego zwyrodnienia plamki (AMD) i zwi\u0105zanej z tym zaburzonej regulacji alternatywnej drogi aktywacji uk\u0142adu dope\u0142niacza, stanowi du\u017cy krok do zrozumienia etiopatogenezy i opracowania nowych strategii terapeutycznych tego schorzenia.<\/p>\n\n\n\n 4.<\/strong> Reumatoidalne zapalenie staw\u00f3w<\/a> (RZS, RA)<\/strong>: zaburzenia w glikozylacji IgG \u2013 nast\u0119puje niekontrolowana aktywacja klasycznej drogi uk\u0142adu dope\u0142niacza (upo\u015bledzenie wi\u0105zania si\u0119 IgG ze sk\u0142adnikami uk\u0142adu dope\u0142niacza) <\/strong>– nasilenie rozwoju choroby. Rola dope\u0142niacza w etiopatogenezie RZS mo\u017ce by\u0107 dwojaka: aktywacja uk\u0142adu koreluje z nasileniem stanu zapalnego, natomiast niedob\u00f3r niekt\u00f3rych sk\u0142adowych mo\u017ce indukowa\u0107 rozw\u00f3j choroby. Niedob\u00f3r sk\u0142adowych: C1q, C2, C1r, C1s,C4, C7, C9 i czynnika I ma potwierdzony, istotny wp\u0142yw na rozw\u00f3j RZS.<\/p>\n\n\n\n 5.<\/strong> Zapalenie nerek w toczniu rumieniowatym uk\u0142adowym (SLE)<\/a><\/strong> – homozygotyczna mutacja genu sk\u0142adnika C1q dope\u0142niacza (C1q uczestniczy w usuwaniu kompleks\u00f3w immunologicznych oraz eliminacji cia\u0142ek apoptotycznych) – zwi\u0119kszenie odk\u0142adania kompleks\u00f3w immunologicznych w obr\u0119bie nerek.<\/strong><\/p>\n\n\n\n 6.<\/strong> Ostra niewydolno\u015b\u0107 nerek spowodowana niedokrwieniem (ONN, AFR)<\/strong>, oligemia, niedoci\u015bnienie, przeszczep nerki – niedokrwienie prowadz\u0105ce do dysfunkcji nerek (zahamowanie alternatywnej drogi aktywacji uk\u0142adu dope\u0142niacza wp\u0142ywa protekcyjnie na rozw\u00f3j choroby)<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n 7.<\/strong> Zesp\u00f3\u0142 antyfosfolipidowy (APS)<\/strong>, przeciwcia\u0142a antyfosfolipidowe aPL – zaburzenia procesu krzepni\u0119cia krwi, aktywacja uk\u0142adu dope\u0142niacza w obr\u0119bie \u0142o\u017cyska<\/strong> – zakrzepica naczy\u0144<\/a>, poronienia.<\/p>\n\n\n\n Zesp\u00f3\u0142 antyfosfolipidowy (antiphospholipid syndrome \u2013 APS) to choroba autoimmunizacyjna objawiaj\u0105ca si\u0119 zakrzepic\u0105 \u017cyln\u0105 lub t\u0119tnicz\u0105, ma\u0142op\u0142ytkowo\u015bci\u0105 oraz problemami po\u0142o\u017cniczymi w postaci powtarzaj\u0105cych si\u0119 poronie\u0144. Znamienna dla APS jest obecno\u015b\u0107 przeciwcia\u0142 skierowanych wobec kompleks\u00f3w bia\u0142kowo-fosfolipidowych \u2013 przeciwcia\u0142 antyfosfolipidowych (antiphospholipid antibodies \u2013 aPL) \u2013 g\u0142\u00f3wnego sprawcy schorzenia. Mechanizmy dzia\u0142ania prozakrzepowego obejmuj\u0105: aktywacj\u0119 kom\u00f3rek \u015br\u00f3db\u0142onka naczy\u0144 i zaburzenia funkcji \u03b22-glikoproteiny I, zwi\u0119kszenie aktywno\u015bci protrombiny, hamowanie uk\u0142adu fibrynolitycznego, zwi\u0119kszone powstawanie cz\u0105steczek pochodzenia p\u0142ytkowego i \u015br\u00f3db\u0142onkowego, co przyczynia si\u0119 do aktywacji krzepni\u0119cia. Przeciwcia\u0142a antyfosfolipidowe powoduj\u0105 aktywacj\u0119 dope\u0142niacza w obr\u0119bie \u0142o\u017cyska, a powstaj\u0105ce produkty rozpadu poszczeg\u00f3lnych sk\u0142adnik\u00f3w komplementu inicjuj\u0105 destrukcj\u0119 tkanek i w konsekwencji strat\u0119 p\u0142odu. Kaskadowa aktywacja dope\u0142niacza prowadzi do rozwoju i nasilenia reakcji zapalnej oraz zwi\u0119ksza ryzyko utworzenia zakrzep\u00f3w naczyniowych. Uwa\u017ca si\u0119, \u017ce pierwszoplanow\u0105 rol\u0119 w patogenezie APS odgrywa klasyczna droga dope\u0142niacza i towarzysz\u0105cy jej stan zapalny.<\/p>\n\n\n\nNajwa\u017cniejsze funkcje uk\u0142adu dope\u0142niacza<\/h2>\n\n\n
![\"funkcje](\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/funkcje-ukladu-dopelniacza-tabela-1-jpg.webp\")
<\/figure><\/div>\n\n\nSk\u0142adniki dope\u0142niacza i miejsca ich syntezy<\/h2>\n\n\n
![\"sk\u0142adniki](\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/skladniki-dopelniacza-tabela-1-jpg.webp\")
<\/figure><\/div>\n\n\n\n
\n
\n
Badanie uk\u0142adu dope\u0142niacza<\/h2>\n\n\n\n
![\"badanie](\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/Badanie-C3-skladowej-dopelniacza-jpg.webp\")
<\/a><\/figure>\n\n\n\n![\"badanie](\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/Badanie-C4-skladowej-dopelniacza-jpg.webp\")
<\/a><\/figure>\n\n\n\nWybrane jednostki chorobowe i zwi\u0105zek uk\u0142adu dope\u0142niacza z ich rozwojem<\/h2>\n\n\n\n