Celiakia<\/a><\/strong> to schorzenie autoimmunizacyjne powodowane nadwra\u017cliwo\u015bci\u0105 na gluten<\/a> \u2013 bia\u0142ko zawarte w pszenicy, j\u0119czmieniu i \u017cycie. U os\u00f3b genetycznie predysponowanych spo\u017cywanie glutenu prowadzi do rozwoju stanu zapalnego b\u0142ony \u015bluzowej jelita cienkiego, w wyniku czego dochodzi do zaniku kosmk\u00f3w jelitowych i utrudnionego wch\u0142aniania sk\u0142adnik\u00f3w od\u017cywczych.<\/p>\n\n\n\n Celiakia wyst\u0119puje u os\u00f3b predysponowanych genetycznie \u2013 wykazano, \u017ce choroba ta ma silny zwi\u0105zek z dziedziczeniem okre\u015blonych gen\u00f3w. Do „gro\u017anych” gen\u00f3w w celiakii zalicza si\u0119 HLA-DQ2 i DQ8<\/strong>. Badania wykaza\u0142y, \u017ce gen HLA-DQ2 obecny jest nawet u 90\u201395% chorych<\/strong>, natomiast HLA-DQ8 wykrywa si\u0119 u 5\u201310% chorych<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n Geny celiakalne koduj\u0105 bia\u0142ka obecne na powierzchni kom\u00f3rek uk\u0142adu immunologicznego. HLA-DQ2 i HLA-DQ8 s\u0105 kompleksami zbudowanymi z \u0142a\u0144cucha alfa (allel DQA1) i beta (allel DQB1). Te cz\u0105steczki s\u0105 kodowane przez r\u00f3\u017cne allele (warianty genu), takie jak:<\/p>\n\n\n\n Warto zaznaczy\u0107, \u017ce posiadanie tych gen\u00f3w nie jest r\u00f3wnoznaczne z rozwojem celiakii i postawieniem diagnozy. Mog\u0105 one wyst\u0119powa\u0107 u 25% og\u00f3lnej populacji, podczas gdy celiakia rozwija si\u0119 tylko u cz\u0119\u015bci os\u00f3b z tym genotypem.<\/p>\n\n\n\n Negatywny wynik testu genetycznego (niewykrycie \u017cadnej z podjednostek) pozwala na wykluczenie rozwoju celiakii<\/strong> z niemal\u017ce stuprocentowym prawdopodobie\u0144stwem. Szacuje si\u0119, \u017ce celiakia dotyczy 1 na 100 os\u00f3b na \u015bwiecie, ale diagnoz\u0119 us\u0142ysza\u0142o jedynie 30% z nich, co wskazuje, \u017ce wci\u0105\u017c wiele przypadk\u00f3w pozostaje nierozpoznanych!<\/p>\n\n\n\n Badanie genetycznej predyspozycji do celiakii przeprowadza si\u0119 tylko raz, a jego wynik pozostaje niezmienny przez ca\u0142e \u017cycie.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Na rozw\u00f3j celiakii wp\u0142yw maj\u0105 r\u00f3\u017cnorodne czynniki, zar\u00f3wno \u015brodowiskowe, jak i genetyczne. Szczeg\u00f3lnie istotne jest znaczenie tych ostatnich. U osoby chorej na celiaki\u0119 po spo\u017cyciu glutenu nast\u0119puje skomplikowany proces, w wyniku kt\u00f3rego powstaj\u0105 deamidowane peptydy gliadyny (DGP)<\/strong> o wysokim powinowactwie do cz\u0105steczek HLA-DQ2\/DQ8, obecnych na powierzchni kom\u00f3rek prezentuj\u0105cych antygen (ang. antigen-presenting cel<\/em>, APC). Te zwi\u0105zki aktywuj\u0105 limfocyty Th, co wywo\u0142uje kaskad\u0119 reakcji immunologicznych.<\/p>\n\n\n\n W rezultacie limfocyty B zaczynaj\u0105 produkowa\u0107 specyficzne przeciwcia\u0142a<\/strong>, a jednocze\u015bnie kom\u00f3rki uk\u0142adu immunologicznego s\u0105 aktywowane, co prowadzi do wydzielania prozapalnych cytokin. Te czynniki indukuj\u0105 stan zapalny<\/strong>, kt\u00f3ry z kolei skutkuje zmianami w b\u0142onie \u015bluzowej jelita cienkiego, powoduj\u0105c uszkodzenia i w ostateczno\u015bci zanik kosmk\u00f3w jelitowych<\/strong>. Ten proces przek\u0142ada si\u0119 na zaburzenia w prawid\u0142owym przyswajaniu substancji od\u017cywczych, a nawet mo\u017ce prowadzi\u0107 do stan\u00f3w niedo\u017cywienia.<\/p>\n\n\n\n Wykonanie badania genetycznego na celiaki\u0119 zaleca si\u0119:<\/p>\n\n\n\n Wynik badania genetycznego na celiaki\u0119 powinien obejmowa\u0107 szczeg\u00f3\u0142owy opis wszystkich przebadanych alleli koduj\u0105cych podjednostki alfa i beta dla HLA-DQ2.5, HLA-DQ2.2 i HLA-DQ8<\/strong>. Im bardziej szczeg\u00f3\u0142owe badanie, tym lepiej! Bardzo wa\u017cne jest wskazanie, czy wyst\u0119puje kt\u00f3ra\u015b z podjednostek, zw\u0142aszcza je\u015bli ocena kompletnego zestawu cz\u0105steczki HLA-DQ2\/DQ8 wskazuje na wynik negatywny. Na przyk\u0142ad wyst\u0105pienie tylko allelu DQB1*02, koduj\u0105cego wy\u0142\u0105cznie podjednostk\u0119 beta dla DQ2 w uk\u0142adzie homozygotycznym (bez obecno\u015bci allelu koduj\u0105cego podjednostk\u0119 alfa), niesie ze sob\u0105 ryzyko rozwoju celiakii na poziomie 3,85%. Oznacza to, \u017ce nawet obecno\u015b\u0107 niekompletnej cz\u0105steczki HLA-DQ2\/DQ8 mo\u017ce stanowi\u0107 czynnik ryzyka dla wyst\u0105pienia tej choroby<\/strong>! To istotne, poniewa\u017c taka sytuacja jest jedn\u0105 z najcz\u0119stszych przyczyn nieprawid\u0142owej interpretacji wynik\u00f3w, co mo\u017ce prowadzi\u0107 do rozbie\u017cno\u015bci mi\u0119dzy badaniami serologicznymi a genetycznymi. Takie b\u0142\u0119dne interpretacje mog\u0105 wp\u0142ywa\u0107 na skuteczno\u015b\u0107 przesiewowych bada\u0144 serologicznych w grupach ryzyka, zw\u0142aszcza u dzieci.<\/p>\n\n\n\n Wynik badania mo\u017ce informowa\u0107 r\u00f3wnie\u017c o tym, czy pacjent jest homo-, czy heterozygotyczny w kontek\u015bcie gen\u00f3w HLA-DQ2\/DQ8 <\/strong>\u2013 odnosi si\u0119 to do jednorodno\u015bci lub zr\u00f3\u017cnicowania alleli gen\u00f3w predysponuj\u0105cych do rozwoju celiakii. Homozygotyczno\u015b\u0107 zachodzi, gdy obecne s\u0105 dwie identyczne kopie tego samego allelu, podczas gdy w heterozygotyczno\u015bci wyst\u0119puje tylko jedna kopia. To zr\u00f3\u017cnicowanie na homo- i heterozygot\u0119 pozwala na dok\u0142adniejsz\u0105 ocen\u0119 ryzyka rozwoju choroby<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n Na przyk\u0142ad ryzyko rozwoju celiakii przy dodatnim wyniku dla:<\/p>\n\n\n\n Ze wzgl\u0119du na r\u00f3\u017cne znaczenie kliniczne poszczeg\u00f3lnych konstelacji alleli istotna jest szczeg\u00f3\u0142owo\u015b\u0107 badania, rozr\u00f3\u017cnianie homo- i heterozygot oraz interpretacja wyniku z ocen\u0105 ryzyka<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n Precyzyjna identyfikacja gen\u00f3w HLA-DQ2 i\/lub HLA-DQ8 u pacjenta wskazuje na genetyczne predyspozycje do celiakii i mo\u017ce pom\u00f3c w oszacowaniu stopnia ryzyka wyst\u0105pienia tej choroby<\/strong>. Niewykrycie \u017cadnej z podjednostek pozwala niemal\u017ce ca\u0142kowicie wykluczy\u0107 celiaki\u0119<\/strong>. Warto podkre\u015bli\u0107, \u017ce pozytywny wynik badania genetycznego informuje jedynie o genetycznej predyspozycji, nie jest jednak podstaw\u0105 do zdiagnozowania celiakii.<\/p>\n\n\n\n Nale\u017cy mie\u0107 na uwadze, \u017ce pe\u0142en proces diagnostyczny celiakii opiera si\u0119 na:<\/p>\n\n\n\n Pi\u015bmiennictwo<\/p>\n\n\n\n Jakie znaczenia maj\u0105 badania genetyczne w diagnostyce celiakii? Kiedy warto je wykona\u0107?<\/p>\n","protected":false},"author":130,"featured_media":9566,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"footnotes":""},"categories":[8,21],"tags":[],"coauthors":[146],"class_list":{"0":"post-9562","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-choroby-autoimmunologiczne","8":"category-genetyka"},"acf":[],"yoast_head":"\n„Gro\u017ane” geny w celiakii<\/h2>\n\n\n\n
\n
![\"celiakia](\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/Celiakia-pakiet-diagnostyczny-I-etap-z-genetyka-3-badania-kopia-jpg.webp\")
<\/a><\/figure>\n\n\n\nJak genotyp wp\u0142ywa na nietolerancj\u0119 glutenu?<\/h2>\n\n\n\n
Wskazania do wykonania badania genetycznego na celiaki\u0119<\/h2>\n\n\n\n
\n
Dok\u0142adno\u015b\u0107 wyniku badania genetycznego na celiaki\u0119 ma znaczenie!<\/h2>\n\n\n\n
\n
![\"celiakia](\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/Celiakia-pakiet-diagnostyczny-I-etap-z-genetyka-3-badania-jpg.webp\")
<\/a><\/figure>\n\n\n\nPodsumowanie<\/h2>\n\n\n\n
\n
\n\n\n\n\n