W roku 2023 Europejskie Towarzystwo Nadci\u015bnienia T\u0119tniczego wyda\u0142o zaktualizowane zalecenia odnosz\u0105ce si\u0119 do pacjent\u00f3w z nadci\u015bnieniem t\u0119tniczym. Rekomendacje dotycz\u0105 wykrywania, leczenia i post\u0119powania z pacjentami chorymi na nadci\u015bnienie t\u0119tnicze. Artyku\u0142 jest trzeci\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 omawiaj\u0105c\u0105 ten dokument. Cz\u0119\u015b\u0107 pierwsza po\u015bwi\u0119cona jest informacjom na temat tego, czym jest nadci\u015bnienie i jak je prawid\u0142owo mierzy\u0107<\/a> (to jest niezwykle istotna sprawa), cz\u0119\u015b\u0107 druga to wp\u0142yw stylu \u017cycia na nasze ci\u015bnienie<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Odpowied\u017a na pytanie, dlaczego nale\u017cy wykonywa\u0107 badania laboratoryjne u pacjent\u00f3w z nadci\u015bnieniem t\u0119tniczym, czego w nich poszukujemy i jakie to s\u0105 badania znajdziesz w artykule po\u015bwi\u0119conym temu tematowi<\/a><\/a>.<\/p>\n\n\n\n Tekst wyszczeg\u00f3lnia nast\u0119puj\u0105ce badania: morfologia<\/a>, profil lipidowy<\/a>, oznaczenie poziomu glukozy<\/a> oraz hemoglobiny glikowanej<\/a>, oznaczenie sodu<\/a> i potasu we krwi<\/a>, oznaczenie kwasu moczowego we krwi<\/a>, st\u0119\u017cenie kreatyniny w surowicy<\/a> z ocen\u0105 przes\u0105czania k\u0142\u0119buszkowego, TSH<\/a>, aktywno\u015b\u0107 aminotransferaz w\u0105trobowych, badanie og\u00f3lne moczu<\/a> z ocen\u0105 wydalania albumin.<\/p>\n\n\n\n Do om\u00f3wionych ju\u017c bada\u0144 tekst rekomendacji do\u0142\u0105cza badanie gospodarki wapniowej<\/a><\/strong>. Wap\u0144<\/a> jest pierwiastkiem wp\u0142ywaj\u0105cym na skurcz mi\u0119\u015bni g\u0142adkich i prawid\u0142owe przewodzenie bod\u017ac\u00f3w w mi\u0119\u015bniu sercowym. St\u0119\u017cenie jon\u00f3w wapnia w przestrzeni wewn\u0105trzkom\u00f3rkowej wp\u0142ywa na rozszerzanie lub zw\u0119\u017cenie \u015bwiat\u0142a naczy\u0144 krwiono\u015bnych, op\u00f3r obwodowy i, w konsekwencji, warto\u015b\u0107 ci\u015bnienia t\u0119tniczego. Inny mechanizm wp\u0142ywu wapnia na warto\u015b\u0107 ci\u015bnienia t\u0119tniczego to oddzia\u0142ywanie na hormony: PTH, kalcytonin\u0119, uk\u0142ad renina-angiotnsyna-aldosteron oraz witamin\u0119 D. Zaburzenia gospodarki wapniowej (zar\u00f3wno hiperkalemia jak i hipokalemia) spotykane s\u0105 we wt\u00f3rnych, genetycznie uwarunkowanych postaciach nadci\u015bnienia t\u0119tniczego<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n Innym badaniem rekomendowanym u pacjent\u00f3w z nadci\u015bnieniem t\u0119tniczym jest oznaczenie poziomu lipoproteiny A<\/a><\/strong>. Badanie powinno by\u0107 wykonane u ka\u017cdego pacjenta przynajmniej raz w \u017cyciu. Podwy\u017cszony poziom tego markera jest czynnikiem ryzyka chor\u00f3b sercowo-naczyniowych, nawet je\u015bli st\u0119\u017cenie LDL jest niskie.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Do marker\u00f3w sercowych pozwalaj\u0105cych na wykrycie pacjent\u00f3w w podwy\u017cszonym ryzykiem chor\u00f3b sercowo-naczyniowych nale\u017c\u0105:<\/p>\n\n\n\n Nadci\u015bnienie t\u0119tnicze jest stanem, kt\u00f3ry mo\u017ce uszkadza\u0107 r\u00f3\u017cne narz\u0105dy ludzkiego organizmu, w tym nerki. Dlatego monitorowanie funkcji nerek jest istotnym elementem diagnostyki i prowadzenia pacjenta z nadci\u015bnieniem t\u0119tniczym<\/strong>. Powszechnie stosuje si\u0119 \u2013 wymienione wy\u017cej \u2013 oznaczenia kreatyniny, wyliczenie wska\u017anika eGFR<\/a> <\/strong>(szacunkowy wska\u017anik filtracji k\u0142\u0119buszkowej).<\/p>\n\n\n\n Dokument omawia dodatkowy wska\u017anik \u2013 cystatyn\u0119 C<\/a><\/strong>. Cystatyna jest bia\u0142kiem filtrowanym przez nerki, podlegaj\u0105cym reabsorpcji i katabolizmowi w kanalikach bli\u017cszych, przez co nie wydala si\u0119 z moczem. Poziom cystatyny C w mniejszym \u2013 ni\u017c kreatynina \u2013 stopniu zale\u017cy od p\u0142ci, wieku, sk\u0142adu cia\u0142a i stanu od\u017cywienia, dlatego mo\u017ce by\u0107 dok\u0142adniejsz\u0105 miar\u0105 funkcji nerek ni\u017c kreatynina i wyliczony wska\u017anik eGFR. Mo\u017ce by\u0107 r\u00f3wnie\u017c u\u017cywana do identyfikacji pacjent\u00f3w z wczesnymi zaburzeniami czynno\u015bci nerek, gdy kreatynina jest jeszcze w g\u00f3rnym zakresie warto\u015bci referencyjnych. Dzi\u0119ki temu, \u017ce cystatyna C wychwytuje wcze\u015bniejsze zmiany, mo\u017ce by\u0107 czu\u0142ym wska\u017anikiem progresji do przewlek\u0142ej choroby nerek. Autorzy rekomendacji wskazuj\u0105 jednak, i\u017c zastosowanie tego parametru nie jest powszechne i wymaga dalszych bada\u0144.<\/p>\n\n\n\n Zmiany funkcji nerek mo\u017cna obecnie wykry\u0107 przy pomocy bada\u0144 laboratoryjnych<\/a>. Jednak uszkodzenie mi\u0105\u017cszu nerek, jego zw\u0142\u00f3knienie mo\u017ce by\u0107 zdiagnozowane wy\u0142\u0105cznie na podstawie bada\u0144 inwazyjnych (biopsja). Dlatego prowadzone s\u0105 prace nad biomarkerami, kt\u00f3re w spos\u00f3b nieinwazyjny dadz\u0105 obraz uszkodzenia kanalik\u00f3w nerkowych oraz ryzyko wyst\u0105pienia przewlek\u0142ej choroby nerek.<\/p>\n\n\n\n Obecnie dost\u0119pne markery mo\u017cna podzieli\u0107 na dwie grupy.<\/strong> Takie, kt\u00f3re odzwierciedlaj\u0105 uszkodzenie kom\u00f3rek kanalik\u00f3w nerkowych i takie, kt\u00f3re wskazuj\u0105 na ich dysfunkcj\u0119. Do pierwszej grupy<\/strong> nale\u017cy KIM-1 (Kidney Injury Molecule-1), bia\u0142ko wykrywane w moczu pacjent\u00f3w z ATN (acute tubular necrosis – ostra martwica kanalik\u00f3w nerkowych), s\u0142u\u017c\u0105ce jako u\u017cyteczny biomarker uszkodzenia kanalik\u00f3w bli\u017cszych nerek. U\u0142atwia wczesne rozpoznanie choroby oraz ro\u017cnicowanie z innymi stanami chorobowymi.<\/p>\n\n\n\n Do drugiej grupy<\/strong> bada\u0144 nale\u017c\u0105 uromodulina i \u03b11-mikroglibulina<\/a>. Dzi\u0119ki nim mo\u017cna monitorowa\u0107 odpowied\u017a na leczenia u pacjent\u00f3w z przewlek\u0142\u0105 chorob\u0105 nerek<\/a>, a w przypadku nadci\u015bnienia t\u0119tniczego do r\u00f3\u017cnicowania uszkodzenia nerek i hemodynamicznych przyczyn spadku eGFR.<\/p>\n\n\n\n Monogenowe postaci nadci\u015bnienia t\u0119tniczego, kt\u00f3re s\u0105 nast\u0119pstwem mutacji w jednym genie, nale\u017c\u0105 do wt\u00f3rnych postaci tej choroby i nie wyst\u0119puj\u0105 cz\u0119sto. Nale\u017c\u0105 do nich np. hiperaldosteronizm rodzinny, zesp\u00f3\u0142 Liddle\u2019a, zesp\u00f3\u0142 Gordona<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n Wyst\u0105pienie nadci\u015bnienia t\u0119tniczego spowodowanego ryzykiem wielogenowym oraz korzy\u015bci kliniczne i mo\u017cliwo\u015bci zastosowania informacji o takim ryzyku s\u0105 nadal przedmiotem bada\u0144 i wymagaj\u0105 dalszego wyja\u015bnienia.<\/p>\n\n\n\n Niezaprzeczalnym faktem jest, i\u017c dodatni wywiad rodzinny (wyst\u0119powanie nadci\u015bnienia t\u0119tniczego krewnych) jest cz\u0119sto spotykany u pacjent\u00f3w z t\u0105 chorob\u0105. Szacunki dotycz\u0105ce odziedziczalno\u015bci nadci\u015bnienia wahaj\u0105 si\u0119 od 35 do 50%.<\/strong> Na dzisiaj jednak markery genetyczne w pierwotnym nadci\u015bnieniu nie maj\u0105 znaczenia.<\/p>\n\n\n\n Badania laboratoryjne w nadci\u015bnieniu t\u0119tniczym wt\u00f3rnym s\u0105 wykonywane w celu wykrycia przyczyny choroby i w\u0142a\u015bciwego leczenia.<\/p>\n\n\n\n Jedn\u0105 z cz\u0119stszych przyczyny nadci\u015bnienia t\u0119tniczego wt\u00f3rnego (6-20%) jest hiperaldosteronizm<\/strong>. Badaniem maj\u0105cym zastosowanie w diagnostyce pocz\u0105tkowej jest wska\u017anik aldosteron\/renina. Inn\u0105 przyczyn\u0105 mo\u017ce by\u0107 zesp\u00f3\u0142 Cushinga<\/strong>, gdzie rekomendacje zalecaj\u0105 badanie profilu dobowego kortyzolu w \u015blinie<\/a> (ze szczeg\u00f3lnym zwr\u00f3ceniem uwagi na pomiar p\u00f3\u017ano-nocny). Mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c wykona\u0107 oznaczenie wolnego kortyzolu w dobowej zbi\u00f3rce moczu<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Inn\u0105 przyczyn\u0105 nadci\u015bnienia t\u0119tniczego wt\u00f3rnego mo\u017ce by\u0107 pheochromocytoma (guz chromoch\u0142onny)<\/strong>, gdzie w diagnostyce wykorzystuje si\u0119 badanie poziomu metanefryny we krwi lub w moczu.<\/p>\n\n\n\n Elektrokardiogram<\/strong> stanowi cz\u0119\u015b\u0107 rutynowych bada\u0144 diagnostycznych u pacjent\u00f3w z nadci\u015bnieniem t\u0119tniczym. Dzi\u0119ki temu prostemu badaniu mo\u017cna wykry\u0107 przerost mi\u0119\u015bnia lewej komory serca (LVH), kt\u00f3ry jest typowym powik\u0142aniem nadci\u015bnienia, a ryzyko jego wyst\u0105pienia ro\u015bnie, je\u015bli nadci\u015bnienie jest d\u0142ugotrwa\u0142e. Najwa\u017cniejszym objawem przerostu lewej komory w EKG jest obni\u017cenie odcinka ST-T w odprowadzeniach bocznych. Specyficzno\u015b\u0107 tego testu dla rozpoznania LVH jest wysoka (wynosi ok. 97%), natomiast czu\u0142o\u015b\u0107 badania niestety niska i wynosi ok. 40-50% dla os\u00f3b po 50 r.\u017c., a u m\u0142odych pacjent\u00f3w jest jeszcze ni\u017csza. Dlatego w rozpoznawaniu LVH preferowana jest echokardiografia, je\u015bli jest dost\u0119pna.<\/p>\n\n\nPodstawowe badania laboratoryjne u pacjent\u00f3w z nadci\u015bnieniem t\u0119tniczym<\/h2>\n\n\n\n
![\"Pakiet](\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/Pakiet-nadcisnienie-podstawowy-12-badan.jpg\")
<\/a><\/figure>\n\n\n\n![\"Pakiet](\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/Pakiet-nadcisnienie-16-badan.jpg\")
<\/a><\/figure>\n\n\n\nMarkery sercowe – wska\u017aniki niewydolno\u015bci serca i uszkodzenia mi\u0119\u015bnia sercowego<\/h2>\n\n\n\n
\n
Markery uszkodzenia nerek <\/h2>\n\n\n\n
![\"Badanie](\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/Badanie-cystatyny-C.jpg\")
<\/a><\/figure>\n\n\n\nMarkery genetyczne<\/h2>\n\n\n\n
Badania laboratoryjne we wt\u00f3rnych postaciach nadci\u015bnienia t\u0119tniczego<\/h2>\n\n\n\n
EKG i echokardiografia<\/h2>\n\n\n\n
![\"EKG](\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/nadcisnienie-EKG-infografika-jpg.webp\")
<\/figure><\/div>\n\n\n