Zesp\u00f3\u0142 jelita dra\u017cliwego (ang. irritable bowel syndrome, IBS) to nale\u017c\u0105ca do grupy zaburze\u0144 interakcji jelitowo-m\u00f3zgowych choroba, kt\u00f3rej towarzysz\u0105 nawracaj\u0105ce b\u00f3le brzucha (maj\u0105ce zwi\u0105zek z defekacj\u0105, zmian\u0105 rytmu wypr\u00f3\u017cnie\u0144 lub konsystencj\u0105 stolca). Wi\u0119kszo\u015b\u0107 pacjent\u00f3w ze zdiagnozowanym zespo\u0142em jelita dra\u017cliwego (IBS) skar\u017cy si\u0119, \u017ce objawy nasilaj\u0105 si\u0119 po spo\u017cyciu okre\u015blonych produkt\u00f3w. Z tego wzgl\u0119du rekomenduje si\u0119 niekiedy czasowe wprowadzenie diety low-FODMAP<\/strong>. Na czym polega dieta low-FODMAP, komu jest zalecana, czy jest skuteczna oraz jaki ma wp\u0142yw na zesp\u00f3\u0142 jelita dra\u017cliwego (IBS) – o tym w poni\u017cszym artykule.<\/p>\n\n\n\n Dieta low-FODMAP (ang. fermentable oligosaccharides, disaccharides, monosaccharides and polyols)<\/strong> zosta\u0142a opracowana przez naukowc\u00f3w z Monash University i zak\u0142ada ograniczenie spo\u017cycia<\/strong> \u017cywno\u015bci ulegaj\u0105cej szybkiej fermentacji w przewodzie pokarmowym<\/strong>, czyli oligosacharyd\u00f3w, disacharyd\u00f3w, monosacharyd\u00f3w i polioli. Do oligosacharyd\u00f3w<\/strong> zalicza si\u0119 \u017cywno\u015b\u0107 bogat\u0105 we fruktany (np. pszenic\u0119, cebul\u0119, czosnek) i galaktooligosacharydy<\/strong> (np. ro\u015bliny str\u0105czkowe, niekt\u00f3re orzechy), disacharydy<\/strong> obejmuj\u0105 \u017cywno\u015b\u0107 bogat\u0105 w laktoz\u0119 (tj. mleko i produkty mleczne), do monosacharyd\u00f3w <\/strong>zalicza si\u0119 \u017cywno\u015b\u0107 o du\u017cej zawarto\u015bci nadmiaru fruktozy (np. mango i mi\u00f3d), a poliole<\/strong> obejmuj\u0105 \u017cywno\u015b\u0107 bogat\u0105 w sorbitol (np. morela i awokado) lub mannitol (np. kalafior i grzyby). Wykazano, \u017ce zwi\u0105zki te mog\u0105 nasila\u0107 objawy zespo\u0142u jelita dra\u017cliwego (IBS)<\/strong> poprzez nagromadzenie p\u0142yn\u00f3w w \u015bwietle jelita, przy\u015bpieszenie motoryki jelit i nadmiern\u0105 fermentacj\u0119 w jelicie grubym, co prowadzi do wzmo\u017conego wydzielania gaz\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n Dieta low-FODMAP sk\u0142ada si\u0119 z 3 etap\u00f3w. Etap pierwszy (eliminacji)<\/strong> trwa 4-8 tygodni i polega na wyeliminowaniu produkt\u00f3w o du\u017cej zawarto\u015bci FODMAP. Na etapie drugim (reintrodukcji)<\/strong>, kt\u00f3ry trwa 6-10 tygodni powoli wprowadza si\u0119 do diety w niewielkiej ilo\u015bci wcze\u015bniej wyeliminowane produkty i sprawdza si\u0119 reakcj\u0119 organizmu. Etap trzeci (stabilizacji) <\/strong>to personalizacja diety na podstawie obserwacji i indywidualnej tolerancji pacjenta, czyli wykluczenie tych produkt\u00f3w z diety, kt\u00f3re wywo\u0142a\u0142y i\/lub nasili\u0142y objawy.<\/p>\n\n\n\n Po wnikliwej ocenie klinicznej, rzetelne zebranym wywiadzie, badaniu przedmiotowym oraz wykonaniu ewentualnych bada\u0144 laboratoryjnych lekarz mo\u017ce zaleci\u0107 pacjentowi diet\u0119 low-FODMAP w celu zmniejszenia objaw\u00f3w spowodowanych chorob\u0105. Oczywi\u015bcie leczenie jest wieloczynnikowe i uzale\u017cnione od stopnia nasilenia objaw\u00f3w. Opr\u00f3cz wdro\u017cenia indywidualnych interwencji \u017cywieniowych wp\u0142yw na wyniki leczenia ma r\u00f3wnie\u017c regularna i umiarkowana aktywno\u015b\u0107 ruchowa oraz higiena snu. Niekiedy lekarz zaleci jednoczesne leczenie psychologiczne a w postaci umiarkowanej i ci\u0119\u017ckiej r\u00f3wnie\u017c leczenie farmakologiczne, co szczeg\u00f3\u0142owo zosta\u0142o opisane w artykule Zesp\u00f3\u0142 jelita nadwra\u017cliwego \u2013 objawy, diagnostyka, leczenie<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Wed\u0142ug dost\u0119pnych metaanaliz bada\u0144 naukowych dieta low-FODMAP jest skuteczna w przypadku zespo\u0142u jelita dra\u017cliwego (IBS) i bezpieczna w kr\u00f3tkofalowym zastosowaniu<\/strong>. Nie jest ona jednak panceum dla wszystkich os\u00f3b dotkni\u0119tych chorob\u0105. Szacuje si\u0119, \u017ce przyczynia si\u0119 do zmniejszenia lub eliminacji objaw\u00f3w u oko\u0142o 75% pacjent\u00f3w ze zdiagnozowanym zespo\u0142em jelita dra\u017cliwego (zw\u0142aszcza w postaci biegunkowej i mieszanej). Skuteczno\u015b\u0107 diety upatruje si\u0119 w ograniczeniu fermentacji, regulacji pasa\u017cu, zmniejszeniu obj\u0119to\u015bci stolca i produkcji gazu. Nale\u017cy jednak zaznaczy\u0107, \u017ce nie rekomenduje si\u0119 stosowania diety low-FODMAP bez wskaza\u0144 lekarskich i na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119<\/strong>. Pacjent powinien zosta\u0107 poinstruowany przez lekarza lub poprowadzi\u0107 j\u0105 pod okiem dietetyka klinicznego. Nieodpowiednio przeprowadzona lub zbyt d\u0142ugie jej stosowanie mo\u017ce prowadzi\u0107 do m.in. niedobor\u00f3w pokarmowych.<\/strong><\/p>\n\n\n\n W 2020 roku na \u0142amach czasopisma Psychiatry Jouranal opublikowano badanie, w kt\u00f3rym por\u00f3wnano m.in. wp\u0142yw r\u00f3\u017cnych diet na zesp\u00f3\u0142 jelita dra\u017cliwego (IBS) w tym diet\u0119 low-FODMAP, bezglutenow\u0105 i \u015br\u00f3dziemnomorsk\u0105. Analiza trzech bada\u0144 randomizowanych (w tym jedno z podw\u00f3jnie \u015blep\u0105 pr\u00f3b\u0105) wykaza\u0142a wyra\u017an\u0105 tendencj\u0119 w kierunku poprawy konsystencji i cz\u0119stotliwo\u015bci wypr\u00f3\u017cnie\u0144 po zastosowaniu diety low-FODMAP w por\u00f3wnaniu z pozosta\u0142ymi dietami.<\/p>\n\n\n\n W lutym 2023 opublikowano najwi\u0119ksze badanie oceniaj\u0105ce wp\u0142yw diety FODMAP na objawy zespo\u0142u jelita dra\u017cliwego (IBS) z wykorzystaniem aplikacji mobilnej FODMAP by FoodMaestro<\/em> przez pacjent\u00f3w<\/strong>. <\/p>\n\n\n\n Do badania zakwalifikowano 20 553 os\u00f3b. Aplikacja zawiera kwestionariusz umo\u017cliwiaj\u0105cy ocen\u0119 wyst\u0119puj\u0105cych u pacjent\u00f3w nast\u0119puj\u0105cych objaw\u00f3w: objawy og\u00f3lne, b\u00f3l brzucha, wzd\u0119cia, biegunk\u0119 i zaparcia, przy u\u017cyciu 4-punktowej skali Likerta (0 brak; 1 \u0142agodne; 2 umiarkowane; 3 ci\u0119\u017cki). U os\u00f3b, u kt\u00f3rych wyst\u0119powa\u0142y objawy na pocz\u0105tku badania oko\u0142o po\u0142owa (45% – 55%) zg\u0142osi\u0142a zmniejszenie objaw\u00f3w na pierwszym etapie diety FODMAP, szczeg\u00f3lnie b\u00f3lu brzucha, wzd\u0119\u0107, biegunki i zapar\u0107. <\/p>\n\n\n\n Do 2 etapu zakwalifikowano si\u0119 ju\u017c tylko 2053 uczestnik\u00f3w. Poziom tolerancji na poszczeg\u00f3lne produkty oceniano za pomoc\u0105 pytania pojawiaj\u0105cego si\u0119 na ekranie pod koniec ka\u017cdego dnia: \u201eCzy na podstawie objaw\u00f3w mo\u017cesz przej\u015b\u0107 do kolejnego kroku?\u201d Je\u015bli uczestnicy odpowiedzieli \u201enie\u201d, produkt spo\u017cywczy zosta\u0142 oznaczony jako nietolerowany, a je\u015bli \u201etak\u201d, produkt uznano za tolerowany. Najcz\u0119\u015bciej zg\u0142aszanymi objawami podczas prowokacji pokarmowych by\u0142y objawy og\u00f3lne, b\u00f3l brzucha i wzd\u0119cia. Najbardziej problematycznymi produktami okaza\u0142y si\u0119 chleb pszenny (13,1%), cebula (10,1%), czosnek (8%), mleko (7,8%) oraz makaron pszenny (6,3%). <\/p>\n\n\n\n Etap drugi diety uko\u0144czy\u0142o 965 uczestnik\u00f3w i zostali oni zakwalifikowani do etapu trzeciego. Podczas personalizacji diety aplikacja wykluczy\u0142a produkty, kt\u00f3re spowodowa\u0142y objawy na etapie drugim lub kt\u00f3re pacjenci zaznaczyli r\u0119cznie. \u015awiadomo\u015b\u0107 ta umo\u017cliwi\u0142a im wyeliminowanie produkt\u00f3w, na kt\u00f3re organizm \u017ale reagowa\u0142 lub produkt\u00f3w nielubianych.<\/p>\n\n\n\n Dieta low-FODMAP jest skuteczna w przypadku zespo\u0142u jelita dra\u017cliwego (IBS) i bezpieczna w kr\u00f3tkim czasie.<\/strong> Jest ona diet\u0105 niedoborow\u0105 i nie powinna by\u0107 stosowana bez wcze\u015bniejszej przeprowadzonej diagnostyki i bez zalece\u0144 lekarskich. Szacuje si\u0119, \u017ce prawid\u0142owo przeprowadzona przyczynia si\u0119 do zmniejszenia lub eliminacji objaw\u00f3w u oko\u0142o 75% pacjent\u00f3w poprzez ograniczenie fermentacji, regulacj\u0119 pasa\u017cu jelitowego, zmniejszenie obj\u0119to\u015bci stolca i produkcji gazu. Dieta jest etapowa i do\u015b\u0107 wymagaj\u0105ca pod k\u0105tem uwa\u017cno\u015bci, ale przej\u015bcie przez ni\u0105 znacznie poprawia komfort \u017cycia, pozwalaj\u0105c ustali\u0107, kt\u00f3re z produkt\u00f3w wywo\u0142uj\u0105 i\/lub nasilaj\u0105 niepo\u017c\u0105dane objawy.<\/p>\n\n\n\n Pi\u015bmiennictwo<\/p>\n\n\n\nNa czym polega dieta low-FODMAP?<\/h2>\n\n\n\n
Podzia\u0142 produkt\u00f3w \u017cywno\u015bciowych ze wzgl\u0119du na zawarto\u015b\u0107 FODMAP<\/h2>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/www.alab.pl\/centrum-wiedzy\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/low-fodmap-tabela-jpg.webp\")
Opracowanie na podstawie: Andrych K., G\u0142ady\u015b K., Zesp\u00f3\u0142 jelita nadwra\u017cliwego \u2013 diagnostyka, rekomendacje, \u017cywienie.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\nKomu i kiedy rekomenduje si\u0119 diet\u0119 low-FODMAP?<\/h2>\n\n\n\n
Czy dieta low-FODMAP jest skuteczna i bezpieczna?<\/h2>\n\n\n\n
Low-FODMAP czy inna dieta?<\/h2>\n\n\n\n
Badanie z wykorzystaniem aplikacji mobilnej<\/h2>\n\n\n\n
Podsumowanie<\/h2>\n\n\n\n
\n\n\n\n