Artykuł powstał 29.10.2020 r., ostatnia aktualizacja: 14.01.2026 r.
Co roku około 3 000 Polek słyszy diagnozę nowotwór szyjki macicy. Połowa z nich nigdy nie wyzdrowieje, ponieważ zgłosiła się do lekarza zbyt późno. Oznacza to, że z 10 kobiet, u których codziennie wykrywa się w Polsce raka szyjki macicy, tylko połowie udaje się pomóc. Część z nich nie zdążyła po prostu wykonać na czas odpowiednich badań. Jak zapobiegać rakowi szyjki macicy, jakie badania regularnie wykonywać, jakie są objawy tego nowotworu i czy można go wyleczyć. Zapraszamy do artykułu.
| Z artykułu dowiesz się, że: >> Co roku w Polsce raka szyjki macicy rozpoznaje się u około 3000 kobiet, z których połowa umiera z powodu zbyt późnego wykrycia. >> Przyczyną ponad 95% przypadków raka szyjki macicy jest przetrwałe zakażenie wysokoonkogennymi typami wirusa HPV (przede wszystkim 16 i 18). >> Rak szyjki macicy rozwija się latami i we wczesnych stadiach nie daje żadnych objawów. >> Rak szyjki macicy nie jest chorobą dziedziczną ani genetyczną. >> Nowoczesna profilaktyka opiera się na trzech filarach: szczepieniach przeciwko HPV, badaniach przesiewowych wykrywających wirusa HPV oraz cytologii płynnej (LBC). >> Test HPV można wykonać samodzielnie w domu. >> Rokowania są bardzo dobre we wczesnym stadium (I stopień – ok. 93% wyleczeń), bardzo złe w zaawansowanym (IV stopień – tylko ok. 15% wyleczeń). >> Regularne badania przesiewowe (test HPV + cytologia) pozwalają wykryć zmiany przedrakowe lub raka w stadium w pełni wyleczalnym. |
Spis treści:
- Rak szyjki macicy – co to za choroba?
- Klasyfikacja raka szyjki macicy
- Przyczyny raka szyjki macicy
- Rak szyjki macicy – objawy
- Profilaktyka raka szyjki macicy
- Diagnostyka raka szyjki macicy
- Leczenie raka szyjki macicy
- Rak szyjki macicy – rokowania
- Zakończenie
- Rak szyjki macicy – sekcja FAQ
Rak szyjki macicy – co to za choroba?
Rak szyjki macicy to nowotwór, który powstaje najczęściej z komórek nabłonka wyścielającego kanał szyjki macicy.
Szyjka macicy jest od wewnątrz pokryta nabłonkiem gruczołowym, który przy ujściu zewnętrznym zamienia się w nabłonek płaski. Około 80% nowotworów tego narządu to raki płaskonabłonkowe, około 10% (5-20%) to raki gruczołowe. Pozostałe nowotwory to bardzo rzadkie przypadki chłoniaków, mięsaków lub przerzutów z innych narządów.
W klasyfikacji ICD-10 nowotwór złośliwy szyjki macicy ma kod C53. W zależności od tego, jaki obszar zajmują komórki nowotworowe wyróżnia się m.in:
- C53.0: nowotwór złośliwy błony śluzowej kanału szyjki macicy (endocervix) – zmiana jest ograniczona do komórek endocerwikalnych;
- C53.1: nowotwór złośliwy błony śluzowej zewnętrznej powierzchni szyjki macicy (ectocervix) – zmiana pojawiająca się na powierzchni zewnętrznej;
- C53.8: zmiana przekraczająca granice szyjki macicy – naciekająca inne struktury.
Kod D06 ma rak w stadium przedinwazyjnym, kiedy obserwuje się stan przedrakowy, np. CIN3/HSIL.
Epidemiologia – kto najczęściej choruje na raka szyjki macicy?
Rak szyjki macicy dotyka kobiety w każdym wieku. Ponieważ jednak jest to nowotwór, który rozwija się kilka-kilkanaście lat, najczęściej wykrywany jest u kobiet po 44 r.ż.
Struktura zachorowań ze względu na wiek wygląda w Polsce następująco:
- 25-44 lata – 12%,
- 45-64 lata – 58,5%,
- powyżej 65 r.ż. – 29,5%.
Niestety struktura zgonów z tego samego powodu wygląda odmiennie. Ponieważ u kobiet powyżej 65 r.ż. rak wykrywany jest w późniejszym stadium, umierają one częściej niż młodsze kobiety.
Struktura zgonów w zależności od wieku:
- 25-44 lata – 4,5%,
- 45-64 lata – 55 %,
- powyżej 65 r.ż. – 40,5%.
>> Przeczytaj: Najczęstsze nowotwory u kobiet i mężczyzn
Klasyfikacja raka szyjki macicy
Rak szyjki macicy może być klasyfikowany ze względu na typ histologiczny lub stadium zaawansowania.
Typ histologiczny według WHO
Typ histologiczny nowotworu to klasyfikacja, która określa, z jakiego rodzaju komórek powstał nowotwór i jak bardzo badane komórki różnią się od zdrowej tkanki – czyli jaki jest ich stopień złośliwości.
Pobranie materiału do takiego badania umożliwia cytologia. Dawniej była to tzw. cytologia klasyczna, obecnie rekomendowana jest cytologia płynna (LBC).
W badaniu widać, czy zmiany obecne są w obrębie nabłonka płaskiego czy gruczołowego i jakie jest ich zaawansowanie.
- CIN1/LSIL – zmiany w nabłonku płaskim o charakterze dysplazji, czyli nieprawidłowych komórek, będących zmianą przednowotworową.
- CIN2/HSIL – dysplazja średniego stopnia.
- CIN3/HSIL – dysplazja dużego stopnia w stadium przednowotworowym – stanowi wskazanie do pilnego leczenia, ponieważ poprzedza wystąpienie raka szyjki macicy.
W przypadku zmian w obrębie nabłonka gruczołowego w badaniu cytologicznym widać:
- raka gruczołowego przedinwazyjnego,
- raka gruczołowego z wczesną inwazją,
- raka gruczołowego.
Stadia zaawansowania – klasyfikacja FIGO
W klasyfikacji FIGO ocenia się stopień zaawansowania nowotworów ginekologicznych, w zależności od lokalizacji zmiany, głębokości naciekania, zajęcia węzłów chłonnych czy przerzutów.
W przypadku raka szyjki macicy są to:
- stadium I – rak ograniczony do szyjki macicy.
- stadium II – nowotwór rozrasta się poza szyjkę macicy, jednak stopień naciekania jest ograniczony – nie zajmuje jeszcze dolnej 1/3 części pochwy ani ścian miednicy.
- stadium III – rak nacieka ściany miednicy, może zajmować 1/3 dolnej części pochwy, może występować wodonercze.
- stadium IV – nowotwór wykracza poza struktury miednicy mniejszej, może naciekać pęcherz moczowy lub odbytnicę, może być rozsiew i przerzuty do odległych narządów.
>> Zobacz: Ból pęcherza – możliwe przyczyny, objawy, badania i leczenie
Przyczyny raka szyjki macicy
Głównym czynnikiem ryzyka rozwoju tego nowotworu jest przetrwałe zakażenie wysokoonkogennymi typami wirusa HPV. Każda kobieta, niezależnie od wieku, narażona jest na zakażenie. Istnieje wiele typów wirusa HPV, ale tylko niektóre z nich są rakotwórcze i prowadzą do rozwoju raka szyjki macicy. Do zakażenia dochodzi najczęściej podczas stosunku płciowego z osobą zakażoną.
Zakażenie wirusem HPV jest najczęstszą infekcją przenoszoną drogą płciową, dlatego wszystkie kobiety, które rozpoczęły życie seksualne, mogą mieć kontakt z zarówno z typami wirusa HPV niskiego ryzyka, jak również tymi najgroźniejszymi. Szacuje się, że nawet 80% kobiet aktywnych seksualnie ulega zarażeniu wirusem HPV przynajmniej raz w ciągu całego życia.
>> Zobacz: Objawy HPV u kobiet. Przyczyny, diagnostyka i leczenie
W większości przypadków (ok. 70-90%) organizm samoistnie eliminuje wirusa w ciągu 6-24 miesięcy od zakażenia. U części kobiet dochodzi jednak do przetrwałego zakażenia (persistent infection), zwłaszcza typami wysokiego ryzyka (głównie HPV 16 i HPV 18). Przekształcenie nieprawidłowych komórek w nowotwór zajmuje zazwyczaj 15-20 lat.
>> Przeczytaj: HPV u mężczyzny – objawy, diagnostyka, profilaktyka
| To ważne: Długotrwałe zakażenie wysokoonkogennymi typami wirusa HPV jest przyczyną większości (95%) przypadków raka szyjki macicy oraz stanów przedrakowych. |
Rak szyjki macicy – czynniki ryzyka
W procesie powstawania raka szyjki macicy ważne jest także jednoczesne współdziałanie dodatkowych czynników ryzyka, do których zalicza się:
- wczesne rozpoczęcie współżycia płciowego,
- duża liczba partnerów seksualnych,
- wieloletnie stosowanie środków antykoncepcyjnych,
- palenie papierosów,
- niski status socjoekonomiczny,
- liczne porody,
- przewlekłe stany zapalne pochwy, spowodowane np. chlamydią.
| Pamiętaj: Środki antykoncepcyjne nie są lekami, które powodują raka szyjki macicy. Ponieważ jednak chronią przed ciążą – mogą być powodem niezużywania prezerwatyw, co zwiększa ryzyka infekcji wirusem HPV. |
Czynnikiem zwiększającym ryzyko wystąpienia raka szyjki macicy jest osłabienie układu odpornościowego, w tym zakażenie wirusem HIV – szacuje się, że ryzyko u takich pacjentek wzrasta pięciokrotnie.
>> Sprawdź: Jakie są najczęstsze przyczyny nowotworów?
Czy rak szyjki macicy jest dziedziczny?
Rak szyjki macicy nie jest chorobą dziedziczną ani uwarunkowaną genetycznie, czyli fakt zachorowania matki, siostry lub innej kobiety w rodzinie nie jest czynnikiem ryzyka dla pozostałych kobiet.
W diagnostyce związanej z rakiem szyjki macicy wykonuje się natomiast badanie, które nazywa się genotypowanie HPV, które jest analizą materiału genetycznego wirusa, a nie pacjentki. Jednak zbieżność nazw czasem kojarzy się pacjentom z badaniami na obecność mutacji w genach u człowieka. Stąd może powstać mylne przekonanie, iż rak szyjki macicy jest uwarunkowany genetycznie.
>> To może Cię zainteresować: Czy rak jest dziedziczny? Fakty i mity na temat dziedziczenia nowotworu
Rak szyjki macicy – objawy
Rak szyjki macicy rozwija się bezboleśnie i długo, przez wiele lat, może nie dawać żadnych objawów.
Przetrwałe zakażenie typami wysokoonkogennymi wirusa HPV, w szczególności typami HPV 16 lub 18, powoduje powstanie najpierw dysplazji, następie stanu przednowotworowego, a następnie raka szyjki macicy. Dlatego tak ważne są badania przesiewowe, które pomagają w wykrywaniu zmian na wczesnym etapie, gdy są one w pełni możliwe do wyleczenia.
Jakie są pierwsze objawy raka szyjki macicy?
Jak napisano wyżej, choroba nie daje wczesnych objawów; pierwsze pojawiające się symptomy obserwuje się w późniejszych jej fazach i są niespecyficzne. Należą do nich:
- upławy – krwiste lud wodniste, czasem cuchnące o brudnoszarym kolorze.
- krwawienia pomiędzy miesiączkami – zwłaszcza u kobiet w okresie przedmenopauzalnym.
- plamienia, krwawienia po stosunku.
- obfitsze niż zwykle miesiączki.
Mogą zdarzać się bóle w podbrzuszu, bóle miednicy.
>> Przeczytaj: Objawy raka jajnika i nowotworów macicy
Rak szyjki macicy – objawy choroby zaawansowanej
Symptomy jawnie klinicznej choroby, często w stadium zaawansowanym to, gdy proces jest rozsiany i/lub obecne są przerzuty to:
- uporczywy ból pleców, nóg lub miednicy,
- utrata masy ciała,
- obrzęki nóg,
- bolesne parcia na mocz i stolec,
- krew w moczu,
- wodonercze widoczne w USG jamy brzusznej,
- niedrożność jelit,
- zablokowanie odpływu moczu.
>> Sprawdź: Rak endometrium – objawy, diagnostyka, leczenie
Gdzie boli przy raku szyjki macicy?
Wczesne stadium choroby – stan przednowotworowy lub rozrost nowotworu ograniczony do szyjki macicy – nie powoduje objawów bólu. W stadium zaawansowanym mogą pojawiać się bóle w podbrzuszu, bóle w dole pleców, bóle w miednicy.
Profilaktyka raka szyjki macicy
Nowoczesna profilaktyka raka szyjki macicy opiera się na trzech filarach:
- szczepieniach przeciwko HPV – jest to profilaktyka pierwotna, która pozwala w znacznym stopniu wyeliminować ryzyko zachorowania. Należy jednak pamiętać, że szczepienia nie stanowią całkowitej ochrony przed wszystkimi typami wysokoonkogennymi wirusa, dlatego osoby zaszczepione nadal powinny regularnie wykonywać badania;
- badaniach przesiewowych – ich podstawą obecnie są badania w kierunku wykrywania wirusa HPV – dodatni wynik testu na obecność onkogennych typów HPV świadczy o zwiększonym ryzyku rozwoju zmian przedrakowych i raka, nawet jeśli cytologia jest prawidłowa;
- cytologii LBC.
| Wskazówka: Badanie HPV można obecnie wykonać również w samodzielnie w domu. Zamów test online. |
>> Zobacz:
Diagnostyka raka szyjki macicy
Podstawą diagnostyki raka szyjki macicy jest cytologia płynna, która uwidacznia istnienie i stadium zaawansowania komórek nowotworowych.
Obowiązkowe elementy diagnozy raka szyjki macicy to badanie miednicy i biopsja.
Badaniem, które również jest wykonywanie, jest kolposkopia – badanie ginekologiczne pozwalające na ocenę szyjki macicy, ułatwiające wykrywanie zmian nowotworowych i przedrakowych oraz umożliwia pobrania wycinka.
W zaawansowanych stadiach choroby, w celu oceny zasięgu guza oraz podjęcia decyzji odnośnie leczenia, należy wykonać rezonans magnetyczny miednicy mniejszej.
Czy cytologia zawsze wykryje raka?
Cytologia LBC wykrywa stany przedrakowe i raka z ok. 90% czułością, a jej specyficzność wynosi nawet do 98%. Oznacza to, iż wykryte w cytologii zmiany z bardzo dużą pewnością świadczą o nowotworze. Cytologia płynna to również mniejszy odsetek wyników fałszywie ujemnych, czyli zmniejszone jest prawdopodobieństwo przeoczenia zmienionych komórek.
>> To może Cię zainteresować: HPV a ciąża – co warto wiedzieć? Objawy, diagnostyka, leczenie
Leczenie raka szyjki macicy
Leczenie choroby zależy od stadium zaawansowania. Może to być leczenie chirurgiczne, np. konizacja czy nawet histerektomia. Jeśli obraz kliniczny tego wymaga stosowana jest chemioradioterapia lub tylko radioterapia.
Rak szyjki macicy – rokowania
Rokowanie w raku szyjki macicy zależy przede wszystkim od stopnia zaawansowania nowotworu.
Im niższy stopień zaawansowania, tym lepsze rokowania. W przypadku nowotworu I, gdy zmiany dotyczą tylko komórek nabłonka, wyleczeniu ulega ok. 93% kobiet. W bardziej zaawansowanych stadiach nowotworu, np. w stadium IV, tylko 15% pacjentek zostanie wyleczonych. Dlatego tak ważne w przypadku tej choroby są badania profilaktyczne.
>> Zobacz: Wynik cytologii i co dalej? Uproszczona interpretacja wyników
Zakończenie
Na raka szyjki macicy może zachorować każda kobieta. Regularnie wykonując proste, bezbolesne badania – wykrywanie wirusa HPV i – gdy jest to potrzebne – cytologia – można wyeliminować niebezpieczeństwo rozwoju groźnego stadium choroby.
Rak szyjki macicy – sekcja FAQ
Przyczyną raka szyjki macicy jest przetrwałe zakażenie wirusem HPV.
Rak szyjki macicy wykryty we wczesnym stadium jest w pełni wyleczalny, natomiast wykrywany później może być chorobą śmiertelną. Obecnie w Polsce nadal połowa kobiet po diagnozie raka szyjki macicy umiera, ponieważ nie poddają się regularnym badaniom.
Rak szyjki macicy wykryty we wczesnym stadium jest w pełni wyleczalny.
Najgorsze rokowanie jest w stadium IV nowotworu.
Stadium IV nowotworu.
Nie, morfologia nie wykrywa raka szyjki macicy. Zmiany w morfologii świadczące o ewentualnej chorobie nowotworowej mogą być widoczne dopiero w zaawansowanym stadium choroby, ale nie są to zmiany charakterystyczne dla tego typu raka.
Na dziś nie ma takiego badania. Nowotwór szyjki macicy dotyczy komórek nabłonka, dlatego organizm nie ma potrzeby wytwarzania specyficznych przeciwciał i są obecne w bardzo niskich stężeniach lub w ogóle nieobecne.
USG dopochwowe może uwidocznić nieprawidłowości w obrębie szyjki macicy, ale nie jest to badanie diagnozujące raka szyjki macicy.
Nie, CRP w raku szyjki macicy jest na ogół prawidłowe, zwłaszcza na początkowym etapie choroby. Zmiany w CRP mogą być widoczne w zaawansowanym stadium choroby, jednak nie jest to badanie specyficzne dla tego nowotworu.
Bibliografia
- https://onkologia.org.pl/pl/nowotwor-szyjki-macicy-typy-morfologiczne (dostęp: 02.01.2026).
- Rak Szyjki Macicy Podręczne Algorytmy. RAK SZYJKI MACICY REKOMENDACJE w oparciu o wytyczne ESGO-ESTRO-ESP dotyczące raka szyjki macicy. Polskie Towarzystwo Ginekologii Onkologicznej https://ptgo.pl › wp-content › uploads › 2022/01 (dostęp: 02.01.2026).
- Wojciechowska U, Barańska K, Miklewska M, Didkowska JA. Cancer incidence and mortality in Poland in 2020. Nowotwory. Journal of Oncology 2023;73(3):129-145. DOI: https://doi.org/10.5603/NJO.2023.0026 (dostęp: 02.01.2026).
- Nowotwory złośliwe w Polsce w 2020 roku; Urszula Wojciechowska, Klaudia Barańska, Irmina Michałek, Paweł Olasek, Marta Miklewska, Joanna A. Didkowska; Warszawa 2022.
- Jach R., Sznurkowski J.J., Bidziński M., Misiek M.,Knapp P., Bodnar L., Bieńkiewicz A., Blecharz P., Kojs Z., Kotarski J., Markowska J., Mądry R., Sawicki W., Wicherek Ł., Basta A. Zalecenia Polskiego Towarzystwa Ginekologii Onkologicznej dotyczące diagnostyki i leczenia raka szyjki macicy. Curr Gynecol Oncol 2017, 15 (1), p. 24–33 DOI: 10.15557/CGO.2017.0002 (dostęp: 02.01.2026).
- HPV i rak szyjki macicy – aktualny stan wiedzy. Polskie Towarzystwo Patologów – Raport 2022/2023
- WHO – Fact Sheet on Cervical Cancer https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/cervical-cancer (dostęp: 02.01.2026).
