Stwardnienie rozsiane (SM, w klasyfikacji ICD-10 oznaczone kodem G35)to przewlekła choroba ośrodkowego układu nerwowego, której objawy mogą być bardzo zróżnicowane i niespecyficzne. Wczesne rozpoznanie ma kluczowe znaczenie dla spowolnienia postępu choroby. W tym artykule dowiesz się, jak zaczyna się SM, jakie daje objawy u dorosłych i dzieci oraz jakie badania są niezbędne w diagnostyce.
| Z tego artykułu dowiesz się, że: >> stwardnienie rozsiane (SM) to przewlekła choroba neurologiczna o zróżnicowanym przebiegu i objawach, >> pierwsze objawy SM mogą być niespecyficzne i przemijające, co często opóźnia rozpoznanie, >> najczęstsze symptomy obejmują zaburzenia widzenia, czucia, równowagi oraz przewlekłe zmęczenie, >> objawy neurologiczne wynikają z uszkodzenia osłonek mielinowych w ośrodkowym układzie nerwowym, >> SM rzadko daje typowe objawy skórne – odczucia skórne mają zwykle podłoże neurologiczne, >> choroba może występować także u dzieci, a jej objawy mogą wpływać na rozwój i funkcjonowanie poznawcze, >> w późniejszych etapach mogą pojawić się trwałe zaburzenia ruchowe i poznawcze, >> diagnostyka SM wymaga kompleksowego podejścia, w tym badań obrazowych i laboratoryjnych, >> badania należy wykonywać zgodnie z zaleceniami lekarza – także w celu wczesnego wykrywania chorób, >> objawy SM mogą przypominać inne schorzenia, dlatego kluczowe znaczenie ma diagnostyka różnicowa. |
Spis treści:
- Od czego zaczyna się stwardnienie rozsiane?
- Objawy neurologiczne w stwardnieniu rozsianym
- Czy stwardnienie rozsiane daje objawy skórne?
- Stwardnienie rozsiane u dzieci – objawy
- Późne objawy stwardnienia rozsianego
- Jak zdiagnozować stwardnienie rozsiane?
- Objawy stwardnienia rozsianego: odpowiedzi na najczęstsze pytania (FAQ)
Od czego zaczyna się stwardnienie rozsiane?
Początek SM bywa trudny do uchwycenia. Choroba rozwija się stopniowo, a pierwsze objawy mogą mieć charakter przemijający. Często są one bagatelizowane lub przypisywane zmęczeniu, stresowi czy niedoborom.
Najczęściej początkowe objawy dotyczą układu nerwowego i mają charakter rzutów – epizodów pogorszenia stanu neurologicznego, po których może nastąpić częściowa lub całkowita poprawa.
>> Zobacz też: Stwardnienie rozsiane: objawy, przyczyny, diagnostyka i leczenie
Pierwsze objawy SM u dorosłych
Pierwsze objawy stwardnienia rozsianego u dorosłych są zróżnicowane i zależą od lokalizacji zmian w układzie nerwowym. Do najczęstszych należą:
- zaburzenia widzenia (np. zamazane widzenie, podwójne widzenie),
- drętwienie lub mrowienie kończyn,
- osłabienie mięśni,
- zaburzenia równowagi i koordynacji,
- przewlekłe zmęczenie.
Objawy neurologiczne w stwardnieniu rozsianym
SM objawia się przede wszystkim zaburzeniami neurologicznymi, wynikającymi z uszkodzenia osłonek mielinowych nerwów. Do typowych objawów należą:
- zaburzenia czucia (parestezje),
- spastyczność mięśni,
- problemy z mową,
- trudności w koncentracji i pamięci,
- zaburzenia funkcji pęcherza moczowego.
Warto pamiętać, że objawy neurologiczne mogą mieć różne nasilenie i nie występują u wszystkich pacjentów jednocześnie.
Czy stwardnienie rozsiane daje objawy skórne?
SM nie jest chorobą skóry, dlatego typowe objawy skórne nie należą do jej obrazu klinicznego. Jednak pacjenci czasami zgłaszają:
- uczucie pieczenia skóry,
- nadwrażliwość na dotyk,
- nietypowe odczucia, mylnie interpretowane jako zmiany skórne.
Frazy takie jak „czerwone plamy” czy „wysypka” są potoczne i zwykle nie mają związku ze stwardnieniem rozsianym. Jeśli występują zmiany skórne, wymagają one odrębnej diagnostyki.
Stwardnienie rozsiane u dzieci – objawy
SM u dzieci występuje rzadziej niż u dorosłych, ale jest możliwe. Objawy mogą być podobne, choć często trudniejsze do rozpoznania.
U dzieci obserwuje się m.in.:
- zaburzenia widzenia,
- trudności w chodzeniu,
- osłabienie kończyn,
- nagłe pogorszenie wyników w nauce,
- zaburzenia koncentracji.
Późne objawy stwardnienia rozsianego
W miarę postępu choroby mogą pojawiać się bardziej nasilone objawy, które wpływają na codzienne funkcjonowanie:
- trwałe zaburzenia ruchowe,
- problemy z samodzielnym poruszaniem się,
- zaburzenia poznawcze,
- przewlekły ból,
- zaburzenia emocjonalne (np. depresja).
Nie u każdego pacjenta dochodzi do zaawansowanego stadium choroby – przebieg SM jest bardzo indywidualny.
Jak zdiagnozować stwardnienie rozsiane?
Diagnostyka stwardnienia rozsianego opiera się na aktualnych kryteriach McDonalda (2017), które wymagają potwierdzenia rozsiania zmian w czasie i przestrzeni w ośrodkowym układzie nerwowym oraz wykluczenia innych chorób. Nie istnieje jedno badanie pozwalające na rozpoznanie – konieczne jest podejście kompleksowe.
Jakie badania wykonuje się przy podejrzeniu SM?
- Rezonans magnetyczny (MRI)
Podstawowym badaniem jest rezonans magnetyczny mózgu i rdzenia kręgowego. Umożliwia on wykrycie charakterystycznych zmian demielinizacyjnych oraz ocenę ich rozmieszczenia i aktywności. W razie potrzeby badanie powtarza się w czasie.
- Badanie płynu mózgowo-rdzeniowego
Analiza płynu mózgowo-rdzeniowego ma znaczenie uzupełniające, szczególnie przy niejednoznacznym obrazie klinicznym. Ocenia się m.in. obecność prążków oligoklonalnych, które mogą potwierdzać proces zapalny w układzie nerwowym.
- Potencjały wywołane
Badania te oceniają przewodnictwo impulsów w drogach nerwowych i pozwalają wykryć zmiany niewidoczne w innych badaniach. Są pomocne zwłaszcza we wczesnej diagnostyce.
- Badania laboratoryjne krwi
Badania krwi służą głównie wykluczeniu innych przyczyn objawów, takich jak choroby autoimmunologiczne, zakażenia czy niedobory (np. witaminy B12). W diagnostyce różnicowej stwardnienia rozsianego wykorzystuje się m.in. badanie przeciwciał przeciw akwaporynie 4 (AQP4), które pozwala odróżnić SM od chorób ze spektrum neuromyelitis optica (NMOSD), wymagających odmiennego postępowania.
Objawy stwardnienia rozsianego: odpowiedzi na najczęstsze pytania (FAQ)
Ból w SM może mieć różny charakter – od neuropatycznego (pieczenie, kłucie) po bóle mięśniowe związane ze spastycznością. Nie jest to objaw obecny u wszystkich pacjentów.
Ból szyi może pojawiać się przy zmianach w odcinku szyjnym rdzenia kręgowego. Czasem towarzyszy mu tzw. objaw Lhermitte’a, czyli uczucie „prądu” przy pochylaniu głowy.
Bóle głowy nie są typowym objawem SM, ale mogą współistnieć. Bóle szyi częściej wynikają z napięcia mięśniowego lub zmian neurologicznych.
Objawy SM mogą przypominać inne choroby, takie jak:
– choroby autoimmunologiczne,
– niedobory witamin (np. witaminy B12),
– choroby zakaźne,
– migrena.
Bibliografia
- Thompson AJ, Baranzini SE, Geurts J, Hemmer B, Ciccarelli O. Multiple sclerosis. Lancet. 2018
- Montague T, Drummond J, Ng K, Parratt J. Advancements in multiple sclerosis. Intern Med J. 2025
- Garg N, Smith TW. An update on immunopathogenesis, diagnosis, and treatment of multiple sclerosis. Brain Behav. 2015
