Zespół złego wchłaniania to grupa zaburzeń prowadzących do nieprawidłowego przyswajania składników odżywczych z przewodu pokarmowego. Problem może dotyczyć zarówno trawienia, jak i samego procesu wchłaniania w jelicie cienkim. Zastanawiasz się, jak wychwycić chorobę? Jak wygląda jego leczenie? Źle wchłaniam – co mam jeść?
Z tego artykułu dowiesz się:
- czym jest zespół złego wchłaniania,
- na czym polega problem zaburzonego przyswajania składników odżywczych,
- jakie są jego najczęstsze przyczyny,
- jakie są typowe objawy u dorosłych, dzieci i niemowląt,
- jakie badania wykonuje się w diagnostyce,
- czy istnieją skuteczne metody leczenia,
- rola diety oraz przykłady produktów zalecanych i niezalecanych.
Spis treści:
- Czym jest zespół złego wchłaniania?
- Zespół złego wchłaniania – przyczyny
- Objawy zespołu złego wchłaniania
- Diagnostyka zespołu złego wchłaniania – jakie badania wykonać?
- Leczenie zespołu złego wchłaniania
- Zespół złego wchłaniania – co jeść?
- Zakończenie
Czym jest zespół złego wchłaniania?
Zespół złego wchłaniania obejmuje różne zaburzenia prowadzące do utrudnionego przyswajania składników odżywczych — białek, tłuszczów, węglowodanów, witamin oraz minerałów. W normalnych warunkach pokarm jest trawiony i rozkładany na mniejsze cząsteczki, które mogą zostać wchłonięte przez błonę śluzową jelita i przekazane do krwi. Jeśli którykolwiek z tych etapów zostanie zaburzony, organizm zaczyna tracić cenne substancje odżywcze.
Problem może wynikać z niewłaściwej pracy trzustki, uszkodzenia jelita cienkiego, niedoboru enzymów, braku żółci lub nieprawidłowego transportu składników odżywczych. W zależności od przyczyny zespół złego wchłaniania może być selektywny (obejmować jeden składnik) lub dotyczyć wielu składników jednocześnie.
Zespół złego wchłaniania – przyczyny
Przyczyny zespołu złego wchłaniania są liczne i mogą wynikać zarówno z chorób przewlekłych, jak i czynników przejściowych. Najczęstsze to:
- przewlekłe zapalenie/niewydolność trzustki – prowadzi do niedoboru enzymów trawiennych,
- niedobór lub zaburzenia wydzielania żółci – utrudniają prawidłowe trawienie tłuszczów,
- celiakia – choroba autoimmunologiczna związana z uszkodzeniem kosmków jelitowych,
- choroby zapalne jelit, np. choroba Leśniowskiego-Crohna,
- zespół krótkiego jelita – po operacjach, gdy znaczna część jelita została usunięta,
- SIBO – przerost bakterii w jelicie cienkim, prowadzący do zaburzeń trawienia,
- infekcje jelitowe – pasożytnicze lub bakteryjne,
- uszkodzenia po radioterapii i chemioterapii,
- wrodzone zaburzenia metaboliczne i enzymatyczne.
W wielu przypadkach przyczyny mogą się nakładać, dlatego proces diagnostyczny bywa złożony.
Objawy zespołu złego wchłaniania
Objawy mogą zależeć od rodzaju zaburzeń i stopnia niedoborów. Często dotyczą układu pokarmowego, ale mogą także manifestować się ogólnie – w wyniku przewlekłego niedożywienia.
Objawy u dorosłych
W tej populacji najczęściej pojawiają się:
- przewlekła biegunka, często tłuszczowa (jasna, błyszcząca, trudna do spłukania),
- wzdęcia, bóle brzucha, nadmierne gazy,
- utrata masy ciała i osłabienie,
- niedokrwistość wynikająca z niedoboru żelaza, B12 lub kwasu foliowego,
- sucha skóra, wypadanie włosów, łamliwość paznokci,
- zaburzenia kostne — osteopenia lub osteoporoza,
- częstsze infekcje z powodu osłabionej odporności,
- obrzęki wynikające z niedoboru białka,
- zaburzenia miesiączkowania u kobiet.
Objawy mogą narastać stopniowo i często są mylone z innymi schorzeniami przewodu pokarmowego.
Objawy zespołu złego wchłaniania u dzieci i niemowląt
U najmłodszych problem bywa szczególnie niebezpieczny, ponieważ wpływa na wzrastanie i rozwój – stąd należy być szczególnie wyczulonym na wczesną identyfikację problemu. W populacji pediatrycznej można zaobserwować:
- brak przyrostu lub spadek masy ciała,
- zahamowanie wzrostu,
- przewlekła biegunka, tłuszczowe stolce,
- wzdęcia, kolki, drażliwość,
- słaby apetyt lub niechęć do jedzenia,
- opóźnienie rozwoju fizycznego i motorycznego,
- objawy niedoborów — bladość, osłabienie, częste infekcje.
Wczesna diagnostyka u dzieci jest kluczowa, aby zapobiec trwałym zaburzeniom rozwoju.
Diagnostyka zespołu złego wchłaniania – jakie badania wykonać?
Proces diagnostyczny obejmuje zarówno badania laboratoryjne, jak i bardziej zaawansowane testy, które pozwalają ustalić przyczynę problemu.
Badania laboratoryjne
W tym zakresie najcenniejsze są:
- morfologia krwi obwodowej, CRP, ferrytyny – ocena gospodarki żelazowej,
- poziom witamin i minerałów – szczególnie D, B12, folianów, żelaza i wapnia,
- poziom białka i albumin – ocena stanu odżywienia,
- badanie kału – ocena obecności tłuszczów, stopnia strawienia resztek pokarmowych,
- badania w kierunku celiakii – przeciwciała przeciw transglutaminazie tkankowej i całkowite stężenie przeciwciał w klasie IgA,
- w zależności od objawów także badania mikrobiologiczne (np. pod kątem zakażeń przewodu pokarmowego).
Badania obrazowe
Jeśli podejrzewa się choroby trzustki, dróg żółciowych lub nieprawidłowości anatomiczne, wykonuje się:
- USG jamy brzusznej,
- tomografię komputerową,
- rezonans magnetyczny (czasem z fazą MRCP – gdy podejrzewane jest uszkodzenie dróg żółciowych).
Dodatkowe badania
Oprócz powyższych cennymi narzędziami diagnostycznymi są:
- endoskopia z biopsją jelita cienkiego,
- testy funkcjonalne – np. oznaczanie enzymów trzustkowych,
- wodorowy test oddechowy (w kierunku SIBO),
- badania genetyczne – przy chorobach wrodzonych.
Leczenie zespołu złego wchłaniania
Leczenie zależy od przyczyny zaburzeń. W większości przypadków obejmuje kilka elementów:
- leczenie przyczynowe – np. dieta bezglutenowa w celiakii, enzymy trzustkowe w niewydolności trzustki, antybiotyki w SIBO,
- uzupełnianie niedoborów – suplementacja witamin rozpuszczalnych w tłuszczach, B12, żelaza, wapnia, magnezu czy kwasu foliowego,
- leczenie biegunki i objawów towarzyszących,
- modyfikacja diety – kluczowy element wspierający leczenie,
- wsparcie żywieniowe – w ciężkich przypadkach żywienie dojelitowe lub pozajelitowe.
Im wcześniej wdroży się leczenie, tym mniejsze ryzyko trwałych powikłań.
Zespół złego wchłaniania – co jeść?
Dieta powinna być ustalana indywidualnie, jednak istnieją pewne ogólne zasady.
Produkty zalecane
Wspólnym mianownikiem żywieniowym wymienionej grupy chorób są:
- lekkostrawne posiłki gotowane lub duszone,
- chude mięso i ryby, jaja, tofu,
- kasze i ryż, pieczywo lekkostrawne,
- warzywa gotowane lub w formie puree,
- dozwolone tłuszcze łatwo przyswajalne, np. MCT (na zalecenie lekarza),
- probiotyki i fermentowane produkty (jeśli są dobrze tolerowane).
Produkty niezalecane
Nie jest rekomendowane, by dieta osoby z zespołem złego wchłaniania zawierała:
- potrawy smażone i ciężkostrawne,
- tłuste mięsa i wędliny,
- żywność wysokoprzetworzoną,
- zbyt duże ilości błonnika nierozpuszczalnego (np. surowe warzywa),
- napojów gazowanych, alkoholu,
- produktów nieprzyswajanych w konkretnych schorzeniach, np. glutenu w celiakii, laktozy w nietolerancji.
Zakończenie
Zespół złego wchłaniania to złożony problem, którego objawy mogą być różnorodne i nie zawsze jednoznaczne. Nieleczony prowadzi do poważnych niedoborów i zaburzeń ogólnoustrojowych, dlatego tak ważna jest odpowiednia diagnostyka i szybka reakcja. Regularne kontrolowanie stanu zdrowia, właściwa dieta i leczenie przyczynowe znacząco poprawiają jakość życia i pozwalają uniknąć długofalowych powikłań. Jeśli obserwujesz u siebie przewlekłe problemy trawienne, warto skonsultować się ze specjalistą internistą, pediatrą lub gastroenterologiem.
Źródła
- Ensari A. The Malabsorption Syndrome and Its Causes and Consequences. Pathobiology of Human Disease. 2014:1266–87. doi: 10.1016/B978-0-12-386456-7.03804-1. Epub 2014 Aug 21. PMCID: PMC7149679.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7149679/ (dostęp: 10.12.2025) - Montoro-Huguet MA, Belloc B, Domínguez-Cajal M. Small and Large Intestine (I): Malabsorption of Nutrients. Nutrients. 2021 Apr 11;13(4):1254. doi: 10.3390/nu13041254. PMID: 33920345; PMCID: PMC8070135.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8070135/ (dostęp: 10.12.2025) - Lenti MV, Hammer HF, Tacheci I, Burgos R, Schneider S, Foteini A, Derovs A, Keller J, Broekaert I, Arvanitakis M, Dumitrascu DL, Segarra-Cantón O, Krznarić Ž, Pokrotnieks J, Nunes G, Hammer J, Pironi L, Sonyi M, Sabo CM, Mendive J, Nicolau A, Dolinsek J, Kyselova D, Laterza L, Gasbarrini A, Surdea-Blaga T, Fonseca J, Lionis C, Corazza GR, Di Sabatino A. European Consensus on Malabsorption-UEG & SIGE, LGA, SPG, SRGH, CGS, ESPCG, EAGEN, ESPEN, and ESPGHAN: Part 2: Screening, Special Populations, Nutritional Goals, Supportive Care, Primary Care Perspective. United European Gastroenterol J. 2025 Jun;13(5):773-797. doi: 10.1002/ueg2.70011. Epub 2025 Mar 15. PMID: 40088199; PMCID: PMC12188380.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12188380/ (dostęp: 10.12.2025) - Keller J, Layer P. The Pathophysiology of Malabsorption. Viszeralmedizin. 2014 Jun;30(3):150-4. doi: 10.1159/000364794. PMID: 26288588; PMCID: PMC4513829.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4513829/ (dostęp: 10.12.2025)
