Nagłe zatrzymanie krążenia to jedno z najbardziej dramatycznych zdarzeń medycznych, w którym o losie poszkodowanego decydują pierwsze minuty. Umiejętność wykonania masażu serca oraz wiedza o tym, gdzie i jak prawidłowo uciskać klatkę piersiową, może przesądzić o skuteczności udzielonej pomocy jeszcze przed przyjazdem zespołu ratownictwa medycznego. Jak wykonać masaż serca u dorosłego? Jak uciskać klatkę piersiową?
| Z tego artykułu dowiesz się, m.in.: >> czym jest masaż serca i kiedy należy go wykonać; >> jak uciskać klatkę piersiową podczas masażu serca; >> jak wykonać masaż serca krok po kroku; >> czym różni się masaż serca u osoby dorosłej od tego przeprowadzonego u dziecka; >> jakie są najczęstsze błędy podczas masażu serca. |
Spis treści:
- Co to jest masaż serca i kiedy należy go wykonać?
- Gdzie uciskać klatkę piersiową podczas masażu serca?
- Jak zrobić masaż serca krok po kroku?
- Masaż serca – tempo i liczba uciśnięć
- Stosunek uciśnięć do wdechów przy reanimacji
- RKO u dorosłych i dzieci – najważniejsze różnice
- Użycie AED podczas masażu serca
- Najczęstsze błędy przy masażu serca
- Masaż serca: odpowiedzi na najczęstsze pytania (FAQ)
Co to jest masaż serca i kiedy należy go wykonać?
Masaż serca to kluczowy element resuscytacji krążeniowo-oddechowej (RKO), stosowany w przypadku nagłego zatrzymania krążenia u osoby nieprzytomnej i niewykazującej oznak prawidłowego oddechu. Jego celem jest mechaniczne zastąpienie pracy serca poprzez rytmiczne uciski klatki piersiowej, które umożliwiają minimalny, ale życiodajny przepływ krwi do mózgu i innych narządów.
Największym zagrożeniem w takiej sytuacji jest szybki niedobór tlenu – już po 3–5 minutach dochodzi do nieodwracalnych uszkodzeń komórek nerwowych. Dlatego natychmiastowe rozpoczęcie RKO, a zwłaszcza prawidłowo wykonane uciskanie klatki piersiowej, stanowi najważniejsze ogniwo łańcucha przeżycia i realnie zwiększa szansę poszkodowanego na powrót krążenia.
Gdzie uciskać klatkę piersiową podczas masażu serca?
Aby masaż serca był skuteczny, niezwykle istotne jest prawidłowe miejsce ucisku. Nacisk należy wykonywać na środku klatki piersiowej, na dolnej połowie mostka, unikając uciskania żeber i nadbrzusza. Taka lokalizacja pozwala na efektywne sprężanie serca pomiędzy mostkiem a kręgosłupem, co umożliwia wypychanie krwi do naczyń i transport tlenu do najważniejszych narządów, przede wszystkim mózgu. Właściwa technika i odpowiednia głębokość ucisków sprawiają, że nawet osoba bez wykształcenia medycznego może podjąć skuteczne działania ratujące życie, zanim na miejsce dotrą służby ratunkowe.
>> Sprawdź również: Pierwsza pomoc – jak jej udzielić krok po kroku?
Jak zrobić masaż serca krok po kroku?
Masaż serca u osoby dorosłej
- Zadbaj o bezpieczeństwo swoje i poszkodowanego (usuń zagrożenie, jeśli możesz).
- Sprawdź reakcję: zawołaj, potrząśnij delikatnie za ramię.
- Oceń oddech: udrożnij drogi oddechowe (odchylenie głowy i uniesienie żuchwy) i przez max. 10 sekund sprawdź, czy oddycha prawidłowo.
- Wezwij pomoc: zadzwoń 112/999 lub poproś kogoś o telefon i AED.
- Ułóż ręce: nasada jednej dłoni na środku klatki piersiowej (dolna połowa mostka), druga dłoń na wierzchu, palce splecione.
- Uciskaj: wykonuj Uciskanie klatki piersiowej na głębokość 5–6 cm, w tempie 100–120/min, z pełnym odpuszczeniem po każdym ucisku.
- Schemat 30:2: po 30 uciskach wykonaj 2 wdechy ratownicze (jeśli umiesz i chcesz). Jeśli nie — uciskaj bez przerw.
- Kontynuuj bez przerwy do przyjazdu ZRM, użycia AED lub powrotu prawidłowego oddechu
Masaż serca u dziecka – jak uciskać?
- Bezpieczeństwo i ocena reakcji (jak u dorosłego).
- Sprawdź oddech maks. 10 sekund po udrożnieniu dróg oddechowych.
- Wezwij pomoc: jeśli jesteś sam(a), w praktyce często rozpoczyna się RKO i wzywa pomoc możliwie szybko (priorytetem jest nie tracić czasu na bezczynność).
- Wykonaj 5 wdechów ratowniczych na start (delikatnych — tylko do uniesienia klatki).
- Ułóż rękę/ręce na środku klatki piersiowej:
- mniejsze dziecko: zwykle jedna dłoń;
- większe dziecko: dwie dłonie jak u dorosłego.
- Uciskaj klatkę piersiową: w tempie 100–120/min, na głębokość około 5 cm (w praktyce ok. 1/3 wysokości klatki).
- Sekwencja: standardowo możesz stosować 30:2, a jeśli skupiasz się stricte na pediatrii — często podaje się 15:2 (ważne, by zachować rytm i minimalizować przerwy).
- Kontynuuj do odzyskania oddechu, przyjazdu pomocy lub przejęcia działań przez ratowników.
Masaż serca u niemowlaka – instrukcja
U niemowląt stosuje się odmienną technikę ze względu na delikatną budowę klatki piersiowej. Uciski wykonuje się dwoma palcami na środku mostka, na głębokość około 4–5 cm, zachowując tempo 100–120 na minutę. Ruchy muszą być precyzyjne i kontrolowane, aby zapewnić skuteczne krążenie krwi bez ryzyka urazu.
>> Zobacz także: Resuscytacja i pierwsza pomoc u dziecka. Jak jej udzielić?
Masaż serca – tempo i liczba uciśnięć
Skuteczność resuscytacji zależy wprost od jakości ucisków. Zbyt wolne lub zbyt płytkie uciski nie zapewnią odpowiedniego przepływu krwi. Dlatego należy pamiętać, że:
- uciskanie klatki piersiowej powinno odbywać się z częstotliwością 100–120 na minutę;
- głębokość ucisku u dorosłych i dzieci wynosi 5–6 cm, a u niemowląt 4–5 cm;
- po każdym ucisku klatka piersiowa musi wrócić do pozycji wyjściowej, co umożliwia ponowne napełnienie serca krwią.
Stosunek uciśnięć do wdechów przy reanimacji
W resuscytacji dorosłych standardem jest sekwencja 30:2, czyli 30 uciśnięć klatki piersiowej i 2 wdechy ratownicze. Taki schemat minimalizuje przerwy w uciskach i pozwala utrzymać stały przepływ krwi.
RKO u dorosłych i dzieci – najważniejsze różnice
Choć zasada resuscytacji pozostaje taka sama – utrzymanie krążenia i dotlenienia mózgu – istnieją istotne różnice techniczne:
- u dorosłych nacisk kładzie się głównie na uciskanie klatki piersiowej;
- u dzieci i niemowląt większe znaczenie mają oddechy ratownicze;
- technika ucisku (liczba rąk lub palców) jest dostosowana do wieku i budowy ciała.
Użycie AED podczas masażu serca
Automatyczny defibrylator zewnętrzny (AED) stanowi naturalne uzupełnienie resuscytacji krążeniowo-oddechowej i powinien być użyty jak najszybciej po rozpoznaniu nagłego zatrzymania krążenia. Urządzenie samodzielnie analizuje rytm serca i decyduje, czy defibrylacja jest wskazana, prowadząc osobę udzielającą pomocy jasnymi poleceniami głosowymi. W praktyce oznacza to, że masaż serca należy kontynuować do momentu przygotowania AED, a następnie na krótko przerwać uciski jedynie w czasie analizy rytmu i ewentualnego wyładowania.
AED można stosować zarówno u dorosłych, jak i u dzieci, przy zachowaniu zasad bezpieczeństwa – osuszeniu klatki piersiowej, właściwym ułożeniu elektrod oraz odsunięciu źródeł tlenu i materiałów łatwopalnych.
Najczęstsze błędy przy masażu serca
Skuteczność resuscytacji zależy nie tylko od szybkiego rozpoczęcia działań, ale także od jakości techniki. Błędy popełniane podczas masażu serca mogą znacząco obniżyć szanse poszkodowanego na przeżycie, ponieważ prowadzą do niewystarczającego przepływu krwi i tlenu do mózgu. Najczęściej wynikają one z pośpiechu, stresu lub braku praktycznego przeszkolenia. Do najważniejszych należą:
- zbyt płytkie uciski, które nie zapewniają efektywnego krążenia (prawidłowa głębokość to ok. 5–6 cm u dorosłych);
- zbyt wolne tempo ucisków, poniżej zalecanych 100–120 na minutę;
- zginanie ramion w łokciach, co zmniejsza siłę nacisku i szybko męczy osobę wykonującą masaż serca;
- nieprawidłowe ułożenie dłoni poza środkiem klatki piersiowej;
- zbyt długie przerwy w uciskach, szczególnie podczas przygotowywania AED lub wykonywania oddechów ratowniczych;
- przedwczesne przerwanie RKO, mimo braku oznak powrotu krążenia;
- nieangażowanie innych osób, co prowadzi do szybkiego zmęczenia i spadku jakości ucisków.
>> Przeczytaj też: Badania serca – jakie są rodzaje? Kto i kiedy powinien wykonać badania kardiologiczne?
Podsumowując, masaż serca jest kluczowym elementem postępowania w nagłym zatrzymaniu krążenia i często stanowi jedyną szansę na podtrzymanie życia do czasu przywrócenia pracy serca. Warto jednak pamiętać, że najlepszym sposobem walki z nagłym zatrzymaniem krążenia jest profilaktyka. Regularna kontrola stanu zdrowia, badania układu sercowo-naczyniowego oraz reagowanie na pierwsze objawy chorób serca mogą znacząco zmniejszyć ryzyko wystąpienia sytuacji wymagającej resuscytacji.
Masaż serca: odpowiedzi na najczęstsze pytania (FAQ)
W standardowej resuscytacji krążeniowo-oddechowej wykonuje się 30 uciśnięć klatki piersiowej, po których następują 2 oddechy ratownicze (schemat 30:2). Taki układ pozwala utrzymać ciągłość krążenia i jednocześnie zapewnia minimalne dostarczanie tlenu do organizmu.
Masaż serca umożliwia mechaniczne utrzymanie przepływu krwi w organizmie osoby z zatrzymanym krążeniem. Dzięki temu krew, zawierająca tlen, dociera do najważniejszych narządów, przede wszystkim do mózgu, który jest najbardziej wrażliwy na jego niedobór.
Uciśnięcia klatki piersiowej należy wykonywać w tempie 100–120 na minutę, co odpowiada rytmowi około dwóch uciśnięć na sekundę.
Opieka merytoryczna: lek. Kacper Staniszewski
Bibliografia
- https://www.centrumratownictwa.com/blog/resuscytacja-defibrylacja-kobiet [dostęp: 03.02.2026]
- Anders, J.: Wytyczne resuscytacji. Podstawowe zabiegi resuscytacyjne u osób dorosłych oraz automatyczna defibrylacja zewnętrzna, Polska Rada Resuscytacji, Kraków (2015) s. 104-121.
- https://ppm.edu.pl/docstore/download/SUM3a3f16e8393248b2bdb7a3847eafd684/Resuscytacja+kr%C4%85%C5%BCeniowo-oddechowa-A.wcag.pdf?entityType=article [dostęp: 03.02.2026]
- https://www.ppoz.pl/czytelnia/ratownictwo-i-ochrona-ludnosci/Jak-zwiekszyc-efektywnosc-posredniego-masazu-serca/idn:936 [dostęp: 03.02.2026]
