SIADH, czyli zespół nieadekwatnego wydzielania wazopresyny, to zaburzenie hormonalne prowadzące do nadmiernego zatrzymywania wody w organizmie i spadku stężenia sodu we krwi. Objawy mogą być niespecyficzne, ale w ciężkich przypadkach stanowią zagrożenie życia. Dowiedz się, czym jest zespół SIADH, jakie są jego przyczyny oraz jak wygląda diagnostyka i leczenie.
| Z tego artykułu dowiesz się, że: >> SIADH to zaburzenie hormonalne związane z nadmiernym wydzielaniem wazopresyny (ADH), które prowadzi do rozcieńczenia krwi i hiponatremii, czyli obniżenia stężenia sodu, >> może być powikłaniem nowotworów, chorób płuc, schorzeń neurologicznych lub działania leków, a nie samodzielną chorobą, >> objawy wynikają głównie z niskiego poziomu sodu i mogą obejmować bóle głowy, nudności, zaburzenia koncentracji, a w ciężkich przypadkach drgawki i śpiączkę, >> rozpoznanie opiera się na badaniach laboratoryjnych, w tym oznaczeniu sodu, osmolalności osocza i moczu oraz ocenie stanu nawodnienia, >> leczenie polega przede wszystkim na ograniczeniu podaży płynów i terapii choroby podstawowej, a w ciężkich przypadkach wymaga hospitalizacji. |
Spis treści:
- Co to jest SIADH?
- Epidemiologia i częstość występowania SIADH
- Przyczyny SIADH
- Jakie są objawy SIADH?
- Jak diagnozuje się SIADH?
- Leczenie SIADH – na czym polega terapia?
- SIADH: podsumowanie najważniejszych informacji
Co to jest SIADH?
SIADH (ang. Syndrome of Inappropriate Antidiuretic Hormone Secretion) w klasyfikacji ICD-10 oznaczony kodem E22.2 to zespół nieadekwatnego wydzielania wazopresyny, znany również jako zespół Schwartza-Barttera. Wazopresyna, nazywana hormonem antydiuretycznym (ADH), odpowiada za regulację gospodarki wodnej organizmu.
W prawidłowych warunkach ADH wydziela się w odpowiedzi na odwodnienie. W SIADH hormon ten produkowany jest mimo prawidłowego lub nawet zwiększonego nawodnienia. Skutkiem jest zatrzymywanie wody w organizmie i rozcieńczenie sodu we krwi.
Epidemiologia i częstość występowania SIADH
SIADH jest jedną z najczęstszych przyczyn hiponatremii u osób hospitalizowanych. Częściej występuje u osób starszych oraz u pacjentów z chorobami nowotworowymi, szczególnie drobnokomórkowym rakiem płuca.
Szacuje się, że hiponatremia może dotyczyć nawet 15–30% pacjentów przebywających w szpitalu, a SIADH jest istotną jej przyczyną.
>> Zobacz też: Hiponatremia i hipernatremia – objawy, przyczyny, diagnostyka i leczenie
Przyczyny SIADH
Zespół SIADH najczęściej rozwija się wtórnie do innej choroby lub jako efekt działania leków.
Do najważniejszych przyczyn należą:
- nowotwory (szczególnie rak płuca),
- choroby ośrodkowego układu nerwowego (udar, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, urazy),
- choroby płuc (zapalenie płuc, gruźlica),
- leki, m.in. niektóre przeciwdepresyjne (SSRI), przeciwpadaczkowe i cytostatyki,
- silny ból, stres pooperacyjny.
Ustalenie przyczyny jest kluczowe, ponieważ leczenie SIADH polega przede wszystkim na terapii choroby podstawowej.
Jakie są objawy SIADH?
Objawy SIADH wynikają głównie z hiponatremii. Ich nasilenie zależy od tempa spadku stężenia sodu.
Do najczęstszych objawów należą:
- bóle i zawroty głowy,
- nudności i wymioty,
- osłabienie, senność,
- zaburzenia koncentracji,
- splątanie.
W ciężkich przypadkach mogą wystąpić drgawki, obrzęk mózgu, a nawet śpiączka. Dlatego nie należy lekceważyć objawów sugerujących zaburzenia elektrolitowe.
Jak diagnozuje się SIADH?
Rozpoznanie SIADH (zespołu nieadekwatnego wydzielania wazopresyny) opiera się na jasno określonych kryteriach laboratoryjnych i klinicznych. Zgodnie z aktualnymi rekomendacjami europejskimi (European Society of Endocrinology) SIADH jest rozpoznaniem z wykluczenia – najpierw trzeba wykluczyć inne przyczyny hiponatremii.
- Potwierdzenie hiponatremii hipotonicznej
Podstawą jest stwierdzenie:
- sodu w surowicy <135 mmol/l,
- obniżonej osmolalności osocza (<275 mOsm/kg).
To oznacza hiponatremię hipotoniczną, która jest warunkiem koniecznym do dalszej diagnostyki.
- Ocena stanu nawodnienia
Pacjent z SIADH jest klinicznie euwolemiczny, czyli nie ma cech odwodnienia ani przewodnienia (brak obrzęków, prawidłowe ciśnienie).
- Badania moczu
Typowe dla SIADH są:
- osmolalność moczu >100 mOsm/kg (mocz nie jest odpowiednio rozcieńczony),
- stężenie sodu w moczu >30 mmol/l.
Organizm mimo niskiego sodu nadal zatrzymuje wodę, co jest nieprawidłowe.
- Wykluczenie innych przyczyn
Przed postawieniem diagnozy należy wykluczyć:
- niedoczynność tarczycy,
- niedoczynność nadnerczy,
- niewydolność nerek,
- stosowanie diuretyków,
- hiperglikemię.
Dopiero spełnienie wszystkich kryteriów pozwala rozpoznać SIADH.
Leczenie SIADH – na czym polega terapia?
Leczenie SIADH zależy od ciężkości objawów oraz stężenia sodu. Podstawowe metody terapii obejmują:
- ograniczenie podaży płynów (najczęściej do 800–1000 ml/dobę),
- leczenie choroby podstawowej,
- w ciężkiej hiponatremii – powolne dożylne podawanie roztworów soli hipertonicznej,
- w wybranych przypadkach – leki z grupy antagonistów receptora wazopresyny (waptany).
Zbyt szybkie wyrównanie poziomu sodu może prowadzić do groźnych powikłań neurologicznych, dlatego leczenie powinno odbywać się pod kontrolą lekarza.
SIADH: podsumowanie najważniejszych informacji
- SIADH to zespół nieadekwatnego wydzielania wazopresyny prowadzący do hiponatremii.
- Najczęściej jest powikłaniem nowotworów, chorób neurologicznych lub działania leków.
- Objawy wynikają z niskiego stężenia sodu i mogą być łagodne lub zagrażające życiu.
- Rozpoznanie opiera się na badaniach laboratoryjnych i wykluczeniu innych przyczyn hiponatremii.
- Leczenie polega głównie na ograniczeniu płynów i terapii choroby podstawowej.
Bibliografia
- Verbalis JG et al. Diagnosis, evaluation, and treatment of hyponatremia: expert panel recommendations. Am J Med. 2013;126(10 Suppl 1):S1–S42.
- Spasovski G et al. Clinical practice guideline on diagnosis and treatment of hyponatraemia. Eur J Endocrinol. 2014;170(3):G1–G47.
