Artykuł powstał 29.09.2023 r., ostatnia aktualizacja: 30.12.2025 r.
Trójglicerydy to badanie będące częścią profilu lipidowego. Czym są TG, jaką rolę spełniają w organizmie i dlaczego ich nadmiar jest niebezpieczny dla zdrowia? Zapraszamy do lektury.
Spis treści:
- Czym są trójglicerydy (triglicerydy) i za co odpowiadają?
- Metabolizm triglicerydów – przemiany w organizmie
- Trójglicerydy – jakie są normy i skąd się biorą?
- Wysokie trójglicerydy – przyczyny
- Objawy wysokich trójglicerydów
- Diagnostyka – jak przygotować się do badania trójglicerydów?
- Leczenie podwyższonych trójglicerydów
- Zbyt niskie triglicerydy – hipotriglicerydemia
- Zakończenie
- FAQ: Podwyższone trójglicerydy – często zadawane pytania
Czym są trójglicerydy (triglicerydy) i za co odpowiadają?
Triglicerydy (znane również jako trójglicerydy) to estry glicerolu i długołańcuchowych kwasów tłuszczowych, nazywane potocznie tłuszczami.
Cząsteczka triglicerydu składa się z glicerolu (alkoholu trójwodorotlenowego) pełniącego funkcję szkieletu oraz przyłączonych do tego szkieletu trzech łańcuchów kwasów tłuszczowych, mających 14-24 atomów węgla. Biologiczne właściwości triglicerydów zależą od tego, jakie kwasy tłuszczowe budują daną cząsteczkę.
Trójglicerydy w organizmie człowieka są:
- magazynem kwasów tłuszczowych, stanowiąc, gromadzony głównie w tkance podskórnej, zapas i źródło energii. Tkanka tłuszczowa podskórna i tłuszcz trzewny pełnią także funkcje termoizolacji i ochrony narządów wewnętrznych jamy brzusznej;
- odpowiedzialne za transport kwasów tłuszczowych do tkanek docelowych.
Metabolizm triglicerydów – przemiany w organizmie
Źródłem trójglicerydów w organizmie człowieka jest przede wszystkim dieta. Trawienie TG w przewodzie pokarmowym jest możliwe dzięki lipazom – enzymom trawiącym tłuszcze. Następnie są one wchłaniane w jelicie cienkim i transportowane do limfy, układu krążenia i tkanek docelowych.
Tłuszcze, a co za tym idzie trójglicerydy, nie rozpuszczają się w wodzie i we krwi. Aby umożliwić im transport w tym środowisku, muszą połączyć się z białkami, fosfolipidami i cholesterolem, tworząc różne lipoproteiny.
Za pierwszy, poposiłkowy, etap transportu TG – z jelit do wątroby, mięśni i tkanki tłuszczowej – odpowiedzialne są chylomikrony – duże lipoproteiny o bardzo niskiej gęstości.
Po dotarciu do wątroby trójglicerydy muszą zostać „przepakowane” w inną formę lipoprotein, znaną jako VLDL (z ang. Very-Low-Density Lipoproteins – VLDL). Cząstki VLDL są następnie transportowane do tkanek obwodowych, gdzie następuje dalsza ich transformacja. Trójglicerydy ulegają odłączeniu i pozostają w tkance tłuszczowej, a powstałe z nich cząstki IDL (z ang. Intermediate-Density Lipoproteins) mogą dalej zostać wychwycone przez wątrobę, lub być przekształcone w LDL (z ang. Low-Density Lipoproteins) głównego transportera cholesterolu.
Poziom chylomikronów regulowany jest przez spożywane pokarmy, ich rolą jest transport tłuszczy pochodzących z diety. Wydzielanie VLDL pozostaje pod kontrolą poziomu insuliny, transportują one tłuszcze endogenne, zawarte w cząsteczkach syntetyzowanych i wydzielanych przez wątrobę.
W wyniku przemian chylomikronów powstają tzw. remnanty – resztki chylomikronów, wychwytywane i przetwarzane przez wątrobę. Szybkość usuwania cząsteczek resztkowych zależy od apolipoproteiny E (APOE), z tego powodu odgrywa ona ważną rolę w zapobieganiu rozwojowi miażdżycy.
Lipoproteiny bogate w trójglicerydy
Lipoproteiny nie są grupą jednolitą, zawierają różne ilości białka, cholesterolu i trójglicerydów.
Lipoproteiny bogate w trójglicerydy (z ang.Triglyceride-rich lipoprotein – TRL) to cząstki w większości zbudowane z tego tłuszczu. Należą do nich:
- chylomikrony – zawierające ok. 90% trójglicerydów, odpowiadają za transport tłuszczów z jelit do wątroby, a dzieje się to poprzez układ limfatyczny (chylomikrony nie są obecne we krwi);
- VLDL – zawierające 45-70% TG i ok. 30% cholesterolu, transportują tłuszcze z wątroby do tkanek docelowych.
Jak wspomniano wyżej, cząstki TRL ulegają przemianom, w wyniku których powstają tzw. remnanty – cząstki resztkowe. Uważa się, iż na skutek indukcji stanu zapalnego i stresu oksydacyjnego oraz aktywacji płytek krwi (działania prozakrzepowego) remnanty powodują zaburzenia funkcji śródbłonka naczyń. Rozmiar cząstek resztkowych pozwala na ich przenikanie do wewnętrznej warstwy ścian tętnicy, powiększanie blaszki miażdżycowej i progresję zmian miażdżycowych. Dlatego podwyższenie poziomu trójglicerydów we krwi i powiązane z nim zwiększenie TRL, jest czynnikiem ryzyka chorób sercowo-naczyniowych, np. choroby niedokrwiennej serca, zawału, udaru.
Trójglicerydy – jakie są normy i skąd się biorą?
Hipertriglicerydemia zwiększa ryzyko chorób sercowo-naczyniowych. Badania pokazują, iż optymalne stężenie TG we krwi na czczo powinno być < 100 mg/dl. Wyższy poziom tej frakcji lipidów to również wyższy poziom opisywanych wyżej lipoprotein bogatych w trójglicerydy i większe zagrożenie chorobami serca. Ważne jest to, iż takie zagrożenie występuje nawet u osób, które mają optymalny poziom cholesterolu LDL (tzw. dobrego).
| WAŻNE! Prawidłowy – pożądany – poziom trójglicerydów na czczo < 100 mg/dl. Pożądany poziom TG nie na czczo < 125 mg/dl. |
Hipertriglicerydemia – trójglicerydy powyżej normy
Hipertriglicerydemią nazywamy stan podwyższonego stężenie trójglicerydów, w którym ich poziom:
- na czczo wynosi >100 mg/dL,
- nie na czczo wynosi > 125 mg/dl.
Dodatkowo hipertriglicerydemię można podzielić na:
- hipertriglicerydemię graniczą – 100 – 150 mg/dl
- hipertriglicerydemię umiarkowaną – 150 – 500 mg/dl.
- hipertriglicerydemię ciężką – 500 – 880 mg/dl
- hipertriglicerydemię bardzo ciężką – > 880 mg/dl.
Jaki poziom trójglicerydów jest niebezpieczny?
Istotne ryzyko chorób sercowo-naczyniowych występuje, gdy obserwujemy za wysoki poziom trójglicerydów, czyli ich poziom na czczo jest wyższy niż 100 mg/dl. Nie jest to poziom bezpośrednio zagrażający życiu, jednak – zwłaszcza dla pacjentów z cukrzycą czy zespołem metabolicznym – znacznie podwyższa ryzyko chorób serca. Nie jest to stan korzystny dla zdrowia, chociaż niebezpieczeństwo poważnych powikłań jest odłożone w czasie.
Ryzyko zwiększa się ze wzrostem poziomu TG, dlatego wyróżnia się kilka poziomów hipertrójglicerydemii, w tym ciężką i bardzo ciężką.
Poziom TG wyższy niż 880 mg/dl może sugerować genetyczne podłoże zaburzeń i jest stanem obciążonym dużym ryzykiem ostrego zapalenia trzustki.
Wysokie trójglicerydy – przyczyny
Źródłami trójglicerydów w organizmie człowieka są:
- źródła zewnętrzne – egzogenne – dieta
- synteza endogenna w wątrobie.
Zaburzenia lipidowe występują u ok. 60% Polaków, w tym zwiększone stężenie triglicerydów dotyczy 38% mężczyzn i 23% kobiet. Trójglicerydemia łagodna i umiarkowana jest najczęściej spowodowana nadmierną masą ciała (nadwagą, otyłością), cukrzycą t.2, zespołem metabolicznym. Do wzrostu poziomu trójglicerydów przyczynia się również niewłaściwa dieta (nadmierne spożycie alkoholu i węglowodanów prostych). Zbyt wysoki ich poziom może występować również w chorobach nerek, w niedoczynności tarczycy, w trakcie przyjmowania niektórych leków (glikokortykosteroidy, doustne estrogeny, β-blokery, diuretyki tiazydowe, retinoidy).
Bardzo wysokie trójglicerydy mogą być wynikiem rzadkich zaburzeń genetycznych, do których należą wieloczynnikowa hipertriglicerydemia (wielogenowo dziedziczne podwyższone stężenie triglicerydów), złożona hiperlipoproteinemia (wielogenowo dziedziczne podwyższone stężenie triglicerydów i cholesterolu LDL) oraz bardzo rzadkie przypadki rodzinnej chylomikronemii oraz dysbetalipoproteinemii. Znacznie częściej jest to jednak efekt źle kontrolowanej cukrzycy t.2 lub alkoholizmu.
Fizjologiczne zmiany w profilu lipidowym zachodzą w czasie ciąży, szczególnie w III trymestrze. Obserwowany wzrost stężenia TG może wynosić nawet 250%.
Objawy wysokich trójglicerydów
Niestety wysoki poziom triglicerydów sam w sobie nie wywołuje żadnych objawów, ani nie wpływa na samopoczucie. Symptomy chorobowe pojawiają się, gdy zbyt wysoki poziom tych lipidów magazynowany jest w tkance tłuszczowej i wątrobie a organizm nie radzi sobie z konsekwencjami takiego stanu. W umiarkowanej hipertriglicerydemii głównym skutkiem zdrowotnym będzie efekt udziału cząstek VLDL i IDL w tworzeniu się blaszki miażdżycowej, zwiększający ryzyko sercowo-naczyniowe.
Inną konsekwencją jest gromadzenie nadmiaru TG w:
- wątrobie, co powoduje stłuszczenie wątroby;
- tkance tłuszczowej, co jest związane z nadwagą, otyłością i zespołem metabolicznym.
Ciężka hipertriglicerydemia natomiast związana jest z:
- ryzykiem miażdżycy i jej konsekwencji – zwiększony poziom VLDL i IDL
- ryzykiem ostrego zapalenia trzustki – zwiększony poziom chylomikronów.
| WAŻNE! Hipertriglicerydemia zwiększa ryzyko wystąpienia poważnych chorób: zawału serca, udaru, ostrego zapalenia trzustki. |
Diagnostyka – jak przygotować się do badania trójglicerydów?
Pomiar stężenia triglicerydów wykonuje się najczęściej w ramach profilu lipidowego, na który składają się:
- cholesterol całkowity,
- trójglicerydy,
- LDL cholesterol,
- HDL cholesterol,
- nie-HDL cholesterol.
Czy przy badaniu trójglicerydów trzeba być na czczo?
Tradycyjnie przyjmowano, że oceny profilu lipidowego należy dokonać po 10-12 godzinnym okresie niespożywania posiłków. Ponieważ jednak organizm przez większość doby nie jest na czczo, a profil lipidowy ma odzwierciedlać rzeczywisty stan gospodarki lipidowej, obecnie nie wymaga się bycia na czczo do tego badania.
Warto jednak wiedzieć, że o ile na poziom cholesterolu HDL czy LDL spożycie śniadania nie ma wpływu, to poposiłkowe stężenie triglicerydów jest średnio ~27 mg/dL (0,3 mmol/L) wyższe od stężenia na czczo, dlatego „norma’ trójglicerydów w takiej sytuacji jest wyższa. Uznaje się, iż podwyższony poziom TG wykonany po posiłku nie powinien przekraczać 125 mg/dl. Dodatkowo w wypadku, gdy stężenie triglicerydów nie na czczo >400 mg/dl, jest to wskazaniem do powtórzenia badanie na czczo.
Czynniki wpływające na poziom TG we krwi
Na zmienność stężenia TG wpływa dieta, w tym głównie zawartość węglowodanów i alkoholu. Znany jest również wpływ aktywności fizycznej.
W kontekście uzyskania wiarygodnych wyników badania, należy mieć świadomość, iż pozostawanie w pozycji stojącej ponad 30 min przed pobraniem krwi może zwiększyć oznaczone ich stężenie o 10-12%. wskutek zagęszczenia krwi. Dlatego zaleca się, aby przed wejściem do gabinetu zabiegowego odpocząć w pozycji siedzącej 15-20 minut.
Poziom triglicerydów – zmienność sezonowa
Badania pokazują, że poziom cholesterolu całkowitego, w tym poziom TG wykazuje sezonową zmienność i wiąże się ze zwiększeniem ich stężenia w okresie zimowym. W porównaniu z osobami badanymi w maju i czerwcu, u osób badanych w grudniu i styczniu odnotowano o 15% wyższe poziomy cholesterolu całkowitego, w tym samy okresie wzrost stężenia TG wzrastał o 13,5%.
Jedną z przyczyn tego faktu miało być obniżenie temperatury powietrza w tym okresie, jednak dokładniejsze analizy pokazały, iż jest to związane ze świętami i rodzajem spożywanych w tym okresie pokarmów. Dlatego – jeśli nie ma bezwzględnych wskazań – profil lipidowy i poziom TG lepiej zrobić po zakończeniu świętowania.
| WAŻNE! Bezpośrednio po świątecznej przerwie (tj. po Bożym Narodzeniu i Wielkanocy) obserwuje się wzrost stężenia cholesterolu i trójglicerydów, których przyczyną jest spożywana w tym okresie dieta. |
Leczenie podwyższonych trójglicerydów
Leczenie hipertriglicerydemii, niezależnie od przyczyny i stopnia zaawansowania, wymaga zmian w diecie i stylu życia. Niektórzy pacjenci będą wymagali włączenia leków.
Zmiana diety i stylu życia
Niezależnie od postaci hipertriglicerydemii zmiana stylu życia jest kluczowa dla powodzenia leczenia. Zredukowanie nadmiernej masy ciała jest jednym z najbardziej efektywnych środków w kontrolowaniu hipertriglicerydemii.
W zależności od postaci choroby należy odpowiednio ograniczać udział węglowodanów w diecie, ze szczególnym uwzględnieniem cukru dodanego i fruktozy. Należy zwracać uwagę, aby udział energii z tłuszczu wynosił od 25-35%, ograniczając nasycone kwasy tłuszczowe, a zwiększając spożycie MUFA i PUFA.
Równie ważne jest ograniczenie spożycia alkoholu, nawet umiarkowane ilości mogą poważnie wpłynąć na poziomy triglicerydów. U pacjentów z bardzo dużym stężeniem TG lub zapaleniem trzustki na tle hipertriglicerydemii w wywiadach zalecana jest całkowita abstynencja.
Zawsze zalecana jest aerobowa aktywność fizyczna, ma bezpośredni wpływ na obniżenie trójglicerydów.
Przeczytaj również:
>> Dieta niskowęglowodanowa: dla kogo jest wskazana i jakie daje efekty? Przykładowy jadłospis i przepisy
>> Alkohol a zdrowie. Jak wpływa na proces starzenia się?
Wysoki poziom trójglicerydów – kiedy należy włączyć leki?
Umiarkowana hiperglicerydemia jest wskazaniem do włączenia leków, jeśli poza podwyższonym poziomem TG pacjent ma zwiększone wyjściowe ryzyko sercowo-naczyniowe, np. chorobę niedokrwienną serca. Ponieważ główną lipoproteiną odpowiedzialną za rozwój miażdżycy jest cząstka LDL (cholesterol), a wkład ze strony VLDL i IDL jest mniejszy, włącza się statyny aby zmniejszyć stężenie cholesterolu.
W przypadku, gdy docelowe stężenie cholesterolu LDL zostaje osiągnięte, a stężenie triglicerydów jest ciągle podwyższone, można zastosować leki z grupy fibratów lub kwasy tłuszczowe omega-3.
Ciężka hipertriglicerydemia jest związana nie tylko ze zwiększoną liczbą VLDL i IDL we krwi, ale również chylomikronów, które znacznie zwiększają ryzyko ostrego zapalenia trzustki. Stąd w pierwszej kolejności zależy nam na obniżeniu stężenia triglicerydów – ograniczenie poziomu chylomikronów, VLDL i LDL zapobiega powikłaniom ze strony trzustki. Głównymi lekami w tym przypadku są fibraty, kwas tłuszczowe omega-3 oraz niacyna.
Zbyt niskie triglicerydy – hipotriglicerydemia
Hipotryglicerydemia, czyli stan bardzo niskiego poziomu triglcerydów we krwi, jest stosunkowo rzadki i zwykle wtórny w stosunku do innych schorzeń lub terapii. Nie ma jednoznacznego punktu odcięcia dla stężenia triglicerydów, ale za wartość graniczną świadczącą o hipertriglicerydemii można przyjąć stężenie <35 mg/dL. Przyczynami mogą być rzadkie choroby genetyczne (abetalipoproteinemia, hipobetalipoproteinemia) oraz niedożywienie (w przypadku głodzenia czy zaburzonego wchłaniania np. w chorobie trzewnej).
Zakończenie
Hipertójglicerydemia stanowi poważne zagrożenie zdrowotne. Nie jesteśmy w stanie stwierdzić na podstawie objawów czy dany pacjent ma podwyższony poziom tej frakcji lipidów. Jedynym sposobem aby to zrobić są regularne badania profilaktyczne – profil lipidowy jest ważnym elementem tych badań.
FAQ: Podwyższone trójglicerydy – często zadawane pytania
Ostropest plamisty, karczochy, siemię lniane.
Wysokie TG nie mają bezpośredniego wpływu na samopoczucie. Taki wpływ mają powikłania spowodowane przez podwyższony ich poziom – miażdżyca, stłuszczenie wątroby, ostre zapalenie trzustki.
Tak.
Nie. Chociaż hipertriglicerydemia powoduje podwyższenie poziomu cholesterolu całkowitego, to „wysoki cholesterol” wiąże się z podwyższeniem frakcji LDL-cholesterolu.
PIŚMIENNICTWO
- Solnica B, Sygitowicz G, Sitkiewicz D, Jóźwiak J, Kasperczyk S, Broncel M, Wolska A, Odrowąż-Sypniewska G, Banach M. 2024 Guidelines of the Polish Society of Laboratory Diagnostics and the Polish Lipid Association on laboratory diagnostics of lipid metabolism disorders. Diagn Lab. 2024; 60(1): 1–24
- López-Miranda J. Hypertriglyceridemia (>150mg/dL) as a marker of cardiovascular risk. Clin Investig Arterioscler. 2025 Jun;37 Suppl 1:500822. English, Spanish. doi: 10.1016/j.arteri.2025.500822. Epub 2025 Jun 2. PMID: 40461363.
- https://www.mp.pl/artykuly/60364,lipoproteiny-bogate-w-triglicerydy-i-cholesterol-hdl-u-osob-obciazonych-duzym-ryzykiem-sercowo-naczyniowym-podsumowanie-stanowiska-european-atherosclerosis-society-2011 (dostęp: 20.12.2025)
- https://www.alab.pl/centrum-wiedzy/lipoproteiny-klucz-do-zrozumienia-lipidogramu/ (dostęp: 20.12.2025)
- Gotto, Antonio M., Interrelationship of triglycerides with lipoproteins and high-density lipoproteins, American Journal of Cardiology, Volume 66, Issue 6, A20 – A23.
- Vedel-Krogh S, Kobylecki CJ, Nordestgaard BG, Langsted A. The Christmas holidays are immediately followed by a period of hypercholesterolemia. Atherosclerosis. 2019 Feb;281:121-127. doi: 10.1016/j.atherosclerosis.2018.12.011. Epub 2018 Dec 19. PMID: 30658187.
- Skutecki R, Cymes I, Dragańska E, Glińska-Lewczuk K, Buciński A, Drozdowski M, Romaszko J. Are the Levels of Lipid Parameters Associated with Biometeorological Conditions? Int J Environ Res Public Health. 2019 Nov 21;16(23):4636. doi: 10.3390/ijerph16234636. PMID: 31766531; PMCID: PMC6926572.
- https://podyplomie.pl/wiedza/wielka-interna/935,zaburzenia-lipidowe (dostęp: 20.12.2025)
