Jaglica, trachoma, czy egipskie zapalenie oczu, to ta sama, przewlekła choroba oczu wywoływana przez bakterię Chlamydia trachomatis. Choć w Polsce niemal nie występuje, w wielu regionach świata nadal jest poważnym zagrożeniem dla wzroku. Dowiedz się, jakie są objawy jaglicy, jak dochodzi do zakażenia i na czym polega leczenie tej choroby oczu.
| Z tego artykułu dowiesz się, że: >> jaglica to przewlekłe, zakaźne zapalenie spojówek i rogówki wywoływane przez bakterię Chlamydia trachomatis, >> może wystąpić w każdym wieku, ale to dzieci chorują najczęściej i są głównym źródłem zakażeń, >> powikłania (m.in. bliznowacenie spojówek, wrastanie rzęs do wewnątrz, a nawet ślepota) rozwijają się zwykle po latach, w wieku dorosłym, >> transmisja następuje przez kontakt z wydzieliną z oczu lub nosa, a także przez muchy, >> diagnostyka opiera się na badaniu klinicznym i testach PCR, >> leczenie opiera się na antybiotykoterapii w populacjach objętych ryzykiem oraz na korekcji powikłań chirurgicznie, >> skuteczna profilaktyka to kompleksowe podejście obejmujące chirurgię, antybiotyki, higienę twarzy i poprawę warunków środowiskowych (strategia WHO znana jako „SAFE”: Surgery, Antibiotics, Facial cleanliness, Environmental improvement.). |
Spis treści
- Co to jest jaglica?
- Epidemiologia jaglicy
- Przyczyny jaglicy
- Objawy jaglicy
- Diagnostyka jaglicy – jakie badania wykonać?
- Leczenie jaglicy
- Rokowanie i możliwe następstwa jaglicy
- Podsumowanie
Co to jest jaglica?
Jaglica lub trachoma (w klasyfikacji ICD-10 oznaczona kodem A71) to przewlekłe pęcherzykowe zapalenie spojówek i rogówki, spowodowane powtarzającymi się zakażeniami Chlamydia trachomatis (serotypy A, B, Ba i C). Choroba rozwija się etapowo: od ostrego zapalenia do trwałych blizn, deformacji powiek i utraty wzroku. WHO uznaje jaglicę za główną zakaźną przyczynę ślepoty na świecie.
Epidemiologia jaglicy
Jaglica występuje endemicznie w krajach o ograniczonym dostępie do wody i higieny, szczególnie w Afryce Subsaharyjskiej, Azji Południowo-Wschodniej, na Bliskim Wschodzie i w Ameryce Łacińskiej. Najczęściej chorują dzieci w wieku 1-9 lat, które stanowią główny rezerwuar zakażenia i źródło transmisji w społeczności. Wysokie ryzyko dotyczy także kobiet, które na co dzień opiekują się najmłodszymi w trudnych warunkach sanitarnych.
Przyczyny jaglicy
Jaglica to choroba zakaźna wywoływana przez Chlamydia trachomatis (serotypy A, B, Ba i C), przenoszoną głównie w środowiskach o niskim standardzie sanitarnym. Jest to Gram‑ujemna bakteria, która wywołuje przewlekłą reakcję zapalną spojówki, prowadzącą z czasem do jej bliznowacenia. Inne serotypy chlamydii odpowiadają za zakażenia układu moczowo‑płciowego, jednak w jaglicy zakażenie dotyczy wyłącznie narządu wzroku.
Do zakażenia dochodzi:
- bezpośrednio: przez kontakt z wydzieliną z oczu lub nosa osoby zakażonej,
- pośrednio: przez zanieczyszczone ręczniki, chusteczki, pościel, ubrania lub inne przedmioty,
- za pośrednictwem much: zwłaszcza Musca sorbens, które mechanicznie przenoszą bakterie z jednej osoby na drugą.
Bakteria może przetrwać przez pewien czas na powierzchniach i dłoniach, co ułatwia transmisję.
Do głównych czynników ryzyka należą: przeludnienie, ograniczony dostęp do czystej wody, brak możliwości regularnego mycia twarzy, obecność much w otoczeniu oraz niski poziom higieny domowej.
Objawy jaglicy
Objawy jaglicy rozwijają się stopniowo i mają charakter przewlekły, co utrudnia szybkie rozpoznanie. Początkowo pojawiają się niespecyficzne dolegliwości, takie jak:
- uczucie piasku lub ciała obcego pod powieką,
- pieczenie, swędzenie, łzawienie oczu,
- światłowstręt, zaczerwienienie spojówek,
- śluzowo-ropna wydzielina, zazwyczaj z obu oczu.
Charakterystycznym objawem, widocznym po delikatnym odwinięciu górnej powieki, jest obecność grudek limfatycznych (pęcherzyków) na jej wewnętrznej stronie, tzw. „grudek jagliczych”.
W miarę postępu choroby mogą pojawić się:
- pogrubienie i bliznowacenie spojówek,
- zawijanie się powiek do środka (entropion),
- nieprawidłowy wzrost rzęs do wewnątrz, drażniących rogówkę (trichiasis),
- przewlekły dyskomfort, ból oka, stopniowe pogorszenie ostrości wzroku.
Objawy zwykle dotyczą obu oczu i mogą mieć charakter nawracający. Stopień ich nasilenia zależy od liczby nawrotów zakażenia, czasu jego trwania oraz indywidualnej odpowiedzi zapalnej.
| WHO wyróżnia 4 etapy rozwoju jaglicy: – Faza grudkowa: obecność grudek limfatycznych na spojówce tarczkowej. – Faza brodawkowata: przerost brodawkowaty spojówki i tworzenie tzw. łusek jagliczych (zagłębień i blizn pozapalnych powstałych po pęknięciu grudek). – Bliznowacenie spojówki: prowadzące do deformacji powiek. – Powikłania rogówkowe: trichiasis, entropion, zmętnienie rogówki, bielmo i ślepota. |
>> Przeczytaj również: Opuchnięte oczy – alergia i inne możliwe przyczyny
Diagnostyka jaglicy – jakie badania wykonać?
Rozpoznanie jaglicy opiera się przede wszystkim na badaniu okulistycznym i ocenie charakterystycznych zmian spojówki przez doświadczonego lekarza okulistę. Kluczowe jest odwinięcie górnej powieki i ocena spojówki tarczkowej pod kątem obecności grudek, blizn i innych deformacji.
W praktyce klinicznej diagnozę najczęściej stawia się na podstawie obrazu klinicznego. W razie wątpliwości lub potrzeby potwierdzenia zakażenia Chlamydia trachomatis można wykonać:
- testy PCR (NAAT): najbardziej czułe i swoiste, wykrywają materiał genetyczny bakterii w wymazie ze spojówki, stosowane głównie w diagnostyce potwierdzającej w krajach nieendemicznych lub gdy obraz kliniczny budzi wątpliwości,
- cytologia z oceną ciałek wtrętowych Halberstädtera-Prowazeka: stosowana rzadziej, głównie jako badanie pomocnicze w przypadkach braku dostępu do diagnostyki molekularnej,
- testy immunologiczne (immunofluorescencja, ELISA): rzadziej wykorzystywane, o niższej swoistości,
- badania serologiczne: wykorzystywane w badaniach przesiewowych i epidemiologicznych (ocenie transmisji) w populacjach objętych programami eliminacyjnymi.
W krajach o niskiej częstości zachorowań, gdzie dodatnie objawy kliniczne mogą nie odzwierciedlać aktywnego zakażenia, rekomenduje się łączenie oceny klinicznej z testami molekularnymi lub oznaczaniem przeciwciał przeciw C. trachomatis, zwłaszcza w populacyjnych badaniach kontrolnych.
Leczenie jaglicy
Leczenie jaglicy zależy od stadium choroby oraz sytuacji epidemiologicznej regionu. Celem terapii jest eliminacja bakterii, przerwanie transmisji i zapobieganie powikłaniom, takim jak trichiasis (wrastanie rzęs) czy zmętnienie rogówki.
Zgodnie z wytycznymi WHO stosuje się:
- antybiotykoterapię: najczęściej jednorazową dawkę azytromycyny doustnie (20 mg/kg, maksymalnie 1 g). Gdy nie jest dostępna, alternatywą jest maść tetracyklinowa 1%, stosowana dwa razy dziennie przez 6 tygodni,
- chirurgię: w przypadku trichiasis konieczne może być leczenie operacyjne (rotacja powieki), aby zapobiec uszkodzeniu rogówki.
W krajach endemicznych wdraża się często masowe podawanie azytromycyny wśród całych populacji zagrożonych, co pomaga przerwać łańcuch zakażeń. Leczenie powinno być uzupełnione edukacją higieniczną, a u zakażonych warto rozważyć leczenie domowników, szczególnie przy wspólnym korzystaniu z ręczników czy pościeli.
Rokowanie i możliwe następstwa jaglicy
Rokowanie w jaglicy zależy przede wszystkim od momentu rozpoznania i szybkości wdrożenia leczenia. We wczesnej fazie choroba jest w pełni uleczalna i nie pozostawia trwałych następstw. Problem pojawia się w przypadku wielokrotnych, nieleczonych lub niedoleczonych epizodów zakażenia.
W zaawansowanych stadiach jaglica może prowadzić do:
- trwałych blizn spojówki,
- deformacji powiek (entropion),
- nawracającego trichiasis,
- owrzodzeń i zmętnienia rogówki,
- nieodwracalnego pogorszenia ostrości wzroku, a nawet ślepoty.
Szacuje się, że do rozwoju bliznowacenia potrzeba kilkudziesięciu nawrotów infekcji, a do poważnych powikłań rogówki: ponad 100 zakażeń w ciągu życia. Dlatego tak ważna jest szybka diagnostyka, skuteczna terapia i profilaktyka nawrotów.
>> Zobacz też: Zaćma – objawy, przyczyny, diagnostyka i leczenie choroby
Podsumowanie
Jaglica to przewlekła choroba oczu wywoływana przez Chlamydia trachomatis, prowadząca do zapalenia spojówek, światłowstrętu i zmian w obrębie powiek. Nieleczona może skutkować bliznowaceniem spojówek i rogówki, a nawet utratą wzroku. Wczesne rozpoznanie i odpowiednie leczenie (antybiotykoterapia, chirurgia) pozwalają uniknąć powikłań. Choć w Polsce choroba występuje bardzo rzadko, warto znać jej objawy i drogi szerzenia, zwłaszcza w kontekście podróży do regionów endemicznych.
Bibliografia
- Last A., Mabey D., Burton M., Harding-Esch E. Trachoma. UpToDate 2026.
- Malchrzak W. Infekcje: Kolejny krok w eliminacji jaglicy. Medycyna Praktyczna.
- Skrzypecki J. Jaglica (Trachoma) – wysoce zakaźne zagrożenie dla wzroku. OkA Clinic. Okulistyka akademicka. Okulistyka, Okulistyka Dziecięca.
- World Health Organization. Facts sheets: Trachoma. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/trachoma
