Schorzenia alergologiczne są u wielu pacjentów przyczyną istotnego obniżenia jakości życia. Rozwiązaniem części problemów może być odczulanie, a więc immunoterapia alergenowa, nazywana również immunoterapią swoistą.
| Z tego artykułu dowiesz się, że: >> immunoterapia alergenowa może przynieść wyciszenie objawów chorobowych w przebiegu alergii zależnych od przeciwciał IgE. >> immunoterapia swoista może być wykorzystywana do leczenia między innymi alergii na kurz, alergii na trawy, jak i alergii na jad owadów błonkoskrzydłych. >> kwalifikację do odczulania przeprowadza lekarz alergolog, w oparciu o przeprowadzone badanie przedmiotowe, wywiad chorobowy, jak i wyniki testów alergicznych. |
Spis treści:
- Odczulanie: na czym polega?
- Jak sprawdzić, na co ma się alergię?
- Kiedy zdecydować się na odczulanie?
- Rodzaje odczulania
- Odczulanie na różne alergie
- Jak wygląda odczulanie?
- Przeciwwskazania do odczulania
- Objawy niepożądane po odczulaniu (skutki uboczne)
- Odczulanie: FAQ
- Odczulanie na psa, roztocza i inne alergeny: podsumowanie
Odczulanie: na czym polega?
Odczulanie, a więc immunoterapia alergenowa, to przyczynowa metoda leczenia schorzeń alergicznych, zależnych od przeciwciał IgE, które wywoływane są przez narażenie na alergeny zewnątrzpochodne, w tym alergeny wziewne, pokarmowe czy też jad owadów błonkoskrzydłych. Celem immunoterapii alergenowej jest obniżenie wrażliwości pacjenta na dany alergen, dzięki czemu zmniejszeniu ulega nasilenie objawów choroby. Innymi słowy terapia ta prowadzi do przywrócenia tolerancji na czynnik zewnętrzny, odpowiedzialny za objawy schorzenia alergicznego.
Odczulanie u dzieci
W przypadku populacji pediatrycznej, nie ma jednej sztywnej granicy, dotyczącej wieku, od którego można zastosować odczulanie. Jednak ze względu na kształtowanie się układu immunologicznego oraz możliwości współpracy ze strony małego pacjenta, uznaje się zazwyczaj, że immunoterapia powinna być prowadzona od około 5 roku życia. Leczenie to przeprowadza się pod opieką alergologów dziecięcych.
>> Zobacz: Alergia IgE-zależna, czyli jaka?
Jak sprawdzić, na co ma się alergię?
W diagnostyce przyczyn alergii wykorzystuje się takie badania i procedury, jak na przykład:
- punktowe testy skórne – badanie to pozwala na stwierdzenie alergii na alergeny wziewne, pokarmowe, ale również na leki i jady owadów,
- testy śródskórne – cechują się wyższą czułością, niż punktowe testy skórne, w tej sytuacji alergen jest wstrzykiwany śródskórnie,
- oznaczenie swoistych przeciwciał IgE – jest to badanie z krwi, które pozwala na stwierdzenie obecności przeciwciał skierowanych przeciwko konkretnym alergenom,
- naskórkowe testy płatkowe – wykorzystywanie w diagnostyce alergicznego kontaktowego zapalenia skóry,
- testy molekularne, w tym panel alergologiczny ALEX – tego rodzaju panel pozwala na oznaczenie poziomu przeciwciał skierowanych przeciwko kilkuset alergenom, jest to badanie wykonywane z próbki krwi żylnej,
- próby prowokacji alergenem – prowadzone pod opieką oddziałów alergologicznych.
Należy mieć świadomość, że wyniki badań powinny być zinterpretowane przez lekarza alergologa. Nie każdy bowiem dodatni wynik wymienionych powyżej procedur oznacza alergię. Pod uwagę należy wziąć nie tylko wyniki testów alergicznych, ale również prezentowane przez pacjenta objawy oraz wywiad chorobowy.
Kiedy zdecydować się na odczulanie?
Odczulanie wykorzystuje się przede wszystkim w terapii takich schorzeń jak astma alergiczna, alergiczny nieżyt nosa, alergiczne zapalenie spojówek czy też alergia na jad owadów błonkoskrzydłych. Decyzję o leczeniu z wykorzystaniem immunoterapii podejmuje lekarz prowadzący. Na ten rodzaj terapii decydują się głównie pacjenci, którzy nie mogą pozbyć się objawów alergii mimo unikania narażenia na dany alergen i stosowania leczenia objawowego.
Rodzaje odczulania
Poniżej zostaną przedstawione podstawowe rodzaje immunoterapii alergenowej.
Odczulanie podskórne
W tej sytuacji specjalna substancja alergenowa (nazywana ekstraktem alergenowym) jest podawana w formie podskórnego zastrzyku. Taka procedura jest realizowana w placówce medycznej, ponieważ pacjent powinien przez pewien czas pozostawać pod opieką i obserwacją medyków. Zależnie od schematu, początkowo immunoterapia podawana jest co tydzień. Następnie, po około miesiącu, częstość podań ekstraktu alergenowego zmniejsza się. Kolejne dawki podaje się co kilka tygodni, a cała terapia trwa nawet około 3-5 lat.
Odczulanie podjęzykowe
Inną metodą immunoterapii jest odczulanie podjęzykowe. W tym przypadku ekstrakt alergenowy podawany jest w formie kropli lub w formie tabletek – doustnie. Pierwsze podanie ekstraktu powinno odbyć się w placówce medycznej, zaś następne podania pacjent może już realizować samodzielnie w domu.
Odczulanie na różne alergie
Zastosowanie immunoterapii alergenowej pozwala na zmniejszenie objawowości w przebiegu schorzeń alergicznych, zarówno alergii na jad owadów, ale i alergii wziewnych oraz pokarmowych. Pierwsze efekty są dla pacjenta widoczne już po kilku tygodniach prowadzenia terapii. Celem leczenia jest utrzymanie skuteczności przez następne lata, ale również zmniejszenie ryzyka rozwoju alergii na inne alergeny.
Odczulanie na kota i psa
Odczulanie ukierunkowane na alergeny kota i psa może być korzystne u pacjentów, którzy nie są w stanie wyeliminować narażenia na dany alergen. Może to dotyczyć na przykład weterynarzy lub hodowców zwierząt. W tym przypadku immunoterapia alergenowa pozwala na poprawę jakości życia i wykonywanie codziennych obowiązków bez ryzyka pojawienia się nieprzyjemnych objawów alergii.
>> Przeczytaj: Alergia na koty i psy – objawy, przyczynyi nowoczesna diagnostyka
Odczulanie na trawy i pyłki roślin
Immunoterapia alergenowa pozwala również na zwiększenie tolerancji na alergeny traw, chwastów, drzew, zbóż, ale i grzybów (Alternaria, Cladosporium). W przypadku alergii wziewnych na tego rodzaju alergeny, warto skonsultować się ze swoim alergologiem.
>> Przeczytaj: Alergia na pyłki traw. Objawy i leczenie alergii na trawy
Odczulanie na kurz i roztocza
Uczulenie na roztocze kurzu domowego to częsta przypadłość, która może być przyczyną rozwoju astmy czy alergicznego nieżytu nosa. Odczulanie to jedna z metod leczenia tego rodzaju alergii. Warto wspomnieć, że terapia omawiana w tym artykule ma również właściwości przeciwzapalne, co sprawia, że również w ten sposób powoduje zmniejszenie odczuwania objawów schorzeń alergicznych.
Jak wygląda odczulanie?
Odczulanie polega na cyklicznym podawaniu ekstraktu alergenowego drogą podskórną lub drogą doustną (podjęzykową). Czas terapii zależy od indywidualnego przebiegu leczenia i odpowiedzi klinicznej. Przed rozpoczęciem leczenia konieczne jest przeprowadzenie wnikliwej diagnostyki alergologicznej oraz kwalifikacja do terapii. Tego rodzaju kwalifikację przeprowadza lekarza alergolog.
Ile trwa odczulanie?
Czas trwania immunoterapii alergenowej to około 3-5 lat, jednak efekty leczenia są widoczne znacznie wcześniej. Długość prowadzenia leczenia może być modyfikowana, zgodnie z zaleceniami lekarza prowadzącego.
Ile kosztuje odczulanie?
Immunoterapia alergenowa może być realizowana w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ), a więc bezpłatnie. Ceny immunoterapii prywatnie uzależnione są od długości leczenia, jak i rodzaju alergii.
>> Sprawdź: Diagnostyka alergii u dzieci
Przeciwwskazania do odczulania
Najważniejsze przeciwwskazania do przeprowadzenia immunoterapii alergenowej to:
- niedobory odporności,
- choroby nowotworowe,
- niekontrolowana astma – warto podkreślić, że dobrze kontrolowana astma nie jest przeciwwskazaniem,
- choroby autoimmunologiczne w trakcie zaostrzenia – na przykład reumatoidalne zapalenie stawów, czy toczeń rumieniowaty układowy,
- brak współpracy ze strony pacjenta.
>> To ważne: Toczeń układowy (SLE) – choroba nieprzewidywalna
Objawy niepożądane po odczulaniu (skutki uboczne)
Możliwe objawy niepożądane w trakcie prowadzenia immunoterapii alergenowej to między innymi:
- zaczerwienienie i obrzęk w miejscu wkłucia – w przypadku immunoterapii podskórnej,
- swędzenie w obrębie jamy ustnej, niekiedy nudności – w przypadku immunoterapii podjęzykowej,
- zmiany pokrzywkowe na ciele,
- pojawienie się kataru i/lub kaszlu,
- w rzadkich przypadkach – wstrząs anafilaktyczny ze spadkiem ciśnienia tętniczego, tachykardią, zaburzeniami świadomości.
Odczulanie: FAQ
Poniżej odpowiedzi na najczęściej zadawane przez pacjentów pytania dotyczące odczulania.
Efekty odczulania są widoczne dla niektórych pacjentów już po kilku miesiącach. Jednak aby osiągnąć pełny i długotrwały efekt kliniczny konieczne jest ukończenie pełnego cyklu immunoterapii, który został zaplanowany.
Po przyjęciu ekstraktu alergenowego przez około 1-2 doby nie powinno się intensywnie ćwiczyć, spożywać alkoholu, jak również korzystać z solarium i sauny. Ponadto, warto unikać jedzenia i picia przez około 15-30 minut po przyjęciu alergenu w sposób podjęzykowy.
Jest to zależne od rodzaju immunoterapii, jednak działanie immunomodulujące immunoterapii alergenowej podawanej podskórnie trwa od kilku dni do kilku tygodni. Efekty działania utrwalają się jednak wraz z kolejnymi podaniami ekstraktu alergenowego, co pozwala na uzyskanie satysfakcjonujących efektów klinicznych.
Odczulanie na psa, roztocza i inne alergeny: podsumowanie
Odczulanie to skuteczne i przyczynowe leczenie alergii zależnych od przeciwciał IgE. Jednak, aby zdecydować się na tego rodzaju leczenie konieczne jest przeprowadzenie dokładnej diagnostyki, która ma na celu określenie, na które alergeny uczulony jest pacjent. W tym celu należy zgłosić się do lekarza specjalisty alergologa i wykonać zlecone testy alergiczne.
Bibliografia
- A. Brębrowicz, Skuteczność immunoterapii alergenowej i metody jej oceny, Zależność od rodzaju alergenu i drogi podania. Alergologia Polska 2018; 5, 4: 186–19,
- E. Cichocka-Jarosz, Wpływ immunoterapii alergenowej na jakość życia chorych na astmę, alergiczny nieżyt nosa i alergię na jad owadów. Alergologia Polska 2018; 5, 3: 148–156,
- M. Nittner-Marszalska, Immunoterapia – przyczyny nieoptymalnej skuteczności w alergiach wziewnych, Alergologia Polska 2021; 8, 1: 31–39.
