Uczulenie na jad pszczoły, osy i innych owadów – objawy, badania i leczenie

Artykuł powstał 27.06.2024 r., ostatnia aktualizacja: 10.07.2026 r.

Alergia na jady owadów, takich jak pszczoły i osy, stanowi poważne zagrożenie zdrowotne, które może prowadzić do ciężkich reakcji anafilaktycznych. Na czym polega uczulenie na te owady, jak się może objawiać, jakie testy alergiczne na jad owadów należy wykonać, jak można skutecznie zapobiegać użądleniom i co robić w razie ich wystąpienia?

Z artykułu dowiesz się, że: >> alergia na owady błonkoskrzydła to nadmierna reakcja układu odpornościowego na białka jadu głównie osy lub pszczoły, >> jad pszczoły i osy różnią się składem, >> objawy uczulenia na pszczoły lub osy mogą być miejscowe lub uogólnione, aż po zagrażający życiu wstrząs anafilaktyczny, >> dagnostyka molekularna, oparta na oznaczaniu przeciwciał IgE wobec pojedynczych alergenów (np. Api m 1, Api m 10 dla pszczoły czy Ves v 1, Ves v 5 dla osy), pozwala precyzyjnie rozpoznać uczulenie, odróżnić je od reakcji krzyżowych i zakwalifikować pacjenta do immunoterapii, >> najskuteczniejszą metodą leczenia jest immunoterapia swoista (odczulanie).

Spis treści:

1. Uczulenie na owady – czym jest?
   • Uczulenie na jad owadów błonkoskrzydłych
2. Użądlenie osy a użądlenie pszczoły – czym się różnią?                     
3. Uczulenie na jad pszczeli, jad osy i jad szerszenia – mechanizm reakcji alergicznej
   • Alergia na jad pszczoły a alergia na pyłek pszczeli
4. Objawy, które mogą wystąpić po użądleniu osy lub pszczoły
   • Miejscowe objawy po użądleniu pszczoły lub osy
5. Objawy uczulenia na jad pszczeli oraz uczulenia na jad osy
   • Miejscowe objawy alergii po użądleniu pszczoły lub osy
   • Uogólnione objawy alergii na pszczoły lub osy
   • Reakcja anafilaktyczna
6. Alergia na jad owadów – testy alergicznie
   • Alergia na jad owadów – wywiad lekarski
   • Diagnostyka molekularna alergii na jad pszczeli i jad osy
   • Diagnostyka na jady pszczoły lub osy – interpretacja wyników
7. Odczulanie na jad pszczoły i osy – na czym polega immunoterapia?
   • Czy możliwe jest całkowite wyleczenie alergii na jady owadów
8. Co zrobić po użądleniu pszczoły, osy lub szerszenia?
9. Jak zmniejszyć ryzyko użądlenia przy uczuleniu na pszczoły i osy?
10. Zakończenie

Uczulenie na owady – czym jest?

Alergia na owady to nadmierna reakcja układu immunologicznego na białko zawarte w:

• jadzie owadów – dotyczy owadów błonkoskrzydłych, takich jak osy czy pszczoły,
• ślinie owadów – dotyczy owadów gryzących: komary, meszki, pluskwy, pchły,
• cząstkach ciał i odchodach – dotyczy karaluchów, prusaków czy roztoczy domowych.

>> Warto przeczytać: Ugryzienie meszki – jak wygląda i co zrobić? Jakie badanie wykonać?

Uczulenie na jad owadów błonkoskrzydłych

Owady błonkoskrzydłe, które mogą uczulać człowieka to:

• pszczoły, 
• trzmiele, 
• osy pospolite, 
• osy klecanki, 
• szerszenie. 

Objawy reakcji alergicznej po ukąszeniu owadów u osób uczulonych mogą być łagodne (miejscowy obrzęk, swędzenie), ale mogą również mieć charakter ciężkich reakcji ogólnoustrojowych, takich jak anafilaksja. Z tego powodu uczulenie na owady błonkoskrzydłe należy do najpoważniejszych postaci alergii. Jest to również najczęstsze uczulenia na owady.

Ważne: Uczulenie na pszczoły lub osy to alergia na jad tych owadów.

Użądlenie osy a użądlenie pszczoły – czym się różnią?            

Użądlenie osy i pszczoły różnią się, ponieważ żądła obydwu owadów mają odmienną budowę.
Żądło pszczoły pokryte jest drobnymi haczykami, które po wbiciu w skórę człowieka powodują jego zakotwiczenie się w ciele. Specyficzny mechanizm działania aparatu jadowego  sprzyja dalszemu zagłębianiu się żądła w skórze i wstrzykiwaniu pozostałej porcji jadu. Gdy owad próbuje odlecieć, wbite w ciało żądło zostaje wyrwane, co wiąże się z rozerwaniem odwłoka pszczoły i jej śmiercią. Z tego powodu samica pszczoły może użądlić tylko jeden raz.
Żądło osy jest gładkie, dlatego nie pozostaje w ciele użądlonego człowieka. Dzięki temu porcja wstrzykiwanego jadu jest mniejsza niż w przypadku pszczoły, a osa może żądlić wielokrotnie.

Istotną różniąca przy użądleniach obydwu owadów jest również skład ich jadu. Charakterystyczny dla pszczoły jest peptyd silnie uszkadzający komórki osoby użądlonej – melityna. Natomiast białko antygen 5 występuje tylko w jadzie os.

Różnice między jadem pszczoły i osy

	Jad pszczoły	Jad osy
Skład	Melityna, fosfolipaza A2, hialuronidaza	Fosfolipaza A1, hialuronidaza, antigen 5
Reakcja miejscowa	Często intensywniejszy obrzęk i ból	Zwykle nieco łagodniejszy, ale częściej wprowadza bakterie
Ryzyko anafilaksji	Podobne

Warto wiedzieć: Istnieje bardzo duże podobieństwo pomiędzy składnikami jadu w obrębie rodziny pszczołowatych (pszczoły, trzmiela) i poszczególnych gatunków osowatych. Jad mrówkowatych ma podobny skład do jadu os.

>> Przeczytaj też: Użądlenie osy, pszczoły, szerszenia – jak wygląda i co zrobić?

Uczulenie na jad pszczeli, jad osy i jad szerszenia – mechanizm reakcji alergicznej

Uczulenie na jad owadów jest wynikiem kontaktu z białkami (alergenami) zawartymi wjadzie. Układ odpornościowy osób uczulonych, po pierwszym użądleniu produkuje specyficzne przeciwciała IgE. Przy ponownym użądleniu następuje gwałtowna reakcja IgE-zależna, podczas której uwalniane są mediatory zapalne (np. histamina), prowadzące do wystąpienia reakcji alergicznej.

>> Może Cię zainteresować: Nietolerancja histaminy czy alergia? Czym się różnią i dlaczego łatwo je pomylić?

Alergia na jad pszczoły a alergia na pyłek pszczeli

Alergia na jad pszczoły nie jest tym samym, co alergia na pyłek pszczeli – uczulenie jest wywoływane przez inne alergeny.

Alergia na jad pszczoły to uczulenie na białka, dostające się do organizmu podczas użądlenia przez owada.
Alergia na pyłek pszczeli jest reakcją na białka pochodzenia roślinnego, pochodzące z pyłku kwiatów, zbieranego i przynoszonego do ula przez pszczoły. Objawem tego uczulenia jest zazwyczaj katar sienny.
Mimo że są to różne alergie, osoby z silną odmianą alergii na jad pszczół powinny zachować ostrożność przy spożywaniu miodu, propolisu czy pyłku pszczelego. Produkty te mogą zawierać śladowe ilości wydzielin pszczelich i enzymów owada, co u osób skrajnie wrażliwych sporadycznie wywołuje niebezpieczną reakcję.

>> Sprawdź: Uczulenie na miód i pyłek pszczeli – jak się objawia? Diagnostyka alergii

Objawy, które mogą wystąpić po użądleniu osy lub pszczoły

Z klinicznego punktu widzenia, objawy, które występują po użądleniu osy lub pszczoły można podzielić na miejscowe (zlokalizowane w miejscu wbicia żądła) oraz uogólnione.
Symptomy miejscowe wynikające z reakcji fizjologicznej manifestują się u każdego – zarówno u alergików, jak i u osób nieuczulonych.
Objawy alergiczne również mogą występować lokalnie, ale mechanizm ich pojawienia się jest inny, niż w przypadku stanu zapalnego po użądleniu. Objawy ogólne alergii mogą mieć różne nasilenie, od łagodnych po wstrząs anafilaktyczny.

Miejscowe objawy po użądleniu pszczoły lub osy

U osób nieuczulonych reakcja miejscowa jest zjawiskiem fizjologicznym, wynikającym z miejscowego działania toksyn zawartych w jadzie oraz reakcji zapalnej tkanek.
Do typowych, łagodnych objawów należą:

• zaczerwienienie i ból w miejscu użądlenia – wynikają z uwalniania histaminy i innych mediatorów zapalnych, które rozszerzają naczynia krwionośne i drażnią zakończenia nerwowe,
• obrzęk – zwykle niewielki, o średnicy poniżej 10 cm, spowodowany zwiększoną przepuszczalnością naczyń włosowatych i przesiąkaniem płynów do tkanek,
• swędzenie – charakterystyczny objaw wyzwalany przez histaminę, który może nasilać się w pierwszych godzinach po użądleniu;
• uczucie ciepła w okolicach użądlenia – towarzyszy miejscowemu przekrwieniu.

U niektórych osób nieuczulonych może dojść do wtórnego zakażenia bakteryjnego (szczególnie po użądleniu osy), co wydłuża gojenie i niekiedy wywołuje łagodną reakcję ogólną: stan podgorączkowy/gorączkę oraz powiększenie okolicznych węzłów chłonnych.
U osób z atopowym zapaleniem skóry lub przewlekłymi chorobami skóry objawy miejscowe mogą być bardziej nasilone.

Ważne: Jeśli zaczerwienienie i obrzęk nie przekraczają średnicy 10 cm i ustępują w ciągu 24 godzin jest to prawidłowa odpowiedź organizmu na użądlenie owada.

Objawy uczulenia na jad pszczeli oraz uczulenia na jad osy

U osób uczulonych, nawet pojedyncze użądlenie może uruchomić gwałtowną reakcję immunologiczną IgE-zależną. Objawy pojawiają się zwykle w ciągu kilku do kilkunastu minut, rzadziej kilku godzin. Im szybciej wystąpią, tym większe ryzyko ciężkiego ich przebiegu. U części pacjentów obserwuje się reakcję dwufazową, po wstępnej poprawie objawy nawracają w ciągu kilkunastu godzin.

>> Może Cię zainteresować: Alergia IgE-zależna, czyli jaka?

Miejscowe objawy alergii po użądleniu pszczoły lub osy

Miejscowa reakcja alergiczna, określana jako duża reakcja miejscowa, charakteryzuje się:

• obrzękiem o średnicy przekraczającej 10 cm,
• utrzymywaniem się zmian dłużej niż 24 godziny,
• nasilonym bólem, zaczerwienieniem i tkliwością tkanek.

Jeśli użądlenie miało miejsce w okolice szyi, głowy, jamy ustnej, języka lub pacjent przypadkowo połknął owada, zagrożeniem jest obrzęk gardła/krtani, który może prowadzić do ostrej niewydolności oddechowej i uduszenia. W takich lokalizacjach nawet miejscowa reakcja alergiczna wymaga interwencji medycznej.

Uogólnione objawy alergii na pszczoły lub osy

W praktyce klinicznej najczęstsze łagodne objawy ogólne to rozległe zaczerwienienie skóry z bąblami (pokrzywka) oraz obrzęk naczynioruchowy głębokich warstw skóry, szczególnie w okolicach powiek, ust, twarzy i uszu.
Objawy ze strony przewodu pokarmowego manifestują się jako kurczowe bóle brzucha, nudności, wymioty lub biegunka. Ze strony układu oddechowego mogą wystąpić obrzęk gardła (trudności w połykaniu, zaburzenia mowy), obrzęk krtani (chrypka, świszczący wdech) oraz skurcz oskrzeli (świszczący, wydłużony wydech).
Układ krążenia reaguje spadkiem ciśnienia, sinicą, osłabieniem tętna obwodowego, a w skrajnych przypadkach utratą przytomności.

Reakcja anafilaktyczna

Reakcja anafilaktyczna to najcięższa, zagrażająca życiu reakcja. Prawdopodobieństwo jej wystąpienia wzrasta w przypadku użądlenia przez kilka owadów jednocześnie lub kolejnych użądleń w tym samym sezonie letnim.
Anafilaksja charakteryzuje się nagłym, postępującym zajęciem co najmniej dwóch układów (skóra, drogi oddechowe, układ pokarmowy, sercowo-naczyniowy) z dominacją objawów niewydolności oddechowej lub krążeniowej.

• objawy skórne (najczęstsze – występują u ok. 80% pacjentów):
  • pokrzywka (urticaria),
  • obrzęk naczynioruchowy (angioedema),
  • świąd (pruritus),
  • zaczerwienienie/uderzenia gorąca (flush).

Ważne: U dzieci objawy skórne są często jedyną manifestacją anafilaksji (u ponad 60% badanych dzieci, w porównaniu do zaledwie 15% dorosłych).

• objawy ze strony układu oddechowego (występują u blisko 50% dzieci i dorosłych):
  • duszność, świszczący oddech, suchy kaszel, uczucie ucisku w klatce piersiowej lub gardle.
• objawy naczyniowe i sercowo-naczyniowe:
  • niedociśnienie (hipotensja) – rzadkie u dzieci, ale występuje u ponad 60% dorosłych (z czego połowa doświadcza utraty przytomności),
  • anafilaksja kardio-specyficzna – bradykardia (spowolnienie akcji serca), arytmie, napad choroby niedokrwiennej serca oraz zawał mięśnia sercowego.
• objawy ze strony przewodu pokarmowego:
  • nudności, skurcze i bóle brzucha,
  • biegunka – wynikająca z gwałtownego skurczu mięśni gładkich przewodu pokarmowego,
  • trudności z przełykaniem spowodowane obrzękiem gardła lub języka.
• objawy spowodowane niedotlenieniem mózgu:
  • zawroty głowy,
  • osłabienie
  • lęk przed śmiercią,
  • splątanie.
• inne rzadkie i nietypowe objawy (często o podłożu nie-IgE-zależnym):
  • neuropatia, rabdomioliza (rozpad mięśni), małopłytkowość idiopatyczna oraz nefropatia.
  • u kobiet w ciąży może dojść do samoistnego poronienia.

W pełni rozwinięta reakcja anafilaktyczna przybiera postać wstrząsu anafilaktycznego (brak tętna, zapaść, utrata przytomności, sinica, nietrzymanie moczu i stolca).

Ważne: Pokrzywka i obrzęk naczynioruchowy często występują jako pierwsze, ostrzegawcze objawy wstrząsu ale nie muszą towarzyszyć najcięższym postaciom anafilaksji.

Alergia na jad owadów – testy alergicznie

Diagnozowanie alergii na jad owadów polega na wywiadzie i badaniu lekarskim oraz testach alergologicznych.
Testy obejmują:

• alergiczne testy skórne – niewielkie ilości jadu są wprowadzane pod skórę pacjenta,
• testy z krwi pozwalające na pomiar poziomu przeciwciał IgE specyficznych dla alergenów jadów owadów.

Alergia na jad owadów – wywiad lekarski

Wywiad zazwyczaj obejmuje pytania pozwalające na ustalenie, czy pacjent został użądlony przez osę, pszczołę lub innego owada. Pytania, które może zadać lekarz to:

• jak wyglądał owad – pszczoła jest brunatna, włochata, ze słabo zaznaczonym prążkowaniem, osa – prążkowana w czarno żółte pasy, szerszeń – wygląd podobny do osy, ale znacznie większe rozmiary,
• w jakich okolicznościach nastąpiło użądlenie – jeśli podczas chodzenia boso po trawie, picia lub jedzenia, bardziej wskazuje na osę. Jeśli w pobliżu ula lub pasieki na pszczołę,
• o jakiej porze doby nastąpiło użądlenie – jeśli w nocy to ich przyczyną nie jest ani pszczoła, ani osa,
• czy w skórze zostało żądło – typowe w przypadku użądlenia pszczoły,
• ile owadów użądliło – objawy po użądleniu przez jednego owada sugerują reakcję uczuleniową, objawy po użądleniu przez wiele owadów wskazują na reakcję toksyczną.

Diagnostyka molekularna alergii na jad pszczeli i jad osy

W diagnostyce i terapii alergii na jady owadów bardzo istotną rolę odgrywają molekuły alergenowe, czyli pojedyncze białka zawarte w jadach owadów.
Zgodnie z obecnymi rekomendacjami dotyczącymi pacjentów, u których wystąpiła uogólniona reakcja po użądleniu, badania z krwi – szczególnie po upowszechnieniu się diagnostyki komponentowej – mają ugruntowane miejsce w stawianiu diagnozy alergii na owady. Szczególnie ważne jest to, że pomagają w rozróżnieniu rzeczywistego uczulenia od reakcji krzyżowych. W tym celu należy zwrócić uwagę na to, aby wykonywane testy zawierały rekombinowane molekuły alergenowe oznaczone literą „r” przed nazwą.

>> Dowiedz się więcej z artykułu: Znajdź swój alergen – diagnostyka alergii w laboratorium

Testy z krwi rekomendowane przy podejrzeniu uczulenia na pszczoły to:

• alergeny jadu pszczoły miodnej (Apis mellifera – HBV) specyficzne dla tego owada, nie występujące w jadach innych błonkoskrzydłych:
  • Api m 1 — fosfolipaza A2, jeden z najistotniejszych alergenów pszczoły,
  • Api m 3 — kwaśna fosfataza,
  • Api m 4 — melityna, marker alergii na jad pszczoły, wiąże się z wyższym ryzykiem reakcji ogólnoustrojowych,
  • Api m 10 — ikarapina, ważna diagnostycznie, ponieważ uczulenie na Api m 10 wiąże się z ryzykiem niepowodzenia immunoterapii (AIT) jadem pszczoły.

• alergeny jadu pszczoły miodnej (Apis mellifera – HBV) reagujące krzyżowo, wykazujące wysokie podobieństwo z jadem osy:
  • Api m 2 — hialuronidaza, może dawać reakcje krzyżowe z alergenami osy, np. hialuronidazą Ves v 2,
  • Api m 5 — dipeptydylopeptydaza, może reagować krzyżowo z alergenami osy, np. Ves v 3,
  • Api m 12 — witellogenina; może reagować krzyżowo z alergenem osy Ves v 6.

Ważne: Dodatnie testy Api m 1 + Api m 10 pozwalają rozpoznać alergię na jad pszczoły w 86,8% przypadków, a panel Api m 1/2/3/4/5/10 ma czułość 94,4%.

Testy z krwi rekomendowane przy podejrzeniu uczulenia na osy to:

• alergeny jadu osy pospolitej (Vespula vulgaris.– YJV) specyficzne dla tego owada:
  • Ves v 1 – fosfolipaza A1, główny alergen jadu osy,
  • Ves v 5 (antygen 5).
• alergeny jadu osy pospolitej reagujące krzyżowo z jadem pszczoły:
  • Ves v 2 (hialuronidaza) – może dawać reakcje krzyżowe z alergenami pszczoły, np. hialuronidazą Api m 2,
  • Ves v 3 (peptydaza dipeptydylowa) – może reagować krzyżowo z alergenami pszczoły, np. Api m 5,
  • Ves v 6 (witelogenina) – może reagować krzyżowo z alergenami pszczoły, np. Api m 12.
• alergeny jadu osy klecanki (Polistes dominulus – PDV):
  • Pol d 1 (fosfolipaza A1),
  • Pol d 3 (peptydaza dipeptydylowa IV),
  • Pol d 5 (antygen 5) – pomocny w rozróżnieniu uczulenia na osę pospolitą – Ves v 5 – i osę klecankę, pod warunkiem, że różnica poziomów sIgE Ves v 5 i Pol d 5 jest duża – jeden co najmniej dwukrotnie wyższy od drugiego,
  • Pol d 4 (proteaza serynowa),
  • Pol d 2 (hialuronidaza).

Ważne: Dodatnie testy Ves v 1 + Ves v 5 to identyfikacja >95% chorych uczulonych na jad osy.

Alergeny innych owadów – mrówki i komary:

• Sol i 1 – mrówka ogniska (Solenopsis invicta) – alergen reagujący krzyżowo z fosfolipazą osy – Ves v 1,
• Pac c 3 – mrówka azjatycka (Pachycondyla chinensis) – alergen wykazuje reaktywność krzyżową z Ves v 5 osy,
• reaktywność wobec komara Aedes communis jest powiązana z nadwrażliwością na jad pszczoły.

Ważne: Kombinacja rApi m 1, rApi m 10, Ves v 1, rVes v 5 jest pomocna w rozróżnienieniu czynnika sprawczego u uczulonych na pszczołę i osę.

Diagnostyka na jady pszczoły lub osy – interpretacja wyników

Algorytm diagnostyczny w alergii na jady owadów obejmuje następujące kroki:

• wstępne oznaczenie stężenia specyficznych przeciwciał IgE (sIgE) dla całych jadów pszczoły (HBV), osy pospolitej (YJV) i klecanki (PDV), markerów CCD oraz poziomu tryptazy,
• w przypadku dodatniego wyniku sIgE dla jadu pszczoły ocenia się sIgE przeciwko konkretnym molekułom: Api m 1, Api m 2, Api m 3, Api m 5 oraz Api m 10; dodatni wynik dla przynajmniej jednej z nich potwierdza uczulenie na jad pszczoły,
• w przypadku dodatniego wyniku sIgE dla jadu osy pospolitej lub klecanki ocenia się sIgE dla molekuł Ves v 1, Ves v 5 oraz Pol d 5; dodatni wynik dla Ves v 1 lub Ves v 5 wskazuje na uczulenie na jad osy pospolitej, natomiast dodatni wynik dla Pol d 5 potwierdza uczulenie na jad klecanki,
• w sytuacjach trudnych do zinterpretowania, przy podwójnym uczuleniu na osę pospolitą i klecankę, pomocne jest porównanie poziomów sIgE dla Ves v 5 i Pol d 5 – wartość jednego z nich powinna być co najmniej dwukrotnie wyższa od drugiego,
• u pacjentów z podwyższonym poziomem tryptazy lub mastocytozą występuje większe ryzyko anafilaksji, dlatego konieczne może być obniżenie progu wykrywalności sIgE do poziomu 0,1 kUA/L.

Ważne: Testy z krwi powinny być wykonane od 3 do 4 tygodni po użądleniu.

Odczulanie na jad pszczoły i osy – na czym polega immunoterapia?

Leczenie alergii na jady owadów obejmuje unikanie użądleń oraz immunoterapię swoistą (VIT), która polega na podawaniu pacjentowi rosnących dawek jadu pszczoły lub osy w celu zmniejszenia wrażliwości organizmu na alergen. 
Odczulanie trwa zazwyczaj od 3 do 5 lat, a jego skuteczność w przypadku uczulenia na jad osy sięga 90%, a nawet 100%, w przypadku alergii na jad pszczoły jest to 80%. Jest to jedna z najskuteczniejszych form leczenia znanych medycynie. 

Pacjent po odczulaniu nie wymaga kontrolnych badań laboratoryjnych. Natomiast roczna kontrole stężenia swoistych IgE w krwi jest pomocna w podjęciu decyzji o zakończeniu leczenia.

Czy możliwe jest całkowite wyleczenie alergii na jady owadów

U dzieci, u których dominują reakcje obejmujące wyłącznie skórę, prognoza jest korzystna, a objawy wykazują naturalną skłonność do samoistnego wygasania z wiekiem. U pacjentów dorosłych i młodzieży tendencja do ustępowania objawów po użądleniach i wyciszania alergii jest znacznie słabsza. Może się nawet nasilać przy następnych użądleniach.

Szansą na całkowite wyleczenie z alergii na jad owadów jest odczulanie.

Co zrobić po użądleniu pszczoły, osy lub szerszenia?

Aby zapobiec rozwojowi objawów w przypadku użądlenia przez pszczołę należy jak najszybciej usunąć żądło, najlepiej do 30 sekund od użądlenia. Nie należy go usuwać poprzez chwytanie dwoma palcami, bo może to spowodować wyciśnięcie do tkanek pozostającej w woreczku jadowym porcji jadu. Najlepiej jest je podważyć.

W dalszej kolejności na miejsce użądlenia należy przyłożyć okład z lodu. Niska temperatura obkurcza naczynia krwionośne skóry i chroni przed przedostawaniem się składników jadu do naczyń krwionośnych, a wraz z krwią do całego organizmu. Jeśli użądlenie nastąpiło w kończynę, pomocne może być założenie opaski uciskowej powyżej miejsca użądlenia.

Jeśli po kilku-kilkunastu godzinach nie wystąpią żadne objawy lub jeśli ma miejsce opisana wcześniej reakcja fizjologiczna, nie ma potrzeby kontaktowania się z lekarzem. Wyjątek stanowi sytuacja, gdy u osoby dotychczas nieuczulonej doszło do użądlenia w głowę, szyję, jamę ustną, język lub do połknięcia owada (osy lub pszczoły). W takim przypadku, ze względu na potencjalnie zagrażający życiu obrzęk miejscowych tkanek i możliwość uduszenia, należy pilnie skontaktować się z lekarzem.

Osoby, u których w przeszłości wystąpiła reakcja ogólna po użądleniu owada powinny nosić przy sobie leki do natychmiastowego zażycia w razie kolejnego użądlenia. Są to preparat przeciwhistaminowy i steryd w tabletkach do podania doustnego, a w przypadku, gdy miała miejsce ciężka reakcja ogólna (duszność, spadek ciśnienia tętniczego) – także adrenalinę w strzykawce do podania domięśniowego. Przy szybkim rozwijaniu się objawów ogólnych nie należy zwlekać z podaniem adrenaliny – opóźnienie zwiększa prawdopodobieństwo zgonu. Lek podaje się domięśniowo w boczną powierzchnię uda.

Jak zmniejszyć ryzyko użądlenia przy uczuleniu na pszczoły i osy?

Aby ograniczyć ryzyko użądlenia:

• unikaj miejsc takich jak kwitnące łąki i sady, gdzie jest wysokie prawdopodobieństwo spotkania owadów błonkoskrzydłych,
• nie chodź boso po trawie,
• nie jedz owoców, słodyczy, lodów na świeżym powietrzu,
• zawsze szczelnie zamykaj pojemniki na odpadki i resztki jedzenia,
• jaskrawe barwy przyciągają owady, wybieraj ubrania w kolorach neutralnych, takich jak biel, zieleń i beż,
• nie używaj mocnych zapachów,
• jeśli ktoś w pobliżu zostanie użądlony, oddal się na co najmniej 50 metrów, aby uniknąć ataku innych owadów,
• w przypadku ataku pszczół lub os zasłoń głowę.

Zakończenie

Alergia na jady owadów jest poważnym schorzeniem, które wymaga odpowiedniej diagnostyki. Jeśli doświadczyłeś silnej reakcji po użądleniu owada i podejrzewasz u siebie uczulenie na jego jad, skonsultuj się z alergologiem i wykonaj niezbędne badania.

---

Bibliografia

1. Bonifazi F., Jutel M., Biló B.M. i wsp., EAACI Interest Group on Insect Venom Hypersensitivity: Prevention and treatment of hymenoptera venom allergy: guidelines for clinical practice. Allergy, 2005; 60: 1459–1470
2. Simons FE. et al., International consensus on (ICON) anaphylaxis. World Allergy Organ J. 2014 May 30; 7(1): 9.
3. Simons FE. et al., World Allergy Organization Anaphylaxis Guidelines: 2013 update of the evidence base. Int Arch Allergy Immunol. 2013; 162(3): 193-204.
4. Cox L., Nelson H., Lockey R. : Allergen immunotherapy : a pracite parameter third update. Task force report. J. Allergy Clin. Immunol 2011; 127: S1-55
5. Steering Committee Authors; Review Panel Members. A WAO – ARIA – GA²LEN consensus document on molecular-based allergy diagnosis (PAMD@): Update 2020. World Allergy Organ J. 2020 Mar 7;13(2):100091. doi: 10.1016/j.waojou.2019.100091. PMID: 32180890; PMCID: PMC7062937.
6. Golden D.B.K.: Insect sting anaphylaxis. Immunol. Allergy Clin. North. Am. 2007; 27: 261–272
7. Bilo BM., Bonifazi F.: Advances in hymenoptera venom immunotherapy. Curr. Opin. Allergy Clin. Immunol., 2007;7: 567–573
8. Smorawska-Sabanty, E.W.A., Gulbas I., Chałubiński M., Trudności diagnostyczne w nadwrażliwości na jad owadów błonkoskrzydłych, Alergia Astma Immunologia, 2024, 29(2), 26-31.
9. Kowalczyk W., Lis K., Bartuzi Z., Diagnostyka alergii na jad pszczoły miodnej, Alergia Astma Immunologia, 2022, 27(1), 12-22
10. Frick M. et al., rApi m 3 and rApi m 10 improve detection of honey bee sensitization in Hymenoptera venom–allergic patients with double sensitization to honey bee and yellow jacket venom. Allergy 2015; 70: 1665-68.
11. Köhler J et al., Component resolution reveals additional major allergens in patients with honey bee venom allergy. J Allergy Clin Immunol 2014; 133: 138.