Starzenie się to proces nieunikniony, jednak jego tempo nie jest identyczne dla wszystkich ludzi. Podczas gdy niektóre osoby w wieku 60 lat pozostają aktywne i zdrowe, inne tego samego wieku borykają się z licznymi schorzeniami. Różnica ta nie wynika jedynie z chronologicznego upływu czasu, ale z tempa zmian biologicznych zachodzących w naszym organizmie – tzw. wieku biologicznego. W ostatnich latach naukowcy intensywnie poszukują biomarkerów, które mogłyby dokładnie odzwierciedlać ten proces. Jednym z obiecujących odkryć w tym zakresie jest suPAR (rozpuszczalny receptor aktywatora plazminogenu typu urokinazy) – białko, które może służyć jako wskaźnik stanu zapalnego i wieku biologicznego organizmu.
Spis treści:
- Immunostarzenie
- Czym jest wskaźnik suPAR?
- suPAR jako wskaźnik wieku biologicznego
- suPAR jako wskaźnik immunostarzenia
- Jak obniżyć suPAR, czyli zmniejszyć swój wiek biologiczny?
- suPAR – znaczenie wskaźnika w medycynie
- Podsumowanie
Immunostarzenie
Immunostarzenie stanowi złożony proces biologiczny charakteryzujący się spadkiem funkcji układu immunologicznego, co ma długofalowe konsekwencje dla zdrowia i długowieczności.
W rezultacie immunostarzenia spada odporność zarówno wrodzona, jak i nabyta, rośnie podatność na infekcje oraz ryzyko chorób wieku podeszłego. Wyrazem tego procesu na poziomie molekularnym jest skracanie się telomerów.
Inną konsekwencją jest utrzymywanie się przewlekłego stanu zapalnego o niskim natężeniu, który wpływając na funkcjonowanie tkanek i narządów organizmu, stanowi główny czynnik ryzyka w rozwoju chorób cywilizacyjnych, takich jak:
- choroby sercowo-naczyniowe,
- cukrzyca typu 2,
- nowotwory,
- choroby neurodegeneracyjne,
- depresja i zaburzenia psychiczne.
| WAŻNE! Ostre zapalenie to naturalna i pożądana reakcja organizmu na infekcję lub uraz – jest to proces krótkotrwały, który prowadzi do eliminacji zagrożenia i naprawy tkanek. Układowy przewlekły stan zapalny (SCI – Systemic Chronic Inflammation), to proces o niewielkim natężeniu, który nie służy obronie przed czynnikami niepożądanymi, lecz powoli niszczy tkanki i narządy. |
Badania pokazują, że immunostarzenie jest procesem, którego tempo i zakres można jednak modulować, zarówno na poziomie komórkowym, jak i molekularnym. Wykazano, że aktywność fizyczna, odżywianie, radzenie sobie ze stresem i wzorce snu wpływają na funkcjonowanie komórek odpornościowych, markery stanu zapalnego oraz stres oksydacyjny u osób starszych.
Ważne jest również to, iż obecnie dysponujemy narzędziami, które pomagają mierzyć tempo immunostarzenia i pokazywać rzeczywisty wiek biologiczny. Takim nowoczesnym markerem wieku biologicznego jest wskaźnik suPAR.
Czym jest wskaźnik suPAR?
Na powierzchni błon komórkowych, głównie komórek układu odpornościowego (takich jak monocyty, makrofagi, neutrofile czy aktywowane limfocyty T) obecny jest receptor uPAR. Aktywacja układu immunologicznego, na przykład w wyniku stresu komórkowego, infekcji czy uszkodzenia tkanek, powoduje, że receptor uPAR zostaje „odcięty” od błony komórkowej i powstaje – uwalniany do krwiobiegu – suPAR.
Białko suPAR (ang. soluble urokinase plasminogen activator receptor) to rozpuszczalny receptor aktywatora plazminogenu typu urokinazy, obecny we krwi (zarówno w osoczu, jak i w surowicy), ale także w innych płynach ustrojowych, takich jak ślina, mocz czy płyn mózgowo-rdzeniowy.
Badania wykazały, że stężenie suPAR koreluje z innymi tradycyjnymi markerami zapalenia, takimi jak białko C-reaktywne (CRP), jednak suPAR wykazuje wiele unikalnych cech, które powodują, iż jest lepszym wskaźnikiem przewlekłego stanu zapalnego. Są to:
- stabilność – suPAR wykazuje minimalną zmienność w ciągu dnia, w przeciwieństwie do CRP, które gwałtownie rośnie w odpowiedzi na ostre infekcje lub urazy;
- specyficzność dla zapalenia przewlekłego – CRP jest głównie markerem zapalenia ostrego, suPAR dokładniej odzwierciedla zapalenie przewlekłe;
- wskaźnik ukrytego stanu zapalnego – osoby zdrowe, nie wykazujące żadnych objawów klinicznych mają niskie CRP. Nie wyklucza to jednak toczącego się przewlekłego, subklinicznego stanu zapalnego, którego nie wychwytują tradycyjne markery, natomiast suPAR może być wtedy podwyższony;
- odpowiedź na modyfikację stylu życia – suPAR wykazuje bardziej znaczące zmiany w odpowiedzi na pozytywne zmiany stylu życia (zaprzestanie palenia, zwiększona aktywność fizyczna), co czyni go doskonałym narzędziem monitorowania efektów wprowadzonych działań.
suPAR jako wskaźnik wieku biologicznego
Badania obserwacyjne wykazały, iż suPAR jest silnym wskaźnikiem przyspieszenia biologicznego starzenia się organizmu.
Osoby z podwyższonym suPAR wykazywały szybsze tempo utraty funkcji wielu narządów wewnętrznych (m.in. serca, płuc, nerek i wątroby), ich tempo starzenia się było szybsze w porównaniu z rówieśnikami o niskich poziomach suPAR.
Niezależnie od chronologicznego wieku, osoby z wysokim suPAR były postrzegane jako wyglądające starszej przez oceniających, którzy nie znali ich rzeczywistego wieku.
Badania obrazowe wykazały, że wysoki suPAR wiązał się ze strukturalnymi zmianami wskazującymi na starszy „wiek biologiczny mózgu” oraz szybszy spadek funkcji poznawczych.
Zwiększone stężenie suPAR korelowało również ze spadkiem funkcji fizycznych, takich jak:
- zmniejszona siła chwytu,
- gorsza równowaga – test stania na jednej nodze,
- wolniejszy chód.
suPAR jako wskaźnik immunostarzenia
Immunostarzenie to stopniowy spadek funkcji układu immunologicznego związany z wiekiem. Stanowi tło dla procesu zwanego z języka angielskiego „inflammaging”, charakteryzowanego przez:
- przewlekle podwyższone poziomy cytokin prozapalnych,
- zmniejszoną zdolność do odpowiedzi na nowe zagrożenia immunologiczne,
- zwiększoną podatność na infekcje i choroby związane z wiekiem.
Badania sugerują, że suPAR może być uniwersalnym markerem osłabienia zdolności immunologicznej – osoby z wysokim suPAR mogą mieć:
- zmniejszoną zdolność do tolerowania stresu fizycznego i psychicznego,
- osłabione zdolności regeneracji,
- podwyższone ryzyko negatywnych konsekwencji zdrowotnych w przypadku wystąpienia ostrych urazów, wypadków czy traumatycznych przeżyć.
| WAŻNE! SuPAR jest barometrem ukrytego stanu zapalnego, co powoduje, iż jest dobrym narzędziem do oceny tempa, w jakim starzeje się nasz organizm |
Jak obniżyć suPAR, czyli zmniejszyć swój wiek biologiczny?
Oznaczenie poziomu suPAR dostarcza informacji o naszym wieku biologicznym. Jakie jest praktyczne zastosowanie tej informacji?
SuPAR jest parametrem modyfikowalnym, co oznacza, iż podwyższone poziomy mogą być obniżone poprzez:
- zmianę stylu życia: zaprzestanie palenia (skutek widoczny w ciągu kilku lat), zwiększoną aktywność fizyczną, poprawę jakości diety;
- leczenie farmakologiczne: terapia celowana na konkretne schorzenia;
- radzenie sobie z przewlekłym stresem, terapię traumy.
| WAŻNE! Optymalna – z punktu widzenia długowieczności – jest dieta śródziemnomorska. Korzystnie działa również dieta imitująca post (FMD). Zaprzestanie palenia powoduje obniżenie suPAR do poziomu u osób, które nigdy nie paliły. |
suPAR – znaczenie wskaźnika w medycynie
SuPAR to wskaźnik stanu zapalnego, który znajduje zastosowanie w monitorowaniu stanu zapalnego w różnych chorobach. Wartości referencyjne, czyli normy dla suPAR, są wówczas wyższe niż dla osób zdrowych.
W monitorowaniu długowieczności i wieku biologicznego suPAR znajduje zastosowanie w:
- identyfikacji osób o wysokim ryzyku przyspieszenia starzenia, zanim pojawią się jawne postacie schorzeń związanych z tym procesem;
- ocenie efektywności interwencji skierowanych na spowolnienie starzenia;
- dostosowaniu strategii leczenia do rzeczywistego „wieku biologicznego”, a nie chronologicznego.
Podsumowanie
Na dziś wskaźnik suPAR reprezentuje przełom w naszym rozumieniu starzenia się i przewlekłego zapalenia. W przeciwieństwie do tradycyjnych markerów, suPAR odzwierciedla przewlekły, subkliniczny stan zapalny, dlatego może stanowić pierwszy krok w profilaktyce chorób oraz miernik rzeczywistego wieku biologicznego. Co ważne suPAR pokazując stan faktyczny, daje szansę na wczesną interwencję, zmianę stylu życia i wdrożenie działań anti-agingowych, które pozwolą nie tylko wydłużyć życie, ale przede wszystkim znacząco poprawić jego jakość.
Piśmiennictwo
Rasmussen LJH, Petersen JEV, Eugen-Olsen J. Soluble Urokinase Plasminogen Activator Receptor (suPAR) as a Biomarker of Systemic Chronic Inflammation. Front Immunol. 2021 Dec 2;12:780641. doi: 10.3389/fimmu.2021.780641. PMID: 34925360; PMCID: PMC8674945.
Rasmussen LJH, Caspi A, Ambler A, Danese A, Elliott M, Eugen-Olsen J, Hariri AR, Harrington H, Houts R, Poulton R, Ramrakha S, Sugden K, Williams B, Moffitt TE. Association Between Elevated suPAR, a New Biomarker of Inflammation, and Accelerated Aging. J Gerontol A Biol Sci Med Sci. 2021 Jan 18;76(2):318-327. doi: 10.1093/gerona/glaa178. PMID: 32766674; PMCID: PMC7812430.
Pangrazzi L, Meryk A. Molecular and Cellular Mechanisms of Immunosenescence: Modulation Through Interventions and Lifestyle Changes. Biology (Basel). 2024 Dec 27;14(1):17. doi: 10.3390/biology14010017. PMID: 39857248; PMCID: PMC11760833.
