Trzeci trymestr ciąży to etap bezpośredniego przygotowania do porodu, który dla wielu ciężarnych wiąże się z radością, ale także z niepokojem i nasilonymi dolegliwościami. Dziecko kończy swój rozwój, przygotowując się do samodzielnego życia poza łonem matki. To bardzo ważny czas pod względem monitorowania stanu zdrowia kobiety i płodu, przeprowadzania niezbędnych badań kontrolnych oraz edukacji przedporodowej. Dowiedz się, od kiedy trwa trzeci trymestr, jakie są dolegliwości oraz na co zwrócić szczególną uwagę.
| Z tego artykułu dowiesz się, że: >> Trzeci trymestr ciąży rozpoczyna się w 28. tygodniu i trwa do porodu. >> O ciąży donoszonej mówi się po ukończeniu 37. tygodnia. >> Ciało kobiety w tym czasie podlega znaczącym zmianom, co powoduje dolegliwości, takie jak bóle pleców, zgaga, obrzęki czy skurcze przepowiadające. >> Dziecko trzecim trymestrze głównie rośnie, dojrzewa i gromadzi zapasy. >> Regularne wizyty, badania laboratoryjne, KTG oraz USG są niezbędne dla monitorowania bezpieczeństwa matki i płodu oraz optymalnego przygotowania do momentu narodzin. |
Spis treści:
- Trzeci trymestr ciąży: od kiedy się zaczyna?
- Jak zmienia się ciało w trzecim trymestrze ciąży?
- Trzeci trymestr ciąży: dolegliwości i objawy
- Co może niepokoić w III trymestrze ciąży?
- Jak rozwija się dziecko w trzecim trymestrze?
- Trzeci trymestr ciąży: badania
- Trzeci trymestr ciąży a poród: jak rozpoznać rozpoczęcie akcji porodowej?
- Jak dbać o siebie w trzecim trymestrze ciąży?
- Trzeci trymestr: FAQ
Trzeci trymestr ciąży: od kiedy się zaczyna?
Trzeci trymestr rozpoczyna się od 28. tygodnia ciąży. Statystycznie trwa do 40. tygodnia, chociaż poród może nastąpić zarówno wcześniej, jak i później.
Przeczytaj też:
>> Pierwszy trymestr ciąży – jak przebiega i co warto wiedzieć?
>> Drugi trymestr ciąży – co warto wiedzieć? Rozwój dziecka, dolegliwości, badania
Kiedy kończy się trzeci trymestr ciąży?
Trzeci trymestr kończy się wraz z porodem – niezależnie od tego, czy nastąpi on o czasie, przedwcześnie czy po terminie. Za ciążę donoszoną uznaje się ciążę zakończoną między 38. a 42. tygodniem.
| Warto wiedzieć: Poród przed ukończeniem 37. tygodnia klasyfikowany jest jako poród przedwczesny, a dziecko urodzone w tym okresie określa się mianem wcześniaka. Z kolei ciąża trwająca powyżej 42. tygodnia uznawana jest za ciążę przenoszoną i wymaga szczególnej kontroli ze względu na zwiększone ryzyko powikłań okołoporodowych. |
Jak zmienia się ciało w trzecim trymestrze ciąży?
W III trymestrze ciąży ciało kobiety osiąga maksymalne przystosowanie do rozwijającej się ciąży. Macica znacząco się powiększa. W ostatnich tygodniach ciąży jej dno znajduje się pod łukami żebrowymi (nieco obniża się przed porodem). Środek ciężkości ciała przesuwa się do przodu, co skutkuje zmianą postawy – pogłębieniem lordozy lędźwiowej. Ciężarne instynktownie zaczynają szerzej stawiać stopy i pochylać głowę do tyłu, aby zrównoważyć ciężar.
Piersi nadal przygotowują się do laktacji. Stają się pełniejsze, a z brodawek może wyciekać siara, czyli pierwszy, bogaty w przeciwciała pokarm.
Ponadto w trzecim trymestrze ciąży:
- wzrasta częstość akcji serca (ok. 20 uderzeń/min więcej niż przed ciążą),
- ciśnienie tętnicze wraca do normy lub pozostaje nieco wyższe (6-10% więcej niż wartość przed ciążą),
- przepona podnosi się do góry,
- dochodzi do zmniejszenia czynnościowej pojemności pęcherza moczowego,
- objętość wody zgromadzonej w organizmie wynosi nawet 6,5-8,5 l,
- dochodzi do dalszego rozluźnienia więzadeł i stawów miednicy pod wpływem relaksyny, co ma na celu ułatwienie porodu.
>> Zobacz: Tarczyca w ciąży pod specjalnym nadzorem
Trzeci trymestr ciąży: dolegliwości i objawy
Trzeci trymestr ciąży często wiąże się z nasileniem dolegliwości znanych z wcześniejszych etapów ciąży, ale pojawiają się również nowe objawy. Do najczęstszych należą:
- częste oddawanie moczu,
- bóle pleców,
- bóle bioder i spojenia łonowego,
- obrzęki rąk i nóg,
- żylaki,
- duszność,
- zgaga i uczucie pełności w żołądku,
- problemy ze snem spowodowane próbami znalezienia wygodnej pozycji,
- bolesne skurcze łydek i nóg,
- rozstępy i świąd skóry.
Charakterystyczne dla III trymestru są także skurcze Braxtona-Hicksa – nieregularne, zwykle niebolesne skurcze macicy, stanowiące fizjologiczny element przygotowania organizmu do porodu.
Co może niepokoić w III trymestrze ciąży?
Do objawów alarmowych w trzecim trymestrze ciąży, które wymagają pilnej konsultacji z lekarzem należą:
- silne bóle brzucha,
- bolesne skurcze przed 37. tygodniem ciąży,
- krwawienie z dróg rodnych,
- zaburzenia widzenia,
- silne bóle głowy,
- nagły spadek lub brak odczuwania ruchów płodu,
- wysokie ciśnienie krwi,
- nasilony obrzęk twarzy i rąk.
>> Przeczytaj: Bóle głowy i migrena w ciąży. Czym mogą być spowodowane i jak im zaradzić?
| Pamiętaj: Z powodu zmiany środka ciężkości ciała w ostatnim trymestrze ciąży znacznie wzrasta ryzyko upadków, które mogą przyczynić się do przedwczesnego odklejenia łożyska czy pęknięcia pęcherza płodowego i przedwczesnego porodu. |
Trzeci trymestr ciąży a twardy brzuch
Twardnienie brzucha w ostatnim trymestrze ciąży może być związane z powiększaniem się macicy oraz wspomnianymi wcześniej skurczami Braxtona-Hicksa. W takich przypadkach jest to zjawisko przemijające i nie towarzyszą mu żadne dodatkowe objawy. Konsultacji z lekarzem wymaga twardnienie brzucha, które jest intensywne, bolesne oraz przebiega wraz z innymi dolegliwościami (np. krwawieniem z dróg rodnych, kłuciem brzucha).
>> Sprawdź: Twardy brzuch – objawy, możliwe przyczyny. Co może oznaczać twardy brzuch?
Jak rozwija się dziecko w trzecim trymestrze?
Ostatni trymestr ciąży to okres intensywnego dojrzewania narządów i układów dziecka. Płód dynamicznie przybiera na masie ciała, gromadząc tkankę tłuszczową, która po porodzie pełni funkcję ochronną i termoregulacyjną.
W trzecim trymestrze ciąży m.in.:
- zaczyna zanikać meszek płodowy i maź płodowa,
- intensywnie dojrzewają płuca,
- u chłopców jądra zsuwają się do moszny,
- skóra przybiera różowy kolor,
- następuje bardzo szybki rozwój mózgu,
- pojawia się faza REM w trakcie snu,
- twardnieje większość kości (z wyjątkiem kości czaszki, które pozostają elastyczne),
- w jelitach gromadzi się smółka.
W tym czasie dziecko reaguje na bodźce zewnętrzne, takie jak dźwięki czy światło, a jego ruchy stają się bardziej skoordynowane, ale z powodu ograniczonej przestrzeni w macicy mogą być mniej gwałtowne. Pod koniec trzeciego trymestru większość płodów przyjmuje położenie główkowe, najbardziej korzystne dla porodu drogami natury.
Trzeci trymestr ciąży: badania
W trzecim trymestrze, jeżeli ciąża przebiega prawidłowo, wizyty kontrolne odbywają się:
- co 3-4 tygodnie do 34. tygodnia ciąży,
- co 2 tygodnie do 38. tygodnia ciąży,
- co tydzień do porodu.
W ich trakcie wykonywane jest ogólne badanie lekarskie i położnicze, pomiar masy ciała i ciśnienia tętniczego krwi, ocena ryzyka ciążowego oraz ocena czynności serca płodu. Badania laboratoryjne w ostatnim trymestrze to:
| 27.-32. tydzień ciąży | >> morfologia krwi >> badanie ogólne moczu >> przeciwciała odpornościowe |
| 33.-37. tydzień ciąży | >> morfologia krwi >> badanie ogólne moczu >> posiew w kierunku paciorkowców β-hemolizujących >> badanie w kierunku kiły, HIV, HCV (u kobiet w grupie ryzyka) |
| 38.-39. tydzień ciąży | >> badanie ogólne moczu |
W trzecim trymestrze wykonywane jest również badanie ultrasonograficzne, podczas którego oceniane są: wzrastanie płodu, jego anatomia i położenie, umiejscowienie łożyska oraz ilość płynu owodniowego. Optymalny czas wykonania tego badania przypada na 28.-32. tydzień ciąży.
>> To ważne: Badania prenatalne – wszystko, co należy wiedzieć
Trzeci trymestr ciąży a poród: jak rozpoznać rozpoczęcie akcji porodowej?
Poród rozpoczyna się regularnymi, bolesnymi skurczami macicy. Początkowo pojawiają się co 10-30 minut i trwają około 30-40 sekund. Z czasem stają się coraz częstsze, silniejsze i dłuższe. Pod koniec pierwszego okresu porodu skurcze występują zwykle co 2-3 minuty i mogą trwać nawet 60-90 sekund.
| Warto wiedzieć: Poród może rozpocząć się odejściem wód płodowych, jednak zdarza się to rzadko. Częściej do pęknięcia pęcherza płodowego dochodzi w późniejszej fazie porodu. |
Jak dbać o siebie w trzecim trymestrze ciąży?
Dbanie o siebie w ostatnich tygodniach ciąży koncentruje się na poprawie komfortu i łagodzeniu dolegliwości. Istotne jest także przygotowanie fizyczne i psychiczne do porodu, najlepiej we współpracy z położną prowadzącą.
>> Zobacz także: Czego nie wolno robić w ciąży – czyli mity kontra nauka
Co jeść w trzecim trymestrze ciąży?
Dieta w trzecim trymestrze ciąży powinna być gęsta odżywczo, ale jednocześnie lekkostrawna. Ze względu na ucisk powiększającej się macicy na przewód pokarmowy zaleca się spożywanie mniejszych, lecz częstszych posiłków (5-6 dziennie).
Podstawę jadłospisu powinny stanowić pełnowartościowe białka, węglowodany złożone oraz zdrowe tłuszcze. Szczególnie istotne jest dostarczanie białka, żelaza, wapnia, jodu oraz kwasów tłuszczowych omega-3, które wspierają rozwój układu nerwowego płodu.
>> Przeczytaj: Witaminy i ich suplementacja u kobiet w ciąży
| Pamiętaj: W trzecim trymestrze ciąży zapotrzebowanie energetyczne jest większe o 500 kcal/dobę niż przed ciążą. |
Czy można ćwiczyć w trzecim trymestrze ciąży?
Aktywność fizyczna w trzecim trymestrze ciąży jest możliwa i często zalecana, o ile ciąża przebiega prawidłowo i nie występują przeciwwskazania medyczne. Wysiłek o umiarkowanej intensywności – spacery, pływanie czy joga prenatalna, mogą poprawiać wydolność organizmu, zmniejszać bóle pleców oraz przygotowywać mięśnie do porodu. Zalecane są ćwiczenia:
- w odciążeniu,
- wzmacniające mięśnie dna miednicy,
- z użyciem piłki gimnastycznej,
- oddechowe i relaksacyjne,
- wykonywane w wodzie.
W trzecim trymestrze ciąży należy uważać na ćwiczenia w pozycji leżącej na plecach ze względu na ucisk na żyłę główną.
>> To ciekawe: Sucha i swędząca skóra w ciąży – o czym świadczy i jak sobie z tym radzić?
Trzeci trymestr: FAQ
Odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania dotyczące trzeciego trymestru.
W trzecim trymestrze należy bezwzględnie unikać alkoholu, papierosów i substancji psychoaktywnych. Niezalecane są długie podróże (zwłaszcza lotnicze) bez konsultacji z lekarzem, dźwiganie, sauna, spanie na plecach oraz aktywność fizyczna zwiększająca ryzyko upadków.
Zasada 3-2-1 oznacza konieczność zgłoszenia się do szpitala, gdy skurcze pojawiają się co 3 minuty, trwają około 2 minut i utrzymują się przez co najmniej 1 godzinę.
Przygotowanie do porodu w trzecim trymestrze ciąży obejmuje regularne ćwiczenia wzmacniające mięśnie dna miednicy i poprawiające wydolność organizmu, a także naukę technik oddechowych i relaksacyjnych. Ważnym elementem jest opracowanie planu porodu, wcześniejsze skompletowanie niezbędnych dokumentów medycznych oraz spakowanie torby do szpitala.
Opieka merytoryczna: lek. Kacper Staniszewski
Bibliografia
- https://podyplomie.pl/ginekologia/28156,kiedy-nastapi-porod (dostęp 09.01.2026)
- https://www.mp.pl/pacjent/ciaza/przebiegciazy/77575,zmiany-fizjologiczne-u-kobiet-w-ciazy (dostęp 09.01.2026)
- M. Warowna i in., Styl życia oraz zmiany ogólnoustrojowe u kobiet w ciąży, Kosmetologia Estetyczna 1/2019
- https://www.mp.pl/pacjent/ciaza/przebiegciazy/159167,kalendarz-ciazy-tydzien-po-tygodniu,2 (dostęp 09.01.2026)
- https://www.mp.pl/pacjent/ciaza/przebiegciazy/63089,przebieg-ciazy-od-13-do-40-tygodnia (dostęp 09.01.2026)
- D. Kornas-Biela, Rozwój prenatalny, Psychologia rozwoju człowieka. Warszawa: PWN
- https://www.mp.pl/pacjent/ciaza/lista/78771,wizyty-kontrolne-w-ciazy (dostęp 09.01.2026)
- A. Skorupińska i in., Preferowana aktywność fizyczna w II i III trymestrze ciąży, Fizjoterapia 2015, 23, 1, 34–42
