Gorączka reumatyczna to poważne schorzenie, które najczęściej dotyka dzieci i młodzież, ale może wystąpić także u dorosłych. Nieleczona lub rozpoznana zbyt późno może prowadzić do powikłań sercowo-stawowych.
| Z tego artykułu dowiesz się: >> czym jest gorączka reumatyczna i jakie mechanizmy stoją za jej rozwojem, >> jak często występuje choroba i które grupy wiekowe są najbardziej narażone, >> jakie są główne przyczyny i czynniki ryzyka gorączki reumatycznej, >> jakie objawy mogą świadczyć o jej wystąpieniu, zarówno u dzieci, jak i dorosłych, >> jakie badania pomagają w diagnozie, w tym rola badań laboratoryjnych, >> w jaki sposób przebiega leczenie i jakie leki stosuje się w terapii, >> jakie powikłania mogą wystąpić przy nieleczonej chorobie, >> odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania, np. ile trwa gorączka reumatyczna i czy jest niebezpieczna. |
Spis treści:
- Co to jest gorączka reumatyczna?
- Gorączka reumatyczna: jak często występuje?
- Jakie są przyczyny gorączki reumatycznej?
- Jak objawia się gorączka reumatyczna?
- Diagnostyka gorączki reumatycznej
- Gorączka reumatyczna: jak ją leczyć?
- Gorączka reumatyczna: powikłania
- Najczęstsze pytania o gorączkę reumatyczną (FAQ)
Co to jest gorączka reumatyczna?
Gorączka reumatyczna (ICD-10 I00-I02) to choroba zapalna, która rozwija się w odpowiedzi na zakażenie paciorkowcami grupy A, najczęściej po anginie lub szkarlatynie. Nie jest to infekcja sama w sobie, lecz reakcja autoimmunologiczna – organizm atakuje własne tkanki, co może prowadzić do uszkodzenia serca, stawów, skóry i układu nerwowego.
| Warto wiedzieć: Często pacjenci mylą gorączkę reumatyczną z reumatoidalnym zapaleniem stawów (RZS), ponieważ obie choroby mogą powodować bóle i obrzęki stawów. Różnice są jednak istotne: – gorączka reumatyczna to choroba pozakostna, zapalna, wywołana najczęściej przez infekcję paciorkowcem. Objawy stawowe są przemijające i często „przemieszczają się” między stawami. Choroba może uszkadzać serce. – RZS to przewlekła choroba autoimmunologiczna, w której dochodzi do trwałego uszkodzenia stawów i deformacji. Zwykle rozwija się stopniowo, bez wcześniejszej infekcji, i dotyczy głównie stawów rąk i stóp. |
>> Sprawdź: Choroby reumatyczne
Gorączka reumatyczna: jak często występuje?
W krajach rozwiniętych gorączka reumatyczna jest rzadka, dzięki szerokiemu dostępowi do antybiotyków i wczesnej diagnostyce anginy. Wciąż jednak występuje w niektórych regionach świata o niższym standardzie opieki zdrowotnej. W Polsce choroba dotyczy głównie dzieci w wieku 5-15 lat.
Jakie są przyczyny gorączki reumatycznej?
Bezpośrednią przyczyną jest infekcja paciorkowcem grupy A. Choroba rozwija się w wyniku:
- nieprawidłowej reakcji układu odpornościowego,
- zakażeń gardła i migdałków, które nie zostały w pełni wyleczone,
- predyspozycji genetycznych u niektórych osób.
Często gorączka reumatyczna pojawia się 2-4 tygodnie po przebytym zakażeniu gardła.
>> Zobacz: Angina wirusowa – objawy, diagnostyka i leczenie u dorosłych i dzieci
Jak objawia się gorączka reumatyczna?
Objawy mogą być różnorodne i obejmować:
- gorączkę, osłabienie, bóle mięśni i stawów,
- obrzęki i bolesność stawów, zwykle przemijające i przemieszczające się między nimi,
- rumień na skórze (czerwone plamy, często na tułowiu),
- w niektórych przypadkach objawy neurologiczne, takie jak mimowolne ruchy (pląsawica Sydenhama).
Gorączka reumatyczna u dzieci: objawy
U dzieci choroba często zaczyna się nagle po anginie lub szkarlatynie. Typowe symptomy to:
- wysoka gorączka i osłabienie,
- ból i obrzęk dużych stawów (kolana, łokcie, kostki),
- czerwone, rozsiane plamy na skórze,
- mimowolne ruchy mięśni twarzy i kończyn.
Ważne jest szybkie rozpoznanie, ponieważ dzieci są szczególnie narażone na powikłania sercowe.
>> Przeczytaj: Polimialgia reumatyczna – co to za schorzenie? Objawy, przyczyny, badania i leczenie
Diagnostyka gorączki reumatycznej
Rozpoznanie gorączki reumatycznej opiera się na połączeniu objawów klinicznych, wywiadu o przebytych infekcjach paciorkowcowych oraz wyników badań laboratoryjnych. W praktyce lekarze najczęściej stosują kryteria Jonesa, które zostały opracowane, aby ułatwić diagnozę choroby.
Kryteria Jonesa
Kryteria dzielą objawy na duże i małe. Aby rozpoznać gorączkę reumatyczną, zwykle wymagane jest:
- co najmniej 2 objawy duże
lub
- 1 objaw duży i 2 objawy małe
przy stwierdzeniu wcześniejszej infekcji paciorkowcowej gardła (np. dodatni wynik ASO).
Objawy duże (kluczowe)
- Zapalenie stawów – najczęściej duże stawy (kolana, łokcie, skokowe), przemijające i przemieszczające się między stawami.
- Zapalenie mięśnia sercowego lub zastawek serca – może prowadzić do trwałych uszkodzeń zastawek. Objawia się dusznością, zmęczeniem i szmerami sercowymi.
- Pląsawica Sydenhama – mimowolne, nagłe ruchy mięśni twarzy i kończyn, trudne do kontrolowania.
- Rumień obrączkowaty – czerwone plamy na skórze, zwykle na tułowiu lub kończynach, o charakterystycznym kształcie obrączek.
- Guzki podskórne – twarde, niebolesne grudki na stawach i ścięgnach, występują rzadziej.
Objawy małe (dodatkowe)
- Gorączka, osłabienie, złe samopoczucie, ból stawów nieklasyczny,
- Wysokie wskaźniki stanu zapalnego w badaniach laboratoryjnych: OB, CRP,
- Wydłużony czas krzepnięcia krwi lub leukocytoza,
- Dodatnie badania serologiczne na przebyte zakażenie paciorkowcowe: ASO (antystreptolizyna O) lub anty-DNazaB.
Poza kryteriami Jonesa, lekarz może zlecić dodatkowe testy, aby ocenić uszkodzenie serca – NT-proBNP, troponiny. Badanie EKG i echokardiografia pozwalają wykryć zapalenie mięśnia sercowego lub zmiany w zastawkach serca.
Gorączka reumatyczna: jak ją leczyć?
Leczenie gorączki reumatycznej ma na celu zwalczenie infekcji paciorkowcowej, złagodzenie stanu zapalnego i ochronę serca przed powikłaniami. Zwykle obejmuje trzy główne elementy:
- Antybiotykoterapia – stosowana w celu wyeliminowania paciorkowców, nawet jeśli infekcja gardła już ustąpiła. Najczęściej podaje się penicylinę doustnie przez 10 dni lub w formie pojedynczej zastrzykowej dawki benzylopenicyliny.
- Leki przeciwzapalne – niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), np. ibuprofen lub naproksen, pomagają zmniejszyć ból stawów, obrzęki i gorączkę. W cięższych przypadkach stosuje się kortykosteroidy, aby zahamować intensywny proces zapalny.
- Profilaktyka powikłań sercowych – pacjenci z uszkodzeniem zastawek mogą wymagać długotrwałej, czasami wieloletniej antybiotykoterapii profilaktycznej, aby zapobiec nawrotom gorączki reumatycznej i dalszym uszkodzeniom serca.
Dodatkowo ważne są:
- odpoczynek w okresie ostrej fazy choroby,
- unikanie nadmiernego obciążenia stawów,
- regularne kontrole kardiologiczne i badania laboratoryjne, aby monitorować stan zapalny i funkcję serca.
Gorączka reumatyczna: powikłania
Nieleczona gorączka reumatyczna może prowadzić do poważnych powikłań, takich jak:
- trwałe uszkodzenie zastawek serca,
- przewlekłe zapalenie stawów,
- zmiany skórne i neurologiczne,
- zwiększone ryzyko powikłań sercowych w dorosłym życiu.
>> Przeczytaj: Zapalenie osierdzia – objawy, przyczyny, diagnostyka i leczenie
Najczęstsze pytania o gorączkę reumatyczną (FAQ)
Objawy ostrej fazy zwykle ustępują po kilku tygodniach, ale pełne wyleczenie i profilaktyka powikłań może trwać miesiące lub lata.
Tak, szczególnie dla serca. Szybka diagnostyka i leczenie minimalizują ryzyko powikłań.
Leczenie obejmuje trzy główne kierunki:
>> eliminacja zakażenia paciorkowcowego – antybiotykoterapia,
>> redukcja stanu zapalnego – leki przeciwzapalne, najczęściej niesteroidowe,
>> ochrona serca – w cięższych przypadkach stosuje się leki sterydowe i długotrwałą profilaktykę antybiotykową.
Ważne jest, aby leczenie rozpocząć jak najszybciej po rozpoznaniu choroby.
Diagnoza wymaga oceny lekarskiej i badań laboratoryjnych, w tym ASO, OB, CRP oraz badania serca.
Bibliografia
- Webb RH, et al. Acute rheumatic fever. BMJ. 2015
- Kulik E, et al. Predictors of rheumatic fever in sore throat patients: a systematic review and meta-analysis. Trans R Soc Trop Med Hyg. 2022
- Nitsch-Osuch A. Gorączka reumatyczna — patogeneza, rozpoznanie, leczenie, powikłania. Chor Serca Naczyn. 2013
