Współczesna medycyna pozwala zajrzeć w głąb organizmu w sposób całkowicie bezbolesny i nieinwazyjny, a jednym z takich narzędzi jest kapilaroskopia. To proste badanie odgrywa ważną rolę w diagnostyce, m.in. chorób reumatycznych, pozwalając na wczesne wykrycie zmian w mikrokrążeniu.
| Z tego artykułu dowiesz się: >> co to jest kapilaroskopia, >> jak przebiega badanie, >> jakie są główne wskazania do wykonania kapilaroskopii, >> jakie schorzenia można wykryć dzięki kapilaroskopii, >> jak przygotować się do kapilaroskopii. |
Spis treści:
- Kapilaroskopia – co to za badanie?
- Na czym polega badanie kapilaroskopowe?
- Jakie są wskazania do wykonania kapilaroskopii?
- Kapilaroskopia a objaw Raynauda
- Jakie choroby wykrywa kapilaroskopia?
- Jak się przygotować do kapilaroskopii?
- Kapilaroskopia – interpretacja wyników
- Zakończenie
- Kapilaroskopia – sekcja FAQ
Kapilaroskopia – co to za badanie?
Kapilaroskopia (często nazywana kapilaroskopią wału paznokciowego) to bezpieczna i dobrze ugruntowana metoda oceny strukturalnych zmian w mikrokrążeniu. Pozwala ona lekarzowi na bezpośrednią obserwację najmniejszych naczyń krwionośnych w organizmie – naczyń włosowatych (kapilar).
Badanie to jest niezwykle istotne w reumatologii, ponieważ zmiany w drobnych naczyniach krwionośnych często poprzedzają objawy narządowe wielu poważnych schorzeń, w tym chorób autoimmunologicznych.
Na czym polega badanie kapilaroskopowe?
Kapilaroskopia polega na oglądaniu wałów paznokciowych u rąk przy użyciu specjalistycznego urządzenia. Nie przypadkowo najczęściej oceniane są palce od II do V. Pętle naczyń są tam ułożone równolegle do powierzchni skóry, co umożliwia ich dokładną obserwację pod powiększeniem. Najdokładniejszą metodą jest wideokapilaroskopia, która wykorzystuje cyfrowy wideomikroskop podłączony do komputera, co pozwala na uzyskanie powiększenia rzędu nawet 200 razy.
W celu jak najlepszego uwidocznienia naczyń na badany obszar nanosi się kroplę specjalnego olejku immersyjnego. Podczas badania, ocenia się m.in. układ i liczbę naczyń włosowatych, a także ich rozmiar (średnicę pętli) oraz kształt.
Jakie są wskazania do wykonania kapilaroskopii?
Głównym zastosowaniem kapilaroskopii jest konieczność diagnostyki różnicowej objawu Raynauda. Badanie to pozwala odróżnić postać pierwotną (łagodną) od postaci wtórnej, która może towarzyszyć poważnym chorobom tkanki łącznej. Inne wskazania do wykonania badania, to m.in.:
- podejrzenie układowych chorób tkanki łącznej, szczególnie twardziny układowej,
- monitorowanie postępu zdiagnozowanej już choroby, np. mikroangiopatii u osób z cukrzycą czy przewlekłej niewydolność naczyń żylnych,
- ocena skuteczności wdrożonego leczenia naczyniowego.
Kapilaroskopia to szybkie, nieinwazyjne i bezbolesne badanie, które dostarcza cennych informacji o stanie drobnych naczyń krwionośnych i wykorzystywana jest w wielu dziedzinach medycyny.
Kapilaroskopia a objaw Raynauda
Objaw Raynauda to gwałtowne blednięcie, a następnie sinienie i zaczerwienienie palców pod wpływem zimna lub silnego stresu. Jest stanem dotykającym znaczną część populacji (od 3% do 5%), jednak jego podłoże może być różne. Kapilaroskopia jako jedyne badanie pozwala na bezpośrednie i nieinwazyjne różnicowanie objawu Raynauda – między łagodną postacią pierwotną, a znacznie poważniejszą postacią wtórną.
U osób z pierwotnym objawem Raynauda, który zazwyczaj ma podłoże czynnościowe i nie wiąże się z uszkodzeniem struktury naczyń, obraz kapilaroskopowy jest niemal zawsze prawidłowy. Obserwowane są regularnie rozmieszczone, cienkie pętle o kształcie spinki do włosów, co daje pacjentowi pewność, że jego dolegliwości nie są zwiastunem choroby układowej i wymagają jedynie ochrony przed zimnem.
Sytuacja zmienia się w przypadku, gdy zostaną zaobserwowane nieprawidłowości w mikrokrążeniu. Pozwala to z dużym prawdopodobieństwem podejrzewać wtórny charakter objawu Raynauda.
Warto podkreślić, że zmiany naczyniowe, takie jak obecność megakapilar (naczyń olbrzymich) czy mikrowylewów, mogą wyprzedzać wystąpienie innych objawów oraz pojawienie się specyficznych przeciwciał w badaniach krwi nawet o wiele lat. Dzięki temu możliwa wczesna diagnostyka chorób m.in. reumatologicznych, zanim dojdzie do nieodwracalnych uszkodzeń narządowych.
Wtórny objaw Raynauda charakteryzuje się w badaniu tzw. wzorem twardzinowym, w którym oprócz poszerzonych naczyń obserwuje się również ich zanikanie, prowadzące do powstawania obszarów beznaczyniowych, co bezpośrednio zagraża niedokrwieniem tkanek. Wczesne wykrycie tych anomalii dzięki kapilaroskopii umożliwia natychmiastowe wdrożenie odpowiedniego leczenia, chroniącego naczynia, co ma istotne znaczenie dla dalszego rokowania i jakości życia.
>> Może Cię zainteresować także: Choroby reumatyczne
Jakie choroby wykrywa kapilaroskopia?
Kapilaroskopia jest ważnym badaniem w diagnostyce chorób, w których dochodzi do uszkodzenia małych naczyń krwionośnych (mikroangiopatii). Kapilaroskopia jest uważana za jedno z najważniejszych narzędzi w diagnostyce twardziny układowej. Pozwala na wykrycie tzw. wzoru twardzinowego, który jest unikalny dla tej choroby. Badanie pozwala rozpoznać chorobę na bardzo wczesnym etapie, często zanim pojawią się zmiany skórne. Lekarz może ocenić fazę choroby (wczesna, aktywna lub późna) na podstawie liczby megakapilar i rozległości obszarów beznaczyniowych.
Kapilaroskopia pomaga również w wykrywaniu i monitorowaniu takich schorzeń jak:
- zapalenie skórno-mięśniowe,
- mieszana układowa choroba tkanki łącznej,
- toczeń rumieniowaty układowy (choć zmiany bywają tu mniej specyficzne),
- układowe zapalenia naczyń, w tym choroba Behçeta i ziarniniakowatość z zapaleniem naczyń (dawniej zespół Wegenera).
Ponadto, badanie wykonuje się również w celu oceny mikrokrążenia w przebiegu, m.in.:
- zespołu Sjögrena (zwłaszcza jeśli występuje objaw Raynauda),
- zakrzepicy,
- nadciśnienia tętniczego krwi,
- cukrzycy,
- chorób dermatologicznych, np. łuszczycy, owrzodzeń,
- chorób neurologicznych, np. neuropatii obwodowej, dystrofii neurowegetatywnej,
- uszkodzeń naczyń substancjami toksycznymi (np. polichlorkiem winylu, promieniowaniem jonizującym).
Mimo tak szerokiego zastosowania, najważniejszą rolę kapilaroskopia odgrywa w reumatologii, w tym różnicowaniu objawu Raynauda.
>> Zobacz również: Toczeń układowy (SLE) – choroba nieprzewidywalna
Jak się przygotować do kapilaroskopii?
Prawidłowe przygotowanie do kapilaroskopii jest bardzo ważne, aby otrzymać wiarygodny wynik. Przed badaniem należy:
- przez co najmniej 2 tygodnie nie usuwać skórek wokół paznokci (może to spowodować mikrourazy i wylewy, co zafałszuje wynik),
- zmyć lakier do paznokci i usunąć tipsy/hybrydy,
- unikać palenia tytoniu oraz picia mocnej kawy, herbaty oraz alkoholu bezpośrednio przed badaniem (powodują skurcz naczyń krwionośnych).
Ważne jest także, aby przebywać w temperaturze pokojowej (20–22°C) przez co najmniej 15 minut przed rozpoczęciem kapilaroskopii, aby uniknąć fizjologicznego skurczu kapilar, spowodowanego zimnem.
Kapilaroskopia – interpretacja wyników
Interpretacja wyników kapilaroskopii to proces, w którym lekarz (najczęściej reumatolog) analizuje architekturę naczyń krwionośnych pod kątem ich kształtu, wielkości oraz liczby.
Pod uwagę branych jest wiele elementów, w tym:
- gęstość – prawidłowo stwierdza się od 7 do 12 naczyń na 1 mm2 wału paznokciowego; zmniejszenie tej liczby sugeruje proces chorobowy,
- wymiary – za naczynia olbrzymie (tzw. megakapilary) uznaje się te o średnicy powyżej 50 µm – są one silnym markerem chorób autoimmunologicznych,
- kształt – pętle powinny być proste, w kształcie litery „U”. Dopuszczalne są nieliczne naczynia kręte lub skrzyżowane (tzw. meandry), o ile nie dominują w obrazie,
- kolor skóry – powinien być bladoróżowy, bez widocznych wylewów.
Prawidłowy wynik kapilaroskopii u pacjenta z objawem Raynauda oznacza to, że z niemal 100% pewnością można wykluczyć u niego twardzinę układową w momencie badania. Z kolei wykrycie megakapilar jest wskazaniem do pilnego rozszerzenia diagnostyki reumatologicznej.
Zakończenie
Kapilaroskopia to bardzo ważne badanie w diagnostyce reumatologicznej, pozwalające na bezpieczną i szybką ocenę stanu małych naczyń krwionośnych. Wczesne wykrycie nieprawidłowości daje szansę na szybsze wdrożenie skutecznego leczenia.
Kapilaroskopia – sekcja FAQ
Nie należy malować paznokci, nakładać tipsów ani wycinać skórek przez ok. 2 tygodnie przed wizytą. Bezpośrednio przed badaniem warto też powstrzymać się od palenia papierosów, picia alkoholu, a także kawy i herbaty.
Badanie najczęściej wykonuje lekarz reumatolog lub dermatolog posiadający odpowiednie przeszkolenie i sprzęt.
Absolutnie nie. Jest to badanie całkowicie bezinwazyjne, polegające jedynie na oglądaniu skóry pod dużym powiększeniem.
Prawidłowy obraz to regularnie rozmieszczone naczynia w kształcie spinek do włosów o gęstości 7-12 na mm2, bez naczyń olbrzymich i mikrowylewów.
Samo badanie trwa zazwyczaj od 15 do 30 minut, w zależności od liczby ocenianych palców oraz konieczności wykonania dokumentacji zdjęciowej. Należy jednak doliczyć czas na aklimatyzację dłoni przed badaniem.
Piśmiennictwo
- Herrick A.L., Berks M. i Taylor C.J. Quantitative nailfold capillaroscopy-update and possible next steps. Rheumatology (Oxford), 2021, 60(5), 2054-2065,
- Schonenberg-MeinemaD., CutoloM. i Smith V. Capillaroscopy in the daily clinic of the pediatric rheumatologist. Best Pract Res Clin Rheumatol, 2023, 38(3), 101978,
- SmithV., IckingerC., Hysa E. i in. Nailfold capillaroscopy. Best Pract Res Clin Rheumatol, 2023, 37(1), 101849.
