Nadciśnienie płucne to stan, w którym podwyższa się ciśnienie w krążeniu płucnym, a serce – szczególnie prawa komora – musi pracować pod większym obciążeniem. Ponieważ pierwsze dolegliwości mogą długo dotyczyć głównie wysiłku, rozpoznanie bywa opóźnione. Sprawdź, jakie są najczęstsze przyczyny, na co zwrócić uwagę i jak wygląda diagnostyka oraz leczenie.
| Z tego artykułu dowiesz się… >> czym jest nadciśnienie płucne i dlaczego nie należy mylić go z nadciśnieniem tętniczym mierzonym na ramieniu, >> jakie są główne typy tętniczego nadciśnienia płucnego oraz w jakich chorobach nadciśnienie płucne pojawia się najczęściej, >> jakie objawy mogą sugerować problem (i które z nich są sygnałem alarmowym), >> jak przebiega diagnostyka – od echokardiografii po badanie potwierdzające rozpoznanie, >> na czym polega leczenie: kiedy kluczowe jest leczenie choroby podstawowej, a kiedy stosuje się nowoczesne terapie celowane, >> od czego zależy rokowanie i jak rozumieć pytania o długość życia przy tej chorobie. |
Spis treści:
- Co to jest nadciśnienie płucne?
- Typy nadciśnienia płucnego
- Przyczyny nadciśnienia płucnego
- Objawy nadciśnienia płucnego
- Diagnostyka nadciśnienia płucnego – jakie badania wykonać?
- Leczenie nadciśnienia płucnego
- Rokowanie i długość życia przy nadciśnieniu płucnym
- Nadciśnienie płucne: odpowiedzi na najczęstsze pytania (FAQ)
- Podsumowanie
Co to jest nadciśnienie płucne?
Nadciśnienie płucne (NP; w klasyfikacji ICD-10 kody I27.0–I27.2) oznacza nieprawidłowy wzrost ciśnienia w tętnicy płucnej, który może wystąpić w przebiegu różnych chorób serca, płuc oraz naczyń płucnych. Rozpoznanie opiera się na pomiarach hemodynamicznych podczas cewnikowania prawej części serca – to jedyny sposób, by wiarygodnie potwierdzić NP.
Nadciśnienie płucne rozpoznaje się, gdy w cewnikowaniu prawej części serca średnie ciśnienie w tętnicy płucnej (mPAP) w spoczynku przekracza 20 mm Hg. Najważniejsze jest jednak ustalenie, z czego wynika podwyższone ciśnienie, ponieważ to determinuje dalszą diagnostykę i leczenie.
Nadciśnienie płucne nie jest tym samym co nadciśnienie tętnicze mierzone mankietem na ramieniu. W NP problem dotyczy krążenia płucnego (naczyń prowadzących krew z prawej komory do płuc), a w nadciśnieniu tętniczym – naczyń całego organizmu i obciążenia przede wszystkim lewej komory.
>> Przeczytaj również: Badania laboratoryjne, które należy wykonać przy diagnostyce nadciśnienia tętniczego
Typy nadciśnienia płucnego
Nadciśnienie płucne nie jest jedną chorobą, tylko zespołem zmian hemodynamicznych o różnych przyczynach. W praktyce lekarze posługują się klasyfikacją etiologiczną ESC/ERS, która wyróżnia 5 grup – ten podział pomaga dobrać diagnostykę i leczenie.
- Grupa 1 – tętnicze nadciśnienie płucne (TNP): problem dotyczy głównie małych tętniczek płucnych (postać przedwłośniczkowa); obejmuje m.in. postać idiopatyczną/dziedziczną oraz związaną z niektórymi chorobami (np. tkanki łącznej) lub lekami/toksynami.
- Grupa 2 – nadciśnienie płucne spowodowane chorobą lewej części serca (najczęstsza): podwyższone ciśnienie w krążeniu płucnym wynika zwykle z niewydolności serca lub wad zastawkowych.
- Grupa 3 – nadciśnienie płucne w następstwie chorób płuc i/lub hipoksji: rozwija się w przebiegu przewlekłych chorób płuc i długotrwałego niedotlenienia (np. POChP, choroby śródmiąższowe).
- Grupa 4 – nadciśnienie płucne związane ze zwężeniem tętnic płucnych: najważniejszą przyczyną jest przewlekłe zakrzepowo-zatorowe nadciśnienie płucne (CTEPH), które wymaga odrębnej diagnostyki i często leczenia w ośrodku specjalistycznym.
- Grupa 5 – nadciśnienie płucne o niejasnych lub mnogich przyczynach: obejmuje sytuacje, gdy mechanizm jest złożony (np. w wybranych chorobach układowych, hematologicznych czy metabolicznych).
Przyczyny nadciśnienia płucnego
Nadciśnienie płucne bywa chorobą pierwotną, ale częściej jest konsekwencją innego schorzenia. Najczęściej przyczyną jest choroba serca, płuc lub przewlekła choroba zakrzepowo-zatorowa.
Najczęstsze kierunki poszukiwań przyczyny to:
- choroby lewej części serca, takie jak niewydolność serca lub wady zastawkowe,
- choroby płuc i długotrwałe niedotlenienie, w tym przewlekła obturacyjna choroba płuc, choroby śródmiąższowe płuc oraz zespoły hipowentylacji,
- przewlekłe zakrzepowo-zatorowe nadciśnienie płucne, które może rozwinąć się po przebytych epizodach zatorowości płucnej,
- rzadsze przyczyny, między innymi choroby układowe (na przykład sarkoidoza), zaburzenia hematologiczne lub choroby metaboliczne.
Jeśli mimo diagnostyki nie udaje się wskazać przyczyny, rozważa się postać idiopatyczną w obrębie tętniczego nadciśnienia płucnego.
>> Zobacz również: Niewydolność serca – przyczyny, diagnostyka, objawy, leczenie
Objawy nadciśnienia płucnego
Objawy NP często rozwijają się stopniowo i początkowo pojawiają się tylko przy wysiłku. Najbardziej typowe są:
- duszność przy coraz mniejszym wysiłku oraz spadek tolerancji wysiłku,
- łatwe męczenie się i osłabienie,
- kołatanie serca, zawroty głowy,
- obrzęki kończyn, przyrost masy ciała związany z zatrzymywaniem płynów,
- powiększenie obwodu brzucha (np. z powodu zastoju i wodobrzusza),
- omdlenia lub stany przedomdleniowe, zwłaszcza w czasie wysiłku.
W miarę postępu choroby dominują objawy przeciążenia i niewydolności prawej komory. U części osób mogą występować dolegliwości związane z poszerzeniem tętnic płucnych, takie jak ból w klatce piersiowej podczas wysiłku, chrypka, kaszel czy świsty.
| Sygnały alarmowe, które uzasadniają pilną konsultację, to szybka progresja duszności, omdlenia przy niewielkim wysiłku oraz objawy sugerujące narastające przeciążenie prawej strony serca – na przykład obrzęki kostek i podudzi, szybki przyrost masy ciała (zatrzymywanie wody) albo powiększanie się obwodu brzucha. |
Diagnostyka nadciśnienia płucnego – jakie badania wykonać?
Celem diagnostyki jest potwierdzenie nadciśnienia płucnego i ustalenie jego przyczyny. Najczęściej podejrzenie pojawia się u osoby z niewyjaśnioną dusznością i ograniczeniem tolerancji wysiłku.
W praktyce badania grupuje się według tego, co mają wyjaśnić:
- badania serca: echokardiografia (ocena prawdopodobieństwa NP, budowy i funkcji prawego serca oraz możliwej przyczyny), EKG, czasem dodatkowe badania kardiologiczne zależnie od obrazu klinicznego,
- badania płuc: RTG klatki piersiowej, badania czynnościowe płuc (na przykład spirometria, a w razie wskazań także ocena dyfuzji), czasem tomografia komputerowa klatki piersiowej,
- badania w kierunku przewlekłej choroby zakrzepowo-zatorowej: scyntygrafia wentylacyjno-perfuzyjna jako badanie przesiewowe, a następnie badania obrazowe dobrane do sytuacji,
- badania laboratoryjne dobrane do sytuacji: na przykład BNP lub NT-proBNP, ocena funkcji wątroby i nerek, badania w kierunku zakażenia wirusem HIV, a w wybranych przypadkach badania immunologiczne.
Badaniem, które potwierdza rozpoznanie i pozwala je prawidłowo sklasyfikować, jest cewnikowanie prawej części serca. To inwazyjne badanie szpitalne, w którym cienkim cewnikiem mierzy się bezpośrednio ciśnienia w prawych jamach serca i tętnicy płucnej – co pozwala sklasyfikować NP i dobrać leczenie.
U wybranych chorych z podejrzeniem tętniczego nadciśnienia płucnego wykonuje się także test wazoreaktywności, który pomaga ocenić, czy pacjent może odnieść korzyść z blokerów kanału wapniowego.
Leczenie nadciśnienia płucnego
Leczenie zawsze zależy od przyczyny (grupy etiologicznej) i stopnia zaawansowania choroby. W praktyce można wyróżnić trzy filary: leczenie choroby podstawowej, leczenie wspomagające oraz – u wybranych – leczenie swoiste.
Postępowanie ogólne i wspomagające dobiera się indywidualnie i w zależności od obrazu klinicznego może obejmować: kontrolę czynników ryzyka i chorób towarzyszących, bezpiecznie dobraną aktywność fizyczną oraz leczenie objawowe (np. tlenoterapię u osób z niedotlenieniem i leki moczopędne przy obrzękach). Dodatkowe zalecenia (np. szczepienia, ograniczenie soli, unikanie dużych wysokości) omawia się z pacjentem w zależności od stanu i współistniejących chorób.
Leczenie swoiste (celowane) dotyczy głównie tętniczego nadciśnienia płucnego i powinno być prowadzone w ośrodku referencyjnym. Terapie ukierunkowane są na trzy główne szlaki (tlenku azotu, endoteliny i prostacykliny) i dobiera się je do typu choroby oraz ryzyka.
W innych grupach nadciśnienia płucnego kluczowe jest leczenie przyczynowe:
- w NP związanym z chorobą lewej części serca – optymalizacja leczenia kardiologicznego,
- w NP związanym z chorobami płuc i hipoksją (niedotlenieniem) – leczenie pulmonologiczne i tlenoterapia, a w wybranych sytuacjach decyzje o lekach swoistych podejmuje się indywidualnie w ośrodku referencyjnym,
- w przewlekłym zakrzepowo-zatorowym NP – bezterminowe leczenie przeciwkrzepliwe oraz ocena pod kątem leczenia zabiegowego (endarterektomia płucna, balonowa angioplastyka płucna) i/lub farmakoterapii.
>> Przeczytaj również: POCHP (przewlekła obturacyjna choroba płuc) – objawy, przyczyny, diagnostyka i leczenie
Rokowanie i długość życia przy nadciśnieniu płucnym
Czy nadciśnienie płucne jest groźne? Tak – to poważna choroba, która może postępować. Jednocześnie rokowanie bardzo zależy od przyczyny, stopnia zaawansowania i odpowiedzi na leczenie.
W ocenie rokowania znaczenie mają między innymi klasa czynnościowa według WHO, tolerancja wysiłku oraz markery obciążenia prawej strony serca (BNP/NT‑proBNP). Rokowanie poprawia wczesne rozpoznanie i leczenie przyczynowe, a w wybranych postaciach także leczenie zabiegowe lub terapie celowane.
Pytanie o długość życia nie ma jednej odpowiedzi – najlepiej omówić je z lekarzem w kontekście przyczyny NP, stopnia zaawansowania i dostępnych opcji leczenia w ośrodku specjalistycznym.
Nadciśnienie płucne: odpowiedzi na najczęstsze pytania (FAQ)
Najczęściej dominuje duszność i męczliwość, ale może pojawić się ból w klatce piersiowej podczas wysiłku (uczucie ucisku) oraz kołatanie serca. Jeśli ból jest silny, nowy lub towarzyszy mu omdlenie albo duszność spoczynkowa, wymaga pilnej oceny lekarskiej.
Nie ma domowej metody bezpiecznego obniżenia ciśnienia płucnego. Leczenie zależy od przyczyny i wymaga diagnostyki oraz prowadzenia przez lekarza. U części chorych stosuje się leczenie przeciwkrzepliwe lub terapie celowane w ośrodku specjalistycznym.
U wielu osób umiarkowane spożycie kawy jest możliwe, ale warto obserwować reakcję organizmu. Jeśli po kofeinie pojawiają się kołatania serca lub gorsza tolerancja wysiłku, lepiej ją ograniczyć i omówić to z lekarzem prowadzącym.
Podsumowanie
- Nadciśnienie płucne to podwyższone ciśnienie w krążeniu płucnym, które może wynikać z różnych chorób serca, płuc lub naczyń płucnych.
- Najczęstszym wczesnym objawem jest duszność wysiłkowa i spadek tolerancji wysiłku; omdlenia i szybka progresja objawów to sygnały alarmowe.
- Diagnostyka wymaga potwierdzenia w cewnikowaniu prawej części serca i ustalenia przyczyny.
- Leczenie zależy od typu NP – od terapii choroby podstawowej po leczenie celowane w ośrodkach referencyjnych.
Bibliografia
- Kurzyna M., Kopeć G., Torbicki A., Leśniak W. i wsp. Nadciśnienie płucne (NP). Interna Szczeklika – Medycyna Praktyczna (mp.pl).
- Kopeć G. Nadciśnienie płucne. Medycyna Praktyczna dla Pacjentów (mp.pl) (dostęp: 06.01.2026).
- Humbert M., Kovacs G., Hoeper M.M. i wsp. 2022 ESC/ERS Guidelines for the diagnosis and treatment of pulmonary hypertension. European Heart Journal. 2022;43:3618–3731 oraz opracowanie: Referowska M., Leśniak W. Rozpoznawanie i leczenie nadciśnienia płucnego. Podsumowanie wytycznych ESC/ERS 2022 (mp.pl, 17.07.2023).
- Pęksa J.W. Rozpoznawanie i leczenie nadciśnienia płucnego – wytyczne ESC z 2022 r. w pigułce. Lekarz POZ. 1/2023.
