Sukraloza jest jednym z najczęściej stosowanych słodzików intensywnych we współczesnej diecie, szczególnie w produktach typu „light” i „zero”. Choć od lat uznawana jest za bezpieczną w świetle regulacji prawnych, w ostatnich latach coraz częściej staje się przedmiotem badań. Dotyczą one jej wpływu na metabolizm, mikrobiotę jelitową oraz zdrowie w dłuższej perspektywie.
Niniejszy artykuł to przegląd aktualnego stanu wiedzy na temat sukralozy. Uwzględnia zarówno jej właściwości i potencjalne korzyści, jak i możliwe skutki uboczne. Jeśli chcesz zrozumieć, dlaczego wokół tego słodzika narasta naukowa dyskusja i jak podejść do jego stosowania w sposób świadomy, zapraszam do lektury.
| Z tego artykułu dowiesz się: >> czym jest sukraloza, w jaki sposób powstaje i dlaczego jest tak powszechnie stosowana w przemyśle spożywczym, >> jak oceniane jest jej bezpieczeństwo w świetle aktualnych regulacji oraz czym jest dopuszczalne dzienne pobranie (ADI), >> czy sukraloza wpływa na poziom glukozy we krwi, indeks glikemiczny i gospodarkę insulinową, >> jakie znaczenie może mieć jej stosowanie u osób z cukrzycą i zaburzeniami metabolicznymi, >> jakie potencjalne skutki uboczne są opisywane w literaturze naukowej, w tym w kontekście mikrobioty jelitowej i przewodu pokarmowego, >> czy istnieją przesłanki do ostrożności w stosowaniu sukralozy w ciąży oraz w okresach szczególnej wrażliwości organizmu. |
Spis treści:
- Sukraloza – co to jest?
- Czy sukraloza jest zdrowa – właściwości
- Sukraloza a indeks glikemiczny (IG)
- Sukraloza a cukrzyca
- Sukraloza – szkodliwość i możliwe skutki uboczne
- Czy stosowanie sukralozy w ciąży jest bezpieczne?
- Zakończenie
- Sukraloza – sekcja FAQ
Sukraloza – co to jest?
Sukraloza to syntetyczny słodzik chlorowodorowy (OC), który jest powszechnym składnikiem żywności na świecie. Jej potencjał słodkości jest około 385- do 650-krotnie wyższy niż sacharozy (cukru stołowego) pod względem masy, w zależności od konkretnego zastosowania w żywności lub napojach.
| Ciekawostka: W 2004 roku sukraloza (nazywana dodatkiem do żywności E 955) została zatwierdzona w Unii Europejskiej (UE) w różnych produktach. Może wystąpić w deserach na bazie wody i tłuszczu, niektórych napojach alkoholowych, tłuszczowych pastach do kanapek, płatkach śniadaniowych, marynatach i gumie do żucia. |
Czy sukraloza jest zdrowa – właściwości
Ocena „zdrowotności” sukralozy zależy od przyjętych kryteriów. Z punktu widzenia toksykologii związek ten uznawany jest za bezpieczny w granicach ustalonego dopuszczalnego dziennego pobrania (ADI), które w UE wynosi 15 mg/kg masy ciała na dobę, a w USA 5 mg/kg masy ciała. Oznacza to, że przeciętne spożycie sukralozy w populacji jest wielokrotnie niższe od poziomów uznanych za potencjalnie szkodliwe.
Z perspektywy dietetycznej bywa postrzegana jako narzędzie pozwalające ograniczyć spożycie cukrów dodanych i energii w diecie, szczególnie u osób redukujących masę ciała lub kontrolujących glikemię. Jednocześnie coraz częściej podnosi się kwestię możliwych efektów metabolicznych, które nie są związane z dostarczaniem kalorii, lecz z oddziaływaniem sukralozy na receptory smaku słodkiego w przewodzie pokarmowym, mikrobiotę jelitową oraz regulację hormonalną.
Wyniki badań w tym zakresie są niejednoznaczne, co skłania do ostrożnego formułowania wniosków i unikania uproszczonego określania sukralozy jako jednoznacznie „zdrowej” lub „obojętnej”.
>> Sprawdź: Jak obniżyć poziom cukru we krwi? Dieta cukrzycowa
Czy sukraloza jest rakotwórcza?
Kwestia potencjalnej rakotwórczości sukralozy budzi zainteresowanie opinii publicznej, jednak dostępne dane nie pozwalają na stwierdzenie, że związek ten wykazuje działanie rakotwórcze u ludzi przy typowym spożyciu.
W klasycznych badaniach toksykologicznych na zwierzętach nie obserwowano wzrostu częstości nowotworów po podawaniu sukralozy w formie niepodgrzewanej. Z drugiej strony, w literaturze pojawiają się doniesienia sugerujące możliwość genotoksyczności lub powstawania potencjalnie szkodliwych produktów degradacji w warunkach wysokiej temperatury.
Z naukowego punktu widzenia oznacza to, że obecnie brak jest silnych dowodów potwierdzających rakotwórczość sukralozy, jednak niektóre obserwacje eksperymentalne uzasadniają dalsze badania, zwłaszcza dotyczące długotrwałego spożycia i obróbki termicznej produktów zawierających ten słodzik.
Sukraloza a indeks glikemiczny (IG)
Indeks glikemiczny odnosi się do produktów zawierających przyswajalne węglowodany, które po spożyciu prowadzą do wzrostu stężenia glukozy we krwi. Sukraloza, jako słodzik intensywny stosowany w bardzo małych ilościach, nie stanowi istotnego źródła węglowodanów, dlatego nie posiada klasycznego indeksu glikemicznego porównywalnego z cukrem.
W praktyce dietetycznej przyjmuje się, że jej wpływ na glikemię nie wynika z dostarczania glukozy, lecz jeśli w ogóle występuje, z mechanizmów pośrednich.
>> Warto przeczytać także: Dieta z niskim Indeksem glikemicznym (IG). Dla kogo jest wskazana? Przykładowy jadłospis
Czy sukraloza podnosi poziom cukru we krwi?
Większość badań z udziałem zdrowych osób wskazuje, że jednorazowe spożycie sukralozy, bez towarzyszących węglowodanów, nie prowadzi do istotnego wzrostu stężenia glukozy we krwi. W tym sensie różni się ona zasadniczo od sacharozy czy glukozy i bywa wykorzystywana jako ich zamiennik w diecie osób z zaburzeniami gospodarki węglowodanowej.
Jednocześnie literatura opisuje sytuacje, w których sukraloza może wpływać na odpowiedź insulinową lub hormonalną, szczególnie w określonych warunkach badawczych lub u wybranych grup, takich jak osoby z otyłością. Sugeruje to, że choć sukraloza nie działa jak klasyczny cukier podnoszący glikemię, jej długotrwałe i częste spożycie może modulować mechanizmy regulacji glukozy w sposób pośredni. Z tego względu w dietetyce klinicznej coraz częściej podkreśla się znaczenie indywidualnej reakcji organizmu oraz umiaru w stosowaniu słodzików nieodżywczych.
Sukraloza a cukrzyca
W kontekście cukrzycy sukraloza jest najczęściej rozpatrywana jako narzędzie do ograniczania cukrów dodanych bez dostarczania istotnej ilości energii. Dane kliniczne nie są jednak całkowicie jednoznaczne. Z jednej strony, w 3-miesięcznym, randomizowanym badaniu u osób z cukrzycą typu 2 nie wykazano wpływu sukralozy na kluczowe wskaźniki kontroli metabolicznej, takie jak:
- HbA1c,
- glikemia na czczo,
- C-peptyd.
Z drugiej strony istnieją badania sugerujące, że u części osób sukralozamoże modulować odpowiedź glukozowo-insulinową w określonych warunkach.
| Z punktu widzenia praktyki dietetycznej można więc ująć sprawę następująco: W części badań sukraloza wydaje się metabolicznie neutralna w zakresie klasycznych markerów kontroli cukrzycy. Istnieją jednak sygnały, że u wybranych osób lub w określonych warunkach, np. łączenie ze źródłem węglowodanów, otyłość, brak wcześniejszej ekspozycji na słodziki, może wpływać na gospodarkę insulinową. |
Sukraloza – szkodliwość i możliwe skutki uboczne
Ocena potencjalnej szkodliwości sukralozy wymaga rozróżnienia pomiędzy jej bezpieczeństwem regulacyjnym a możliwymi subtelnymi efektami biologicznymi, które nie zawsze są wykrywalne w krótkoterminowych badaniach toksykologicznych.
Sukraloza pozostaje dodatkiem do żywności dopuszczonym w Unii Europejskiej, a EFSA wielokrotnie potwierdzała jej bezpieczeństwo w ramach ustalonego dopuszczalnego dziennego pobrania (ADI). Jednocześnie WHO, odnosząc się do słodzików niecukrowych jako grupy, podkreśla brak jednoznacznych długoterminowych korzyści zdrowotnych oraz wskazuje na potrzebę ograniczania ogólnej ekspozycji na intensywnie słodki smak w diecie.
W literaturze naukowej najczęściej opisywane potencjalne działania niepożądane sukralozy obejmują:
- zaburzenia gospodarki glukozowo-insulinowej, w tym możliwe obniżenie wrażliwości insulinowej lub zmienioną odpowiedź insulinową u części osób, zwłaszcza z otyłością lub bez wcześniejszej ekspozycji na słodziki,
- wpływ na przewód pokarmowy i mikrobiotę jelitową, obejmujący zmiany w składzie mikroflory, zmniejszenie liczebności bakterii uznawanych za korzystne (np. Lactobacillus, Bifidobacterium) oraz zmiany pH i struktury jelita, obserwowane w badaniach na zwierzętach,
- potencjalne działanie genotoksyczne, sygnalizowane w niektórych modelach eksperymentalnych, przy nieustalonym znaczeniu klinicznym dla ludzi,
- powstawanie produktów degradacji podczas obróbki termicznej, w tym związków chloropochodnych (np. chloropropanoli), które mogą mieć znaczenie przy stosowaniu sukralozy w wypiekach i produktach poddawanych wysokiej temperaturze.
Sukraloza a jelita i SIBO
W ostatnich latach coraz większą uwagę zwraca się na relację pomiędzy słodzikami nieodżywczymi a mikrobiotą jelitową, która odgrywa kluczową rolę w regulacji metabolizmu, odporności oraz funkcjonowania bariery jelitowej. Choć sukraloza nie jest fermentowana przez bakterie jelitowe w takim stopniu jak niektóre poliolowe substancje słodzące, badania eksperymentalne sugerują, że może ona modyfikować skład i aktywność mikrobiomu.
W badaniach na modelach zwierzęcych wykazano, że długotrwałe podawanie sukralozy może prowadzić do zmniejszenia liczebności bakterii uznawanych za korzystne, takich jak Lactobacillus i Bifidobacterium, a także do zmian pH treści jelitowej oraz obrazu histologicznego jelita grubego. Takie zmiany mogą sprzyjać zaburzeniom równowagi mikrobiologicznej (dysbiozie), która jest jednym z czynników patogenetycznych chorób przewodu pokarmowego.
W kontekście SIBO należy jednak podkreślić, że obecnie brakuje bezpośrednich badań klinicznych, które jednoznacznie łączyłyby spożycie sukralozy z rozwojem lub nasileniem tego zaburzenia. Większość dostępnych danych dotyczy mikrobioty jelita grubego, podczas gdy SIBO odnosi się do nieprawidłowego składu i liczebności bakterii w jelicie cienkim.
>> Przeczytaj: Postaw na zdrowe jelita!
Czy stosowanie sukralozy w ciąży jest bezpieczne?
Z punktu widzenia regulacyjnego sukraloza jest dodatkiem do żywności dopuszczonym do stosowania również u kobiet w ciąży, o ile jej spożycie mieści się w granicach dopuszczalnego dziennego pobrania (ADI). Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) oraz inne instytucje oceniające ryzyko nie wprowadziły odrębnych ograniczeń dla tej grupy populacji, co oznacza, że przy typowym spożyciu nie jest ona uznawana za substancję toksyczną dla ciężarnych.
Dane dotyczące długoterminowych skutków zdrowotnych są ograniczone i w dużej mierze obserwacyjne. Część badań sugeruje związek pomiędzy wysokim spożyciem słodzików nieodżywczych (w tym sukralozy) w ciąży a większą masą urodzeniową potomstwa. Wskazuje także na zależność między markerami zmian metabolicznych i niskiego stopnia stanu zapalnego u noworodków. Należy jednak podkreślić, że badania te nie dowodzą przyczynowości i mogą być obciążone czynnikami zakłócającymi, takimi jak ogólny wzorzec diety, masa ciała matki czy styl życia.
| Podsumowując: Sporadyczne stosowanie sukralozy w ilościach mieszczących się w ADI jest uznawane za bezpieczne w świetle obecnych regulacji. Jednak narastają dowody wskazujące na możliwość ekspozycji płodu i niemowlęcia oraz potencjalne skojarzenia metaboliczne. Z perspektywy dietetyki i zasady ostrożności w ciąży rekomenduje się ograniczanie częstego spożycia produktów intensywnie słodzonych, zarówno cukrem, jak i słodzikami nieodżywczymi oraz kształtowanie diety opartej na naturalnie niskiej słodkości. |
Zakończenie
Sukraloza jest jednym z najlepiej poznanych słodzików intensywnych i zgodnie z aktualnymi ocenami pozostaje bezpieczna w ramach ustalonego dopuszczalnego dziennego pobrania. Jednocześnie rosnąca liczba badań wskazuje, że nie jest ona całkowicie obojętna biologicznie, a jej wpływ może zależeć od:
- dawki,
- czasu stosowania,
- indywidualnych uwarunkowań metabolicznych i jelitowych.
Dotyczy to zwłaszcza gospodarki glukozowo-insulinowej, mikrobioty jelitowej oraz okresów szczególnej wrażliwości, takich jak ciąża. W związku z tym potrzebne są dalsze, dobrze zaprojektowane badania kliniczne, które pozwolą jednoznacznie ocenić długoterminowe skutki spożycia sukralozy.
Do czasu uzyskania pełniejszych danych zasadne jest umiarkowane jej stosowanie oraz w przypadku wątpliwości lub problemów zdrowotnych konsultowanie diety z wykwalifikowanym dietetykiem, aby dopasować wybory żywieniowe do indywidualnych potrzeb organizmu.
>> Dowiedz się więcej z artykułu: Konsultacja dietetyczna – jak wygląda i jak się do niej przygotować? Badania przed wizytą u dietetyka
Sukraloza – sekcja FAQ
Sukraloza nie jest fermentowana jak cukry czy poliole. Jednak badania (głównie na zwierzętach) sugerują, że jej regularne spożycie może modyfikować skład mikrobioty jelitowej, w tym zmniejszać liczebność bakterii uznawanych za korzystne (Lactobacillus, Bifidobacterium). U ludzi wyniki są niejednoznaczne, ale część osób zgłasza nasilenie dolegliwości jelitowych, takich jak wzdęcia czy dyskomfort, co wskazuje na osobniczo zmienną tolerancję.
Bezpieczna dawka została określona jako ADI (dopuszczalne dzienne pobranie):
– UE (EFSA): do 15 mg/kg masy ciała/dzień,
– USA (FDA): do 5 mg/kg masy ciała/dzień.
Przeciętne spożycie w populacji jest zwykle znacznie niższe od tych wartości, jednak osoby często sięgające po produkty typu „zero” mogą zbliżać się do górnych limitów.
W świetle obecnych ocen instytucji regulacyjnych sukraloza jest uznawana za bezpieczny słodzik w ramach ADI. Jednocześnie coraz więcej badań wskazuje, że nie jest całkowicie obojętna biologicznie, szczególnie przy długotrwałym i regularnym spożyciu. Z tego względu w dietetyce zaleca się umiarkowane stosowanie oraz traktowanie jej jako rozwiązania pomocniczego, a nie stałego zamiennika cukru.
Bibliografia
- EFSA (European Food Safety Authority)
- WHO (World Health Organization)
- Aguayo-Guerrero, J. A., Méndez-García, L. A., Manjarrez-Reyna, A. N., Esquivel-Velázquez, M., León-Cabrera, S., Meléndez, G., Zambrano, E., Ramos-Martínez, E., Fragoso, J. M., Briones-Garduño, J. C., & Escobedo, G. (2023). Newborns from mothers who intensely consumed sucralose during pregnancy are heavier and exhibit markers of metabolic alteration and low-grade systemic inflammation: A cross-sectional, prospective study.
- Schiffman, S. S., & Rother, K. I. (2013). Sucralose, a synthetic organochlorine sweetener: Overview of biological issues. Journal of Toxicology and Environmental Health, Part B
