Ból, obrzęk lub zaczerwienienie moszny to objawy, które zawsze wymagają uwagi. Jedną z ich częstszych przyczyn jest zapalenie najądrza – stan zapalny struktury kluczowej dla dojrzewania i transportu plemników. Sprawdź, jak rozpoznać objawy zapalenia najądrza, co sprzyja jego rozwojowi i jak wygląda leczenie.
| Z tego artykułu dowiesz się, że: >> zapalenie najądrza to stan zapalny struktury odpowiedzialnej za transport i dojrzewanie plemników, najczęściej o podłożu infekcyjnym, >> zwykle przebiega jednostronnie i objawia się bólem, obrzękiem oraz zaczerwienieniem moszny, >> najczęstszą przyczyną są bakterie, u młodszych mężczyzn często przenoszone drogą płciową, a u starszych związane z zakażeniami układu moczowego, >> rozpoznanie stawia się na podstawie objawów, badania fizykalnego, badania moczu, testów STI i USG moszny, >> leczenie obejmuje antybiotyki, odpoczynek, leki przeciwzapalne i czasową rezygnację ze współżycia, >> nieleczone zapalenie najądrza może prowadzić do powikłań, takich jak ropień, przewlekły ból czy niepłodność. |
Spis treści:
- Co to jest zapalenie najądrza?
- Epidemiologia zapalenia najądrza
- Objawy zapalenia najądrza
- Przyczyny zapalenia najądrza
- Diagnostyka zapalenia najądrza – jakie badania wykonać?
- Leczenie zapalenia najądrza
- Zapalenie najądrza: odpowiedzi na najczęstsze pytania (FAQ)
Co to jest zapalenie najądrza?
Zapalenie najądrza (łac. epididymitis; w klasyfikacji ICD-10 oznaczone kodem N45.1) to stan zapalny obejmujący najądrze – wąską, rurkowatą strukturę przylegającą do tylnej ściany jądra, która odpowiada za transport, magazynowanie i dojrzewanie plemników.
W zależności od przebiegu klinicznego wyróżnia się ostre zapalenie najądrza, trwające do 6 tygodni, oraz formę przewlekłą, utrzymujące się powyżej 6 tygodni, często o łagodniejszym, nawracającym przebiegu. Zapalenie występuje najczęściej jednostronnie, może występować samodzielnie lub w połączeniu z zapaleniem jądra,zwłaszcza jeśli nie zostanie wcześnie rozpoznane i odpowiednio leczone.
Stan ten, choć często w pełni wyleczalny, wymaga szybkiej diagnostyki, ponieważ nieleczony może prowadzić do powikłań, takich jak ropień moszny, czy niepłodność.
Epidemiologia zapalenia najądrza
Ostre zapalenie najądrza jest jedną z najczęstszych przyczyn tzw. „ostrej moszny” u dorosłych mężczyzn. Według danych, rocznie rozpoznaje się je u około 1 na 1000 mężczyzn. Najczęściej chorują mężczyźni w wieku 15-35 lat (związane z zakażeniami przenoszonymi drogą płciową) oraz po 60. roku życia (w kontekście infekcji układu moczowego).
Zapalenie najądrza u dziecka również się zdarza, choć stosunkowo rzadko. Najczęściej występuje u chłopców w wieku nastoletnim, a przyczyna bywa trudna do ustalenia. Zwykle nie ma związku z infekcją przenoszoną drogą płciową, lecz może być powikłaniem zakażeń wirusowych (np. świnki) lub zaburzeń odpływu moczu.
Objawy zapalenia najądrza
Do typowych objawów ostrego zapalenia najądrza należą:
- jednostronny, nasilający się ból moszny,
- obrzęk, zaczerwienienie skóry moszny,
- uczucie ciepła, napięcia w okolicy objętej zapaleniem,
- bolesność najądrza i tylnej części jądra podczas badania palpacyjnego,
- ból przy oddawaniu moczu, częstomocz,
- wyciek z cewki moczowej (przy infekcjach STI),
- gorączka, dreszcze, ogólne osłabienie.
W zaawansowanych przypadkach może dojść do zajęcia jądra (epididymo-orchitis), wodniaka lub ropnia moszny. U dzieci choroba może mieć bardziej podstępny przebieg, a objawy przypominać inne stany nagłe, np. skręt jądra.
Objawy przewlekłego zapalenia najądrza
Przewlekła postać choroby może powodować:
- tępy, okresowo nasilający się ból w mosznie,
- uczucie dyskomfortu lub „ciągnięcia” w pachwinie,
- stwardnienie lub zgrubienie najądrza wyczuwalne w badaniu fizykalnym.
| W różnicowaniu przyczyn bólu moszny pomocny bywa objaw Prenha. Zmniejszenie dolegliwości bólowych po uniesieniu moszny (objaw dodatni) może sugerować zapalenie najądrza. Brak poprawy lub nasilenie bólu przemawia natomiast za skrętem jądra. |
Objawy te mają często charakter nawracający i są mniej nasilone niż w ostrym zapaleniu, co może utrudniać rozpoznanie. Niekiedy dochodzi do przewlekłego stanu zapalnego w przebiegu wcześniejszych, niedoleczonych infekcji. W takich przypadkach konieczne jest długotrwałe leczenie oraz kontrola u specjalisty.
>> Zobacz także: Jakie mogą być przyczyny bólu jąder?
Przyczyny zapalenia najądrza
Najczęstszą przyczyną zapalenia najądrza są infekcje bakteryjne, zarówno przenoszone drogą płciową, jak i te wynikające z zakażeń układu moczowego. Do najważniejszych czynników należą:
- Chlamydia trachomatis, Neisseria gonorrhoeae: dominujące u młodych, aktywnych seksualnie mężczyzn.
- Escherichia coli, Klebsiella, Pseudomonas: częstsze u mężczyzn po 40. roku życia i u pacjentów z przeszkodą podpęcherzową.
- Wirus świnki (mumps): szczególnie u chłopców i młodych mężczyzn, często towarzyszy zapaleniu jąder.
- Amiodaron: lek stosowany w arytmiach może powodować chemiczne zapalenie najądrza.
- Mykobakterie (gruźlica), grzyby i pasożyty: rzadkie przyczyny, zwykle w przebiegu immunosupresji.
Inne czynniki ryzyka to: cewnikowanie pęcherza, zabiegi urologiczne, aktywność seksualna bez zabezpieczenia, choroby autoimmunologiczne oraz stany obniżonej odporności (np. cukrzyca, HIV).
>> Dowiedz się więcej: Chlamydia u mężczyzn – jak się objawia i jak ją zdiagnozować?
Zapalenie najądrza po wazektomii
Wazektomia, czyli chirurgiczne przecięcie nasieniowodów jako metoda antykoncepcji, może prowadzić do jałowego (niezakaźnego) zapalenia najądrza. Objawy zwykle ustępują samoistnie i nie wymagają leczenia antybiotykami, a jedynie wsparcia farmakologicznego (np. leczenia przeciwbólowego) i obserwacji.
Diagnostyka zapalenia najądrza – jakie badania wykonać?
Rozpoznanie zapalenia najądrza opiera się na dokładnym wywiadzie, badaniu przedmiotowym oraz badaniach dodatkowych. Badania laboratoryjne obejmują:
- badanie ogólne moczu i posiew moczu: szczególnie u mężczyzn po 35. roku życia i w przypadku objawów dyzurycznych; pozwala wykryć zakażenia układu moczowego,
- testy NAAT (nucleic acid amplification test) z pierwszego strumienia moczu lub wymazu z cewki moczowej: w kierunku Chlamydia trachomatis i Neisseria gonorrhoeae, u młodszych oraz aktywnych seksualnie pacjentów,
- morfologia krwi i CRP: mogą wskazywać na obecność stanu zapalnego (leukocytoza, podwyższone CRP).
Badania obrazowe:
- USG moszny z oceną dopplerowską: pozwala potwierdzić cechy zapalenia (powiększenie najądrza, wzmożony przepływ krwi), a jednocześnie wykluczyć skręt jądra, wodniaka, ropień czy guz.
W przypadkach nawrotowych lub nietypowych wskazana może być dalsza diagnostyka urologiczna (np. urografia, cystoskopia), szczególnie przy podejrzeniu przeszkody podpęcherzowej lub choroby przewlekłej.
U dzieci i młodzieży bardzo istotne jest pilne różnicowanie ze skrętem jądra, stanem wymagającym natychmiastowego leczenia chirurgicznego.
Leczenie zapalenia najądrza
Leczenie zapalenia najądrza zależy od przyczyny i przebiegu choroby. W terapii stosuje się:
- odpoczynek, uniesienie moszny, noszenie obcisłej bielizny podtrzymującej,
- zimne okłady (zmniejszają obrzęk i ból),
- leki przeciwbólowe i przeciwzapalne (NLPZ),
- antybiotyki:
- u młodszych pacjentów: ceftriakson (jednorazowo) + doksycyklina (10 dni),
- u starszych: fluorochinolony (np. ciprofloksacyna 2 × 500 mg przez 10-14 dni),
- w infekcjach STI: obowiązkowe leczenie partnerów seksualnych.
| W czasie leczenia należy unikać współżycia. Zapalenie najądrza a stosunek to połączenie, które może prowadzić do nasilenia objawów oraz zwiększonego ryzyka przeniesienia infekcji. Powrót do aktywności seksualnej jest możliwy dopiero po zakończeniu terapii i całkowitym ustąpieniu objawów. |
W przypadkach opornych, z powikłaniami (ropień, martwica, przetoka) może być konieczne leczenie szpitalne lub chirurgiczne (np. drenaż, usunięcie najądrza).
Zapalenie najądrza: odpowiedzi na najczęstsze pytania (FAQ)
Odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania dotyczące zapalenia najądrza.
Objawy ustępują zazwyczaj w ciągu 1-2 tygodni od rozpoczęcia leczenia. Przewlekła postać może wymagać terapii trwającej nawet do 8 tygodni.
W czasie leczenia zapalenia najądrza nie należy współżyć, podejmować intensywnego wysiłku fizycznego, korzystać z sauny ani nie brać gorących kąpieli. Niewskazane jest również podejmowanie prób samodzielnego leczenia, które może opóźnić właściwą terapię i zwiększyć ryzyko powikłań.
Tak, ból podczas wytrysku to częsty objaw. Nieleczone lub przewlekłe zapalenie może prowadzić do zwłóknień i niepłodności, szczególnie w postaciach obustronnych.
Pomocne są antybiotyki (jeśli choroba ma podłoże bakteryjne) oraz leki przeciwzapalne, chłodne okłady, uniesienie moszny i noszenie podtrzymującej bielizny. Należy także unikać współżycia i intensywnego wysiłku.
Zapalenie najądrza przebiega z bólem i obrzękiem, guz jądra zazwyczaj jest bezbolesny i rozwija się powoli, skrycie. W razie wątpliwości wykonuje się USG i badania markerów nowotworowych.
Rozpoznanie opiera się na wywiadzie, badaniu fizykalnym, analizie moczu i testach w kierunku chorób przenoszonych drogą płciową. Pomocne jest też USG moszny z Dopplerem.
Nie. Zapalenie najądrza wymaga leczenia, najczęściej antybiotykami i lekami przeciwzapalnymi. Nieleczone może prowadzić do poważnych powikłań, takich jak ropień, przewlekły ból czy niepłodność.
Bibliografia
- Baskin L.S. Patient education: Epididymitis and orchitis. UpToDate 2026.
- Brenner J.S., Ojo A. Causes of scrotal pain in children and adolescents. UpToDate 2026.
- Duława J., Drabczyk R. Ostre zapalenie najądrza. W: Interna. Mały podręcznik. Choroby nerek i dróg moczowych. Medycyna Praktyczna.
- European Association of Urology Guidelines: EAU Guidelines 2021. Ostra moszna: zapalenie najądrza. European Association of Urology.
- Farooq A., Armstrong W.S. Acute epididymitis in adolescents and adults. UpToDate 2026.
- Gatti J.M., Murphy J.P. Ostre choroby jąder. Pediatria po Dyplomie 2009; 13(3).
- Porzycki P., Szczygieł S., Tereszkiewicz J., Bar K. Ostre zapalenie najądrza. Przegląd Urologiczny 2008; 4(50).
- Walker P., Wilson J., Radcliffe K., Ahmed-Jushuf I., Welch J., Fitzgerald M. Wytyczne postępowania w zapaleniu jądra i najądrza. Clinical Effectiveness Group, Association for Genitourinary Medicine and the Medical Society for the Study of Venereal Diseases.
