Aminotransferaza asparaginianowa (AST)

Aminotransferaza asparaginianowa (AST) – więcej informacji o badaniu

Aminotransferaza asparaginianowa (AST), podobnie jak aminotransferaza alaninowa (ALT), jest enzymem katalizującym reakcje przemiany wewnętrznej aminokwasów i α-ketokwasów poprzez przenoszenie grup aminowych. Odgrywa kluczową rolę w metabolizmie azotu i procesach energetycznych komórek. AST występuje głównie wewnątrzkomórkowo, w cytoplazmie i mitochondriach komórek. Najwyższe stężenia enzymu obserwuje się w komórkach wątrobowych (hepatocytach), mięśnia sercowego, mięśni szkieletowych, nerek, trzustki oraz erytrocytach.

Ze względu na szerokie rozmieszczenie w różnych tkankach, AST nie jest enzymem wątrobowo-specyficznym. Wzrost jego aktywności w surowicy krwi zazwyczaj wskazuje na uszkodzenie komórek, z których enzym jest uwalniany do krwiobiegu. Nawet niewielkie zmiany w błonach komórkowych, np. hepatocytów, mogą prowadzić do znacznego wzrostu aktywności AST.

Aminotransferaza asparaginianowa (AST) – kto i kiedy powinien wykonać badanie?

Wskazaniem do wykonania badania AST jest przede wszystkim podejrzenie uszkodzenia wątroby. Lekarz może zlecić oznaczenie poziomu AST (często wraz z ALT jako element tzw. panelu wątrobowego) w przypadku wystąpienia objawów takich jak:

• osłabienie, przewlekłe zmęczenie,
• brak apetytu, nudności, wymioty,
• żółtaczka (zażółcenie skóry, błon śluzowych i białek oczu),
• bóle brzucha, zwłaszcza w nadbrzuszu,
• ciemny mocz,
• odbarwiony stolec,
• świąd skóry.

Badanie AST jest również zalecane osobom, które:

• przyjmują leki, które mogą negatywnie wpływać na wątrobę,
• nadużywają alkoholu,
• mają w rodzinie przypadki chorób wątroby,
• są narażone na ryzyko zakażenia wirusami zapalenia wątroby,
• cierpią na nadwagę, otyłość lub cukrzycę,
• wykazują niespecyficzne objawy, które mogą wskazywać na chorobę wątroby.

U pacjentów ze zdiagnozowaną chorobą wątroby regularne oznaczanie poziomu AST pozwala na monitorowanie postępu choroby oraz skuteczności wdrożonego leczenia.

Aminotransferaza asparaginianowa (AST) – normy

Normy poziomu aminotransferazy asparaginianowej (AST) mogą się nieznacznie różnić w zależności od laboratorium. Zazwyczaj przyjmuje się, że u zdrowych dorosłych poziom AST powinien wynosić poniżej 40 U/L.

Należy pamiętać, że interpretacja wyników badań laboratoryjnych zawsze powinna być przeprowadzona przez lekarza, który weźmie pod uwagę całościowy stan zdrowia pacjenta, jego objawy kliniczne oraz wyniki innych badań. Informacje zawarte w tym opisie mają charakter ogólny i nie zastępują konsultacji lekarskiej.

Aminotransferaza asparaginianowa (AST) – możliwe przyczyny odchyleń od normy

Podwyższone AST - co oznacza?

Podwyższony poziom aminotransferazy asparaginianowej (AST) w surowicy krwi zazwyczaj świadczy o uszkodzeniu komórek, w których enzym ten występuje w dużych ilościach. Najczęstsze przyczyny wzrostu aktywności AST to:

• Choroby wątroby:
  • wirusowe zapalenia wątroby (ostre i przewlekłe),
  • toksyczne uszkodzenie wątroby (np. w wyniku zatrucia alkoholem, paracetamolem, grzybami),
  • autoimmunologiczne zapalenie wątroby,
  • niealkoholowe stłuszczeniowe zapalenie wątroby (NASH),
  • marskość wątroby,
  • choroby dróg żółciowych (np. ostra niedrożność),
  • nowotwory wątroby (pierwotne i przerzutowe).
• Choroby serca:
  • zawał mięśnia sercowego,
  • zapalenie mięśnia sercowego,
  • operacje kardiochirurgiczne.
• Uszkodzenia mięśni szkieletowych:
  • urazy mięśni,
  • dystrofie mięśniowe,
  • rabdomioliza (rozpad mięśni, np. w przebiegu zatruć, intensywnego wysiłku fizycznego, stosowania niektórych leków, np. statyn).
• Inne przyczyny:
  • mononukleoza zakaźna,
  • hemoliza (rozpad krwinek czerwonych),
  • hipoksja (niedotlenienie),
  • ostre zapalenie trzustki,
  • uszkodzenie mózgu,
  • nadczynność nadnerczy.

Nasilenie aktywności aminotransferaz (AST i ALT) zazwyczaj odzwierciedla stopień uszkodzenia wątroby, jednak nie ma to bezpośredniego znaczenia prognostycznego. Podwyższony poziom AST może być przejściowy (np. po intensywnym wysiłku) lub przewlekły, w zależności od przyczyny.

Objawy towarzyszące podwyższonemu AST mogą obejmować: zmęczenie, żółtaczkę, ból w nadbrzuszu, nudności i wymioty, ciemne zabarwienie moczu, a także ból mięśni (w przypadku uszkodzenia tkanki mięśniowej).

Wskaźnik De Ritisa (AST/ALT)

W diagnostyce chorób wątroby często analizuje się stosunek poziomu AST do ALT, nazywany wskaźnikiem De Ritisa. Pomaga on w różnicowaniu przyczyn uszkodzenia wątroby:

• Wskaźnik AST/ALT około 1 - w warunkach prawidłowych poziomy AST i ALT są zbliżone.
• Wskaźnik AST/ALT < 1 - często wskazuje na ostre stany zapalne wątroby, takie jak wirusowe zapalenie wątroby, lub niealkoholowe stłuszczenie wątroby, gdzie wątroba uwalnia więcej ALT niż AST.
• Wskaźnik AST/ALT > 2 - może sugerować alkoholową chorobę wątroby, a także ciężkie uszkodzenie wątroby lub inną przyczynę (np. uszkodzenie mięśni).

Aminotransferaza asparaginianowa (AST) – przygotowanie do badania

Aby uzyskać wiarygodny wynik badania poziomu aminotransferazy asparaginianowej (AST), należy odpowiednio się do niego przygotować:

• Na czczo - do badania należy zgłosić się na czczo, co oznacza powstrzymanie się od jedzenia przez około 8-12 godzin przed pobraniem krwi. Dopuszczalne jest picie niewielkich ilości czystej wody.
• Unikaj wysiłku fizycznego - intensywny wysiłek fizyczny na 24 godziny przed badaniem może spowodować mikrouszkodzenia mięśni, co wpłynie na podwyższenie poziomu AST. Należy unikać forsownych treningów czy ciężkiej pracy fizycznej.
• Leki - poinformuj lekarza o wszystkich przyjmowanych lekach, zarówno na receptę, jak i bez recepty, suplementach diety oraz ziołach. Niektóre substancje mogą wpływać na poziom AST w surowicy. Lekarz zdecyduje, czy konieczne jest ich odstawienie przed badaniem.

Aminotransferaza asparaginianowa (AST) – co może wpłynąć na wynik?

Na wynik badania AST może wpływać wiele czynników. Poza nieodpowiednim przygotowaniem do badania (spożycie posiłku, intensywny wysiłek fizyczny), na poziom enzymu mogą oddziaływać:

• Stosowane leki - niektóre farmaceutyki (np. statyny, paracetamol w dużych dawkach, niektóre antybiotyki) mogą wywoływać uszkodzenie wątroby lub mięśni, prowadząc do wzrostu AST.
• Spożycie alkoholu - nadmierne spożycie alkoholu, zwłaszcza przewlekłe, jest jedną z głównych przyczyn uszkodzeń wątroby i wzrostu AST.
• Ostatnie urazy lub operacje - uszkodzenia mięśni szkieletowych czy mięśnia sercowego, wynikające z urazów, operacji, czy nawet iniekcji domięśniowych, mogą podnieść poziom AST.
• Choroby współistniejące - poza chorobami wątroby, serca i mięśni, na wynik AST mogą wpływać także inne schorzenia, takie jak: choroby tarczycy, niedoczynność kory nadnerczy, choroby autoimmunologiczne.
• Hemoliza próbki - rozpad krwinek czerwonych w próbce krwi (np. w wyniku nieprawidłowego pobrania lub przechowywania) może sztucznie zawyżyć wynik AST, ponieważ erytrocyty zawierają ten enzym.