Wykrywanie białka monoklonalnego w surowicy metodą immunofiksacji to specjalistyczny test laboratoryjny wspomagający diagnostykę i monitorowanie leczenia gammapatii moniklonalnych oraz szpiczaka mnogiego.
Immunofiksacja łączy elektroforezę (rozdział białek) z reakcją immunologiczna, co pozwala dokładnie określić typ nieprawidłowego białka. Jest metodą czulszą niż tradycyjna elektroforeza białek. Określa rodzaj łańcucha ciężkiego (IgG, IgA, IgM, IgD lub IgE) oraz łańcucha lekkiego (kappa lub lambda).
Białko monoklonalne metoda immunofiksacji (IFE) - kto i kiedy powinien wykonać badanie?
Wskazania do badania:
- podejrzenie szpiczaka mnogiego (objawy, jak: bóle kości, niewyjaśnione złamania kości, niedokrwistość, przemęczenie oraz nawracające zakażenia) lub innych nowotworów układu krwiotwórczego;
- monitorowanie skuteczności leczenia szpiczaka mnogiego, dla określenia zmian ilości białka monoklonalnego;
- diagnostyka gammapati monoklonalnych w chorobach hematologicznych, chorobach nowotworowych, chorobach wątroby, amyloidozie L, makroglobulinemii Waldenstroma i łagodnej gammapatii monoklonalnej;
- obecność podejrzanego "prążka" w standardowej elektroforezie białek;
- wyjaśnienie przyczyn neuropatii, niewydolności nerek o nieznanym pochodzeniu lub nawracających infekcji.
- diagnostyka obecności wolnych łańcuchów lekkich w moczu (białek Bence-Jonesa).
Białko monoklonalne metoda immunofiksacji (IFE) - normy i przyczyny odchyleń od normy
U osób zdrowych białko monoklonalne jest nieobecne.
Obecność białka monoklonalnego (prążka M) w badaniu immunofiksacji (IFE) świadczy o nadmiernym namnażaniu się jednego klonu komórek plazmatycznych (limfocytów B).
Najczęstsze przyczyny odchyleń od normy w tym badaniu
1. Nowotwory układu krążenia i limfatycznego
- Szpiczak mnogi (Multiple Myeloma) - najczęstsza przyczyna. Towarzyszą mu objawy takie jak bóle kości, anemia, wysokie stężenie wapnia oraz niewydolność nerek.
- Makroglobulinemia Waldenströma - nowotwór, w którym komórki produkują specyficzne, duże białko monoklonalne klasy IgM. Objawia się m.in. osłabieniem, zaburzeniami widzenia i powiększeniem węzłów chłonnych.
- Choroby łańcuchów ciężkich - rzadkie nowotwory układu chłonnego, w których produkowane są jedynie fragmenty immunoglobulin (łańcuchy ciężkie).
- Przewlekła białaczka limfocytowa (CLL) lub chłoniaki nieziarnicze.
- Stany przednowotworowe (łagodne gammapatie)
- MGUS (Gammapatia monoklonalna o nieokreślonym znaczeniu) - bardzo częsta przyczyna, zwłaszcza u osób starszych. Białko monoklonalne występuje w niskim stężeniu, a pacjent nie ma żadnych objawów uszkodzenia narządów. Wymaga to jedynie regularnej obserwacji, ponieważ MGUS może (ale nie musi) z czasem przekształcić się w szpiczaka.
- Tlący się szpiczak mnogi (Smoldering Myeloma) - stan pośredni między MGUS a pełnoobjawowym szpiczakiem. Stężenie białka jest wyższe, ale wciąż nie występują objawy narządowe.
3. Inne schorzenia ogólnoustrojowe
- Amyloidoza pierwotna (AL) - choroba, w której fragmenty białka monoklonalnego (łańcuchy lekkie) odkładają się w narządach (sercu, nerkach, wątrobie), prowadząc do ich niewydolności.
4. Przyczyny nienowotworowe (reaktywne)
Czasami niewielki prążek monoklonalny lub oligoklonalny pojawia się przejściowo w odpowiedzi na silne pobudzenie układu odpornościowego:
- przewlekłe infekcje - wirusowe zapalenie wątroby (WZW), zakażenie HIV, borelioza.
- choroby autoimmunologiczne - reumatoidalne zapalenie stawów (RZS), toczeń rumieniowaty układowy.
Interpretacja wyniku zależy od dokładnego typu białka (np. IgG kappa, IgM lambda) oraz jego ilości.
Białko monoklonalne metoda immunofiksacji (IFE) – przygotowanie do badania i jak wygląda badanie?
Badanie polega na pobraniu próbki krwi żylnej w godzinach porannych.
Pacjent powinien być na czczo, po 8-12 godzinach od ostatniego posiłku.