D-dimery (układ krzepnięcia)

D-dimery (układ krzepnięcia) – co to jest i jaką rolę odgrywa w organizmie?

D-dimery są produktem rozpadu fibryny, kluczowego białka odpowiedzialnego za tworzenie skrzepów krwi. W zdrowym organizmie układ hemostazy, czyli mechanizm krzepnięcia i rozpuszczania skrzepów, pozostaje w równowadze. Kiedy dochodzi do uszkodzenia naczynia krwionośnego, organizm tworzy skrzep, aby zatamować krwawienie. Po spełnieniu swojej funkcji, skrzep jest stopniowo rozkładany przez enzymy fibrynolityczne, głównie plazminę. W wyniku tego procesu powstają m.in. D-dimery – specyficzne fragmenty stabilizowanej fibryny.

Obecność D-dimerów we krwi świadczy o tym, że w organizmie zachodzi proces krzepnięcia, a następnie rozkładu powstałego skrzepu. Są więc wskaźnikiem równoczesnej aktywacji obu tych mechanizmów. Ich wykrycie, zwłaszcza w podwyższonych stężeniach, może sugerować patologiczne tworzenie się skrzepów (zakrzepica) i/lub ich rozpad. D-dimery nie są jednak bezpośrednim dowodem na toczący się proces zakrzepowo-zatorowy, a jedynie sygnałem jego możliwego wystąpienia lub innych stanów związanych z aktywacją krzepnięcia.

D-dimery (układ krzepnięcia) – kto i kiedy powinien wykonać badanie?

Badanie poziomu D-dimerów jest szczególnie zalecane w sytuacjach klinicznych, gdy istnieje podejrzenie zakrzepicy lub zatorowości. Wskazania do wykonania badania obejmują:

• Podejrzenie zakrzepicy żył głębokich (ZŻG) - przy objawach takich jak ból, obrzęk, zaczerwienienie, ocieplenie kończyny (najczęściej nogi).
• Podejrzenie zatorowości płucnej (ZP) - w przypadku nagłego bólu w klatce piersiowej, duszności, problemów z oddychaniem, przyspieszonego tętna.
• Monitorowanie pacjentów po przebytej infekcji SARS-CoV-2 (COVID-19) - zarówno u osób z objawami, jak i bezobjawowych, ze względu na zwiększone ryzyko powikłań zakrzepowo-zatorowych.
• Wykluczenie zakrzepicy - u pacjentów z niskim lub umiarkowanym prawdopodobieństwem klinicznym żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej (ŻChZZ). Ujemny wynik D-dimerów z wysokim prawdopodobieństwem pozwala wykluczyć świeżą zakrzepicę.
• Ocena ryzyka nawrotu ŻChZZ - u pacjentów po zakończeniu leczenia przeciwzakrzepowego.
• Podejrzenie rozsianego krzepnięcia wewnątrznaczyniowego (DIC) - poważnego stanu, w którym dochodzi do niekontrolowanej aktywacji układu krzepnięcia.
• U pacjentów po urazach, zabiegach chirurgicznych lub długotrwałym unieruchomieniu, którzy są w grupie ryzyka zakrzepowo-zatorowej.

D-dimery (układ krzepnięcia) – normy

Standardowa wartość referencyjna dla D-dimerów wynosi zazwyczaj poniżej 500 µg/l FEU (jednostki ekwiwalentu fibrynowego). Należy jednak pamiętać, że normy mogą się nieznacznie różnić w zależności od laboratorium i zastosowanej metody badawczej, dlatego zawsze należy odnosić się do zakresu referencyjnego podanego na wyniku badania.

Ważna informacja dotycząca interpretacji norm:

• Wiek - fizjologiczne stężenie D-dimerów wzrasta wraz z wiekiem. U osób powyżej 50. roku życia często stosuje się wiekowo skorygowany próg odcięcia. Upraszczając, na każde 10 lat powyżej 50. roku życia dodaje się 10 jednostek do standardowego progu. Na przykład, dla osoby w wieku 70 lat, próg odcięcia może wynosić <700 µg/l FEU. Dostosowanie normy do wieku zwiększa swoistość testu u osób starszych, minimalizując liczbę niepotrzebnych dalszych badań.
• Ciąża - poziom D-dimerów fizjologicznie wzrasta w ciąży, zwłaszcza w II i III trymestrze, a także w okresie połogu. Interpretacja wyników u kobiet ciężarnych wymaga specjalnej ostrożności i zawsze powinna być konsultowana z lekarzem.
• Inne stany - w niektórych sytuacjach klinicznych (np. hospitalizacja, nowotwory, stany zapalne) również obserwuje się fizjologiczny wzrost D-dimerów, co wpływa na interpretację.

D-dimery (układ krzepnięcia) – możliwe przyczyny odchyleń od normy

Podwyższony poziom D-dimerów (powyżej normy) może wskazywać na wiele stanów, w tym:

• Żylną chorobę zakrzepowo-zatorową (ŻChZZ) - zakrzepicę żył głębokich, zatorowość płucna.
• Rozsiane krzepnięcie wewnątrznaczyniowe (DIC).
• Ciążę i okres połogu (wzrost fizjologiczny).
• Stany zapalne i infekcje (w tym COVID-19).
• Nowotwory złośliwe.
• Urazy, zabiegi chirurgiczne.
• Zawał serca, udar mózgu.
• Niewydolność nerek lub wątroby (z powodu upośledzonego metabolizmu i usuwania D-dimerów z organizmu).
• Zaawansowany wiek.
• Nadczynność tarczycy.
• Pęknięcie tętniaka aorty.

Niski poziom D-dimerów (w normie) jest wynikiem bardzo korzystnym i zazwyczaj oznacza:

• Niskie lub umiarkowane ryzyko wystąpienia incydentów zakrzepowo-zatorowych.
• Wysokie prawdopodobieństwo wykluczenia ostrej zakrzepicy żył głębokich lub zatorowości płucnej, szczególnie u pacjentów z niskim prawdopodobieństwem klinicznym. Jest to główna wartość diagnostyczna tego badania – jego wysoka wartość predykcyjna ujemna.

Ważne: podwyższony poziom D-dimerów nie jest diagnozą zakrzepicy, a jedynie wskazaniem do dalszej diagnostyki. Wynik należy zawsze interpretować w kontekście stanu klinicznego pacjenta, jego historii choroby oraz innych wykonanych badań.

D-dimery (układ krzepnięcia) – przygotowanie do badania

Prawidłowe przygotowanie do badania D-dimerów ma istotny wpływ na wiarygodność wyniku. Zaleca się przestrzeganie następujących zasad:

• Na 24 godziny przed badaniem należy unikać intensywnego wysiłku fizycznego.
• Bezpośrednio przed pobraniem krwi (około 20 minut) zaleca się odpoczynek.
• W dniu poprzedzającym badanie warto stosować dietę lekkostrawną i unikać palenia tytoniu.
• Pobranie krwi powinno odbywać się w godzinach porannych, najlepiej na czczo (po 8-12 godzinach od ostatniego posiłku).
• Poinformuj lekarza o wszystkich przyjmowanych lekach, zwłaszcza tych wpływających na krzepliwość krwi (np. leki przeciwzakrzepowe).

D-dimery (układ krzepnięcia) – co może wpłynąć na wynik?

Na wynik badania D-dimerów może wpływać szereg czynników:

• Czynniki fizjologiczne i kliniczne:
  • stres, wysiłek fizyczny,
  • pora dnia,
  • przyjmowane leki (zwłaszcza hormony, leki przeciwzakrzepowe),
  • stany zapalne o różnej etiologii,
  • choroby współistniejące (np. choroby wątroby).

Z uwagi na te czynniki, wszelkie wyniki odbiegające od normy należy zawsze skonsultować z lekarzem, który dokona właściwej interpretacji i zaplanuje dalsze postępowanie diagnostyczno-lecznicze.