Makroprolaktyna

Makroprolaktyna - więcej informacji o badaniu

Prolaktyna (PRL) to hormon wydzielany przez przedni płat przysadki mózgowej, pełniący bardzo wiele funkcji w organizmie, m.in. odpowiada za laktację. Podstawowa, aktywna forma tego hormonu (tzw. prolaktyna monomeryczna) jest cząsteczką o niewielkiej masie (23 kDa), stanowiącą u zdrowego człowieka 85–95% krążącej puli hormonu. Cząsteczki prolaktyny mają jednak zdolność łączenia się w większe agregaty, tzw. big-prolaktynę (45–50 kDa) oraz big-big-prolaktynę, czyli makroprolaktynę, o masie przekraczającej 100 - 150kDa.

Makroprolaktyna stanowi połączenie prolaktyny z przeciwciałem produkowanym przez układ odpornościowy (najczęściej jest to przeciwciało klasy IgG, rzadziej IgM lub IgA). Przyczyna wytwarzania przeciwciał anty-PRL nie została do końca wyjaśniona. Z powodu dużych rozmiarów, cząsteczka makroprolaktyny nie jest w stanie przeniknąć przez ściany naczyń czy połączyć się z receptorami. Nie wykazuje zatem działania biologicznego, jednak cały kompleks jest usuwany z organizmu wolniej niż sama prolaktyna (której okres półtrwania to zaledwie 20 minut) i kumuluje się we krwi.

Z medycznego punktu widzenia makroprolaktyna nie ma negatywnego wpływu na zdrowie. Jej znaczenie opiera się na tym, że może zawyżać wyniki oznaczenia prolaktyny w organizmie.

Makroprolaktyna - kto i kiedy powinien wykonać badanie?

Badanie makroprolaktyny jest zalecane jako badanie uzupełniające w następujących sytuacjach:

• stwierdzenie podwyższonego stężenia prolaktyny przy jednoczesnym braku typowych objawów hiperprolaktynemii (zaburzeń miesiączkowania lub wtórnego braku miesiączki, zaburzeń owulacji, niepłodności, mlekotoku, u mężczyzn - zaburzeń erekcji);
• stężenie prolaktyny niewspółmiernie wysokie w stosunku do nasilenia objawów klinicznych;
• brak efektów standardowego leczenia hiperprolaktynemii (np. brak obniżenia stężenia PRL mimo stosowania agonistów dopaminy);
• w celu skrócenia ścieżki diagnostycznej przy podejrzeniu hiperprolaktynemii i niejasnych objawach (na wyniku badania oznaczone jest także stężenie prolaktyny).

Część ekspertów zaleca oznaczanie makroprolaktyny u wszystkich pacjentów z podwyższonym stężeniem prolaktyny, przed podjęciem decyzji o rozszerzonej diagnostyce obrazowej okolicy podwzgórzowo-przysadkowej. Makroprolaktynemia występuje znacznie częściej u kobiet niż u mężczyzn, opisywana jest także u kobiet w ciąży oraz sporadycznie u dzieci.

Makroprolaktyna - normy i interpretacja wyniku

Wynik badania jest podawany w postaci procentu (%) tzw. odzysku prolaktyny (czyli ilości wolnej prolaktyny w stosunku do prolaktyny całkowitej):

• odzysk > 60% - makroprolaktyna w normie - wynik oznacza, że we krwi dominuje wolna, "prawidłowa" prolaktyna, udział makroprolaktyny w wyniku jest niski. Jeśli występuje podwyższony poziom prolaktyny nie jest on fałszywie zawyżony, pacjent wymaga dalszej diagnostyki;
• odzysk pomiędzy 40-60% - wynik niejednoznaczny, tzw. szara strefa, we krwi obecne są obydwie formy prolaktyny, wymaga dalszych konsultacji, starannej analizy objawów;
• odzysk < 40% - podwyższona makroprolaktyna, forma nieaktywna dominuje we krwi. Oznacza to, że jeśli wykryto wcześniej hiperprolaktynemię, jej wynik jest fałszywie zawyżony i pacjent nie wymaga dalszej diagnostyki czy leczenia.

Pobierz przykładowy wynik badania makroprolaktyny

Makroprolaktyna - możliwe przyczyny odchyleń od normy

Wynik wskazujący na podwyższony poziom makroprolaktyny (makroprolaktynemia) oznacza, że we krwi krążą kompleksy prolaktyny z autoprzeciwciałami – najczęściej klasy IgG, rzadziej IgA lub IgM. Przyczyna ich powstawania nie jest w pełni poznana i nie wiąże się z konkretną chorobą, stan taki uważa się za łagodny i zazwyczaj niewymagający leczenia.

Podwyższoną makroprolaktynę stwierdza się:

• fizjologicznie u kobiet w ciąży (dominuje szczególnie w I trymestrze, gdzie może stanowić nawet około 90% wszystkich form hormonu; w III trymestrze jej odsetek spada do około 60%),
• sporadycznie u chorych z gruczolakami przysadki typu prolactinoma (mniej niż 2% przypadków) – obecność makroprolaktyny nie wyklucza zatem współistnienia innej przyczyny hiperprolaktynemii,
• u niektórych pacjentów z chorobami autoimmunologicznymi.

Podwyższona prolaktyna i makroprolaktyna w normie może mieć wiele przyczyn, w tym:

• gruczolak przysadki,
• zespół policystycznych jajników,
• niedoczynność tarczycy,
• zaburzenia funkcjonowania nerek lub wątroby.

Makroprolaktyna - przygotowanie do badania. Co może wpłynąć na wynik?

Na wynik badania makroprolaktyny może mieć wpływ stężenie prolaktyny, dlatego do badania należy przygotować się w ten sam sposób.

Badanie wykonuje się w godzinach porannych, po przespanej nocy, najlepiej 2-3 godziny po przebudzeniu. Poziom prolaktyny może podwyższać nasilony stres, dlatego należy unikać wykonywania badania pod wpływem ostrego stresu.

Przed badaniem zaleca się powstrzymanie od stosunku płciowego i drażnienia brodawek sutkowych (również w czasie karmienia dziecka) - te sytuacje mogą przejściowo podnieść poziom prolaktyny.