Przeciwciała odpornościowe anty-Rh test przesiewowy (konflikt serologiczny)

Przeciwciała odpornościowe anty-Rh test przesiewowy (konflikt serologiczny) - więcej informacji o badaniu

Antygeny układu Rh to białka obecne na powierzchni krwinek czerwonych, spośród których kluczową rolę odgrywa antygen D. Jego obecność definiuje grupę krwi jako Rh+ (dotyczy to około 85% rasy białej), natomiast jego brak oznacza grupę Rh- (określaną u pozostałych 15%). Choć sam czynnik Rh nie wpływa na zdrowie człowieka, staje się istotny w czasie ciąży, kiedy u kobiety z grupą Rh- może rozwinąć się konflikt serologiczny, jeśli płód odziedziczy po ojcu grupę Rh+.

Konflikt serologiczny polega na niezgodności antygenowej, w wyniku której układ odpornościowy matki traktuje krwinki płodu jako obce. W przypadku przedostania się krwi dziecka do krwiobiegu ciężarnej, jej organizm zaczyna produkować przeciwciała anty-D. Cząsteczki te przenikają przez łożysko i niszczą czerwone krwinki płodu, co prowadzi do hemolizy. Konsekwencje tego procesu ponosi wyłącznie dziecko - nieleczony konflikt może wywołać chorobę hemolityczną, obrzęk płodu, małopłytkowość, neutropenię, a w skrajnych przypadkach ciężkie uszkodzenia lub zgon wewnątrzmaciczny. Reakcja ta rzadko występuje w pierwszej ciąży, stanowiąc zagrożenie głównie przy kolejnych porodach.

W celu zapobiegania tym powikłaniom każda ciężarna z grupą Rh- przechodzi badania przesiewowe w kierunku obecności alloprzeciwciał. Dalsze postępowanie medyczne zależy bezpośrednio od wyniku tego testu:

• brak przeciwciał (wynik ujemny) - umożliwia wdrożenie profilaktyki polegającej na domięśniowym podaniu immunoglobuliny anty-D, która neutralizuje krwinki płodu w krwiobiegu matki, zanim jej system immunologiczny zdąży na nie zareagować. Standardowo zastrzyk podaje się w III trymestrze ciąży (między 28. a 30. tygodniem). Po porodzie bada się grupę krwi noworodka - jeśli jest dodatnia (Rh+), matka otrzymuje drugą dawkę leku w ciągu 72 godzin, natomiast przy grupie ujemnej (Rh-) kolejna dawka jest zbędna. Schemat ten powtarza się w każdej następnej ciąży.
• obecność przeciwciał (wynik dodatni) - stanowi przeciwwskazanie do podania immunoglobuliny anty-D, ponieważ proces immunizacji już się rozpoczął. Taka ciąża wymaga ścisłego monitorowania oraz specjalistycznego leczenia pod okiem ginekologa-położnika.

Profilaktyczne podanie immunoglobuliny anty-D u kobiet Rh- jest konieczne również w innych sytuacjach klinicznych, w których istnieje ryzyko przecieku krwi płodu do krążenia matki. Do sytuacji tych należą poronienia, aborcje, ciąże pozamaciczne, krwawienia z dróg rodnych w trakcie ciąży oraz inwazyjne procedury diagnostyczne, takie jak amniopunkcja czy biopsja kosmówki. Ostateczną decyzję o zasadności i wielkości dawki preparatu każdorazowo podejmuje lekarz prowadzący.

Przeciwciała odpornościowe anty-Rh test przesiewowy (konflikt serologiczny) - kto i kiedy powinien wykonać badania?

Badanie wykonywane jest przez:

• kobiety planujące ciążę - w celu wczesnego wykrycia ewentualnych przeciwciał i oceny ryzyka wystąpienia konfliktu serologicznego w przyszłości,
• kobiety ciężarne (obowiązkowo) - każda pacjentka do 10. tygodnia ciąży,
• kobiety ciężarne z grupą krwi (Rh-) dodatkowo między 21. a 26. tygodniem oraz około 28. tygodnia ciąży (przed podaniem profilaktycznej immunoglobuliny anty-D).

Pozostałe grupy ze wskazaniami do tego badania to:

• pacjenci przed zabiegami medycznymi - każda osoba przygotowywana do transfuzji krwi, planowej operacji z ryzykiem utraty krwi lub przeszczepu narządów, w celu wykonania próby zgodności,
• osoby z chorobami przewlekłymi i hematologicznymi - pacjenci z nowotworami krwi lub ciężkimi anemiami, którzy ze względu na częste przetoczenia krwi są narażeni na wytworzenie przeciwciał odpornościowych,
• kandydaci na dawców - osoby zgłaszające się do oddania krwi, osocza lub szpiku kostnego, w celu zapewnienia bezpieczeństwa przyszłym biorcom.

Przeciwciała odpornościowe anty-Rh test przesiewowy (konflikt serologiczny) - normy i interpretacja wyników

• Wynik ujemny (prawidłowy) - oznacza, że we krwi nie znaleziono alloprzeciwciał, co oznacza, że u kobiety w ciąży z grupą krwi Rh- można podać profilaktycznie immunoglobulinę anty-D.
• Wynik dodatni - świadczy o obecności przeciwciał i wymaga wykonania tzw. badania identyfikacji, które dokładnie określi, z jakim rodzajem przeciwciał mamy do czynienia i jak duże stanowią one zagrożenie.

Przeciwciała odpornościowe anty-Rh test przesiewowy (konflikt serologiczny) - przygotowanie do badania

Materiał do analizy stanowi krew żylna, pobierana standardowo z zgięcia łokciowego. Badanie nie wymaga bycia na czczo i można je wykonać o dowolnej porze dnia.