Siarczan dehydroepiandrostendionu (DHEA-S)

Siarczan dehydroepiandrostendionu (DHEA-S) – więcej informacji o badaniu

Siarczan dehydroepiandrostendionu (DHEA-S) to androgen produkowany w największych ilościach przez korę nadnerczy. Choć sam wykazuje słabą aktywność androgeniczną, jest ważnym prekursorem, który może być metabolizowany do bardziej aktywnych androgenów, takich jak testosteron czy androstendion, a także do estrogenów. Pełni również funkcję neuroprzekaźnika, wpływając na układ nerwowy, w tym na nastrój i funkcje poznawcze. Wartości jego stężeń w surowicy obniżają się naturalnie wraz z wiekiem.

DHEA-S jest mniej aktywną, ale stabilną "rezerwą osoczową" hormonu DHEA. Ma znacznie dłuższy okres półtrwania (7-10 godzin), a jego stężenie nie podlega wahaniom dobowym. Z drugiej strony, DHEA ma bardzo krótki okres półtrwania (ok. 15-30 min), a jego stężenie zależy od pory dnia. Dzięki temu pomiar DHEA-S jest bardziej wiarygodny i rutynowo stosowany w praktyce klinicznej, ponieważ dobrze odzwierciedla poziom DHEA. 99% DHEA ulega przekształceniu do DHEA-S.

Dehydroepiandrosteron (DHEA) oraz jego siarczan (DHEA-S) pełnią szereg ważnych funkcji w organizmie, w tym:

• Wpływ na hormony płciowe - DHEA jest prekursorem hormonów steroidowych. Może przekształcać się w DHEA-S lub w androstendion i androstendiol. Z tych związków powstają kluczowe hormony płciowe, takie jak testosteron i dihydrotestosteron (DHT), a także estron i estradiol.
• Wpływ na układ nerwowy - odgrywają istotną rolę w procesach poznawczych, wpływając na dojrzewanie kory mózgowej oraz wspierając funkcje pamięciowe. Dzięki powinowactwu do receptorów GABA wykazują działanie przeciwdepresyjne, a ich obecność w organizmie sprzyja poprawie koncentracji oraz ogólnych zdolności intelektualnych.
• Inne efekty - poprawa libido i potencji, działanie antydepresyjne, pobudzenie kościotworzenia i hamowanie resorpcji tkanki kostnej, pobudzenie syntezy kolagenu w skórze, poprawa insulinowrażliwości, obniżenie stężenia cholesterolu i hamowanie kumulacji lipidów w naczyniach oraz modulacja odpowiedzi immunologicznej.

Siarczan dehydroepiandrostendionu (DHEA-S) – kto i kiedy powinien wykonać badanie?

Badanie poziomu DHEA-S jest zalecane w wielu sytuacjach klinicznych, zwłaszcza gdy istnieje podejrzenie zaburzeń hormonalnych związanych z nadnerczami lub androgenami. Wskazania do badania obejmują:

• Zaburzenia funkcji nadnerczy:
  • Podejrzenie chorób nadnerczy, takich jak wrodzony przerost nadnerczy (CAH) lub nowotwory kory nadnerczy.
  • Diagnostyka różnicowa zespołu Cushinga.
  • Różnicowanie przyczyn hiperandrogenizmu pochodzenia nadnerczowego od jajnikowego/jądrowego.
• Zaburzenia dojrzewania:
  • Diagnostyka przedwczesnego dojrzewania u chłopców i dziewcząt.
• Zaburzenia androgenowe:
  • Podejrzenie nadmiernej (rzadziej niedostatecznej) produkcji androgenów.
  • Problemy z płodnością u obu płci.
  • Zaburzenia libido.
  • Problemy z samopoczuciem, przewlekłe zmęczenie, zaburzenia nastroju.
• U kobiet:
  • Zaburzenia miesiączkowania (np. brak miesiączki, nieregularne cykle).
  • Diagnostyka zespołu policystycznych jajników (PCOS).
  • Niepłodność.
  • Objawy maskulinizacji, takie jak nadmierne owłosienie (hirsutyzm), trądzik oporny na leczenie, łysienie typu męskiego, łojotok.

Siarczan dehydroepiandrostendionu (DHEA-S) – normy

Normy dla poziomu siarczanu dehydroepiandrostendionu (DHEA-S) różnią się w zależności od laboratorium, metody badawczej, wieku pacjenta oraz płci. Jest to parametr, którego stężenie naturalnie spada wraz z wiekiem. Zawsze należy interpretować wyniki w odniesieniu do zakresów referencyjnych podanych przez laboratorium wykonujące badanie.

Orientacyjne czynniki wpływające na normy:

• Wiek - poziomy DHEA-S są wysokie w okresie płodowym, obniżają się po urodzeniu i w dzieciństwie, wzrastają ponownie w okresie okołopokwitaniowym (adrenarche), a następnie stopniowo spadają przez całe dorosłe życie.
• Płeć - wartości referencyjne mogą się nieznacznie różnić między mężczyznami a kobietami.
• Stan fizjologiczny - ciąża może wpływać na poziom hormonów.

W celu uzyskania precyzyjnej interpretacji wyników, zawsze należy skonsultować je z lekarzem, który uwzględni indywidualny stan zdrowia pacjenta oraz wszystkie towarzyszące objawy.

Siarczan dehydroepiandrostendionu (DHEA-S) – możliwe przyczyny odchyleń od normy

Zarówno podwyższone, jak i obniżone poziomy DHEA-S mogą świadczyć o różnych stanach chorobowych i zaburzeniach.

Podwyższone poziomy DHEA-S mogą wskazywać na:

• Guzy kory nadnerczy - często są przyczyną znacznego wzrostu DHEA-S.
• Wrodzony przerost nadnerczy (CAH) - jest to jedna z najczęstszych przyczyn wysokiego DHEA-S u dzieci i młodych dorosłych.
• Choroba Cushinga - DHEA-S odgrywa istotną rolę w diagnostyce różnicowej tej choroby.
• Zespół policystycznych jajników (PCOS) - u niektórych pacjentek z PCOS mogą występować nieznacznie podwyższone wartości DHEA-S.
• Guzy produkujące hCG u mężczyzn - mogą prowadzić do zwiększenia poziomu DHEA-S produkowanego przez jądra.
• Inne czynniki - otyłość, przewlekły stres, a także ciężkie choroby o gwałtownym przebiegu.

Obniżone poziomy DHEA-S mogą być spowodowane przez:

• Chorobę Addisona - niedoczynność kory nadnerczy.
• Niedoczynność przysadki lub podwzgórza - prowadząca do obniżonej produkcji ACTH, co wpływa na nadnercza.
• Wrodzona hipoplazja nadnerczy - niedorozwój nadnerczy.
• Oporność na ACTH - nadnercza nie reagują na stymulację ACTH.
• Infekcje - takie jak wirusowe (CMV, HIV) czy bakteryjne (np. gruźlica), które mogą uszkadzać nadnercza.
• Choroby autoimmunizacyjne - mogą prowadzić do autoimmunologicznego zniszczenia kory nadnerczy.

Siarczan dehydroepiandrostendionu (DHEA-S) – przygotowanie do badania

Badanie poziomu Siarczanu dehydroepiandrostendionu (DHEA-S) polega na pobraniu próbki krwi, najczęściej z żyły w zgięciu łokciowym.

Ogólne wytyczne dotyczące przygotowania:

• Brak specjalnych wymagań - w przypadku DHEA-S zazwyczaj nie jest wymagane specjalne przygotowanie, takie jak pozostawanie na czczo, ponieważ jego stężenie nie wykazuje istotnych wahań dobowych.
• Poranne pobranie - mimo braku dobowych wahań, wiele laboratoriów zaleca pobieranie krwi w godzinach porannych, co jest standardową praktyką dla większości badań hormonalnych.
• Informacja o lekach - zawsze należy poinformować lekarza i personel laboratorium o wszystkich przyjmowanych lekach (w tym suplementach i preparatach ziołowych), ponieważ niektóre substancje mogą wpływać na wyniki badań hormonalnych.
• Unikanie intensywnego wysiłku fizycznego - bezpośrednio przed badaniem zaleca się unikanie intensywnego wysiłku fizycznego, który może chwilowo wpływać na poziom niektórych hormonów.

Szczegółowe instrukcje dotyczące przygotowania do badania zawsze warto potwierdzić bezpośrednio w wybranym punkcie pobrań lub laboratorium.

Siarczan dehydroepiandrostendionu (DHEA-S) – co może wpłynąć na wynik?

Na poziom Siarczanu dehydroepiandrostendionu (DHEA-S) w organizmie mogą wpływać różne czynniki, zarówno fizjologiczne, jak i patologiczne, co ma znaczenie dla interpretacji wyników badania.

Czynniki wpływające na wynik DHEA-S:

• Wiek - jest to najważniejszy czynnik fizjologiczny. Poziomy DHEA-S są najwyższe w młodości i stopniowo obniżają się wraz z procesem starzenia.
• Płeć - chociaż DHEA-S występuje u obu płci, jego rola i interpretacja wyników mogą się różnić w kontekście specyficznych zaburzeń (np. maskulinizacja u kobiet).
• Choroby i stany patologiczne:
  • Choroby nadnerczy - guzy (gruczolaki, raki), wrodzony przerost nadnerczy, niedoczynność kory nadnerczy (choroba Addisona) są głównymi czynnikami wpływającymi na poziom DHEA-S.
  • Zaburzenia przysadki i podwzgórza - wpływają na produkcję ACTH, hormonu stymulującego nadnercza.
  • Zespół policystycznych jajników (PCOS) - może prowadzić do podwyższonych poziomów DHEA-S u kobiet.
  • Otyłość - może być związana z podwyższonym DHEA-S.
  • Stres i ciężkie choroby o gwałtownym przebiegu - mogą tymczasowo zwiększać stężenie DHEA-S.
  • Niektóre infekcje (wirusowe, bakteryjne) i choroby autoimmunizacyjne - mogą prowadzić do uszkodzenia nadnerczy i obniżenia DHEA-S.
• Leki - niektóre leki (np. glikokortykosteroidy, leki hormonalne) mogą wpływać na produkcję i metabolizm DHEA-S, dlatego ważne jest poinformowanie lekarza o wszystkich przyjmowanych preparatach.
• Guzy produkujące hCG u mężczyń - mogą stymulować produkcję DHEA-S przez jądra.

Należy pamiętać, że DHEA-S, w przeciwieństwie do DHEA, nie wykazuje istotnych wahań dobowych, co czyni go stabilnym i wiarygodnym wskaźnikiem funkcji nadnerczy.