Leukopenia, czyli obniżony poziom leukocytów we krwi, to częsty wynik badań laboratoryjnych, który może budzić niepokój. Niskie leukocyty nie zawsze oznaczają chorobę, ale czasem wymagają pogłębionej diagnostyki.
| Z tego artykułu dowiesz się, że: >> co to jest leukopenia i co oznaczają leukocyty poniżej normy, >> jakie są objawy i pierwsze sygnały niedoboru leukocytów, >> co obniża poziom leukocytów, w tym stres, choroby i niedobory żywieniowe, >> jak wygląda diagnostyka leukopenii i kiedy jest ona groźna, >> jak podnieść poziom leukocytów – leczenie, dieta i postępowanie po chemioterapii, >> czy leukopenia jest wyleczalna i czy zawsze oznacza nowotwór. |
Spis treści:
- Co to jest leukopenia?
- Objawy leukopenii
- Przyczyny leukopenii
- Leukopenia po chemioterapii
- Diagnostyka leukopenii
- Leczenie leukopenii
- Leukopenia: odpowiedzi na najczęstsze pytania (FAQ)
Co to jest leukopenia?
Leukopenia (w klasyfikacji ICD-10 oznaczona kodem D70) to stan, w którym liczba leukocytów (białych krwinek) we krwi spada poniżej normy. U dorosłych za prawidłowy uznaje się zwykle zakres ok. 4,0–10,0 ×10⁹/l, choć normy mogą się nieznacznie różnić między laboratoriami. Leukocyty odpowiadają za obronę organizmu przed infekcjami, dlatego ich niedobór może osłabiać odporność.
Czy niski poziom leukocytów jest groźny?
Nie zawsze. Przejściowo obniżone leukocyty mogą wystąpić po infekcji wirusowej lub w wyniku stresu. Groźniejsza jest leukopenia utrzymująca się, pogłębiająca lub towarzysząca innym nieprawidłowościom w morfologii.
Objawy leukopenii
Objawy są często niespecyficzne i zależą od stopnia obniżenia leukocytów oraz przyczyny.
Pierwsze objawy niskiego poziomu leukocytów
Najczęściej obserwuje się:
- częstsze infekcje lub ich cięższy przebieg,
- gorączkę niewiadomego pochodzenia,
- osłabienie, zmęczenie,
- nawracające afty lub stany zapalne jamy ustnej.
Niskie leukocyty a stres – czy stres obniża odporność?
Przewlekły stres może wpływać na układ odpornościowy. U części osób prowadzi to do przejściowego spadku leukocytów, zwłaszcza przy jednoczesnym niedoborze snu i regeneracji.
Przyczyny leukopenii
Przyczyny leukopenii są bardzo zróżnicowane – od łagodnych, przejściowych stanów po poważne choroby wymagające leczenia. Jednym z częstszych powodów obniżonego poziomu leukocytów są leki, które mogą wpływać na wytwarzanie białych krwinek lub przyspieszać ich niszczenie.
Do leków, które mogą obniżać liczbę leukocytów, należą m.in. leki przeciwnowotworowe (chemioterapia), niektóre antybiotyki, zwłaszcza chloramfenikol, sulfonamidy i linezolid, leki przeciwpadaczkowe, stosowane w chorobach tarczycy (np. tiamazol), leki immunosupresyjne, oraz niektóre leki przeciwpsychotyczne, szczególnie klozapina.
Warto pamiętać, że nie każdy pacjent przyjmujący te leki rozwinie leukopenię, jednak podczas ich stosowania często zaleca się regularne badania krwi.
Poza lekami, do częstych przyczyn leukopenii należą także:
- infekcje wirusowe, niedobory żywieniowe, zwłaszcza witaminy B12, kwasu foliowego i miedzi,
- przewlekły stres i przemęczenie,
- choroby autoimmunologiczne,
- choroby szpiku kostnego, w tym zespoły mielodysplastyczne i nowotwory krwi.
Niski poziom leukocytów a nowotwór – kiedy może być sygnałem ostrzegawczym?
Leukopenia może występować w chorobach nowotworowych układu krwiotwórczego (np. białaczkach, zespołach mielodysplastycznych) lub jako efekt nacieku szpiku przez inne nowotwory. Niepokojące objawy to m.in. niewyjaśniona utrata masy ciała, nocne poty, powiększenie węzłów chłonnych oraz niedokrwistość lub małopłytkowość w badaniach krwi.
>> Zobacz też: Aplazja szpiku – czym jest i co ją powoduje? Objawy, przyczyny, diagnostyka
Niedobór leukocytów a niedobory żywieniowe (witamina B12, foliany, miedź)
Niski poziom leukocytów może wynikać z niedoboru witaminy B12, kwasu foliowego czy miedzi.
Zbilansowana dieta ma więc istotne znaczenie w profilaktyce.
>> Warto przeczytać: Diagnostyka niedoborów kwasu foliowego. Niedokrwistość megaloblastyczna
Leukopenia po chemioterapii
Chemioterapia i radioterapia uszkadzają szybko dzielące się komórki, w tym komórki szpiku kostnego. Leukopenia po chemioterapii jest zjawiskiem częstym i zwykle przejściowym. W cięższych przypadkach stosuje się czynniki wzrostu (G-CSF), a pacjentom zaleca się szczególną profilaktykę zakażeń.
Diagnostyka leukopenii
Rozpoznanie leukopenii zaczyna się zwykle odbadania morfologii krwi, w którym stwierdza się obniżony poziom leukocytów. Pojedynczy nieprawidłowy wynik nie zawsze oznacza chorobę, dlatego lekarz często zaleca powtórzenie badania po kilku tygodniach, aby sprawdzić, czy leukopenia się utrzymuje. Bardzo ważnym elementem diagnostyki jest dokładny wywiad lekarski.
Jeżeli leukopenia utrzymuje się, kolejnym krokiem są dodatkowe badania krwi, które pomagają znaleźć jej przyczynę.
W zależności od objawów i wywiadu lekarz może zlecić:
- badania w kierunku wirusa Epstein–Barr (EBV) – często wykonywane przy przewlekłym zmęczeniu, powiększonych węzłach chłonnych lub po mononukleozie,
- badania na obecność wirusa cytomegalii (CMV) – zwłaszcza u osób z obniżoną odpornością,
- testy w kierunku HIV – zalecane przy niewyjaśnionej, utrzymującej się leukopenii,
- oznaczenia ww. witaminy B12, kwasu foliowego lub miedzi.
Badania bardziej zaawansowane, takie jak badanie szpiku kostnego, wykonuje się tylko wtedy, gdy leukopenia jest znaczna, długo się utrzymuje lub towarzyszą jej inne nieprawidłowości w morfologii krwi. Nie jest to badanie rutynowe i nie dotyczy większości pacjentów.
U części osób łagodnie obniżone leukocyty mogą być przejściowe i nie stanowią zagrożenia dla zdrowia. W takich sytuacjach lekarz zaleca jedynie obserwację i kontrolne badania.
Leczenie leukopenii
Leczenie zawsze zależy od przyczyny. U części pacjentów wystarczy obserwacja i kontrolne badania.
Domowe sposoby na podniesienie poziomu leukocytów
Wsparciem mogą być:
- odpowiednia ilość snu,
- redukcja stresu,
- unikanie alkoholu i używek.
Co jeść, aby podnieść leukocyty? Dieta wspierająca odporność
Dieta wspierająca odporność powinna zawierać produkty bogate w białko, witaminy z grupy B, żelazo i antyoksydanty, np. ryby, jaja, warzywa liściaste i orzechy.
Leukopenia: odpowiedzi na najczęstsze pytania (FAQ)
Najczęściej infekcje wirusowe, leki, stres, niedobory żywieniowe lub choroby szpiku.
Nie. Leukopenia nie jest równoznaczna z białaczką, choć w rzadkich przypadkach może być jednym z objawów chorób nowotworowych.
Tak, w wielu przypadkach jest odwracalna po usunięciu przyczyny.
Przewlekły stres może przyczyniać się do ich obniżenia, zwłaszcza pośrednio.
Bibliografia
- Gajewski P. (red.), Interna Szczeklika 2024/2025. Podręcznik chorób wewnętrznych, Medycyna Praktyczna, Kraków. 2025
- Tefferi A, Hanson CA, Inwards DJ. How to interpret and pursue an abnormal complete blood cell count in adults. Mayo Clin Proc. 2005
