Rzeżączka to jedna z najczęstszych chorób przenoszonych drogą płciową. Jedną z jej postaci jest rzeżączkowe zapalenie spojówek, które jest najczęstszą formą rzeżączki u noworodków. Przeczytaj poniższy artykuł i dowiedz się więcej na temat rzeżączkowego zapalenia spojówek.
| Z tego artykułu dowiesz się, że: >> Rzeżączkowe zapalenie spojówek może występować zarówno w populacji pediatrycznej, jak i u dorosłych pacjentów. >> Rzeżączkowe zapalenie spojówek jest schorzeniem bakteryjnym i może towarzyszyć innym postaciom rzeżączki w tym zapaleniu cewki moczowej, kanału szyjki macicy, odbytu, czy zapaleniu gardła. >> Diagnostyka rzeżączkowego zapalenia spojówek wymaga wykonania badań mikrobiologicznych i molekularnych. >> W leczeniu wykorzystuje się antybiotykoterapię w postaci domięśniowej, jak i doustnej. |
Spis treści:
- Co to jest rzeżączkowe zapalenie spojówek? Charakterystyka choroby
- Przyczyny rzeżączkowego zapalenia spojówek
- Objawy rzeżączkowego zapalenia spojówek
- Rzeżączkowe zapalenie spojówek u noworodków
- Rzeżączkowe zapalenie spojówek u dorosłych
- Diagnostyka choroby – jakie badania wykonać?
- Jak leczyć rzeżączkowe zapalenie spojówek?
- Rzeżączkowe zapalenie spojówek – podsumowanie
Co to jest rzeżączkowe zapalenie spojówek? Charakterystyka choroby
Rzeżączkowe zapalenie spojówek to schorzenie występujące typowo u noworodków, u których doszło do przekazania drobnoustrojów od matki podczas porodu (bakterie znajdują się w wydzielinie dróg rodnych chorej na rzeżączkę ciężarnej). U osób dorosłych ta postać rzeżączki występuje zdecydowanie rzadziej, jednak nadal jest możliwa. Zajęcie przez rzeżączkę narządu wzroku oznacza się w klasyfikacji ICD-10 kodem A54.3.
Odnosząc się ogólnie do rzeżączki, do zakażenia najczęściej dochodzi drogą bezpośrednich kontaktów seksualnych zarówno genitalno-genitalnych, jak i oralno-genitalnych, oralno-analnych lub genitalno-analnych. Rzeżączka oznaczona jest w klasyfikacji ICD-10 kodem A54. U pacjentów dorosłych do zakażenia w obrębie spojówek dochodzi typowo poprzez przeniesienie treści zakaźnej z okolicy narządów płciowych do spojówek oka.
>> Przeczytaj także: Rzeżączka: objawy, przyczyny, diagnostyka i leczenie
Przyczyny rzeżączkowego zapalenia spojówek
Za rzeżączkę, jak i rzeżączkowe zapalenie spojówek odpowiada bakteria Gram-ujemna – dwoinka rzeżączki (Neisseria gonorrhoeae). Bakteria ta infekuje błony śluzowe, które pokryte są nabłonkiem walcowatym, w tym między innymi cewkę moczową, odbyt, gardło, ale i kanał szyjki macicy i omawiane w tym artykule spojówki. Gonokoki przytwierdzają się do błony śluzowej spojówki, czy cewki moczowej za pomocą specjalnych wypustek nazywanych pili, co prowadzi do pojawienia się stanu zapalnego, wysięku i innych objawów choroby.
Czynniki ryzyka zakażenia tym drobnoustrojem to przede wszystkim:
- kontakty seksualne bez zabezpieczenia,
- zachorowanie na inne infekcje przenoszone drogą płciową,
- obecność napletka (dotyczy to pacjentów płci męskiej).
>> Dowiedz się więcej: Choroby przenoszone drogą płciową (choroby weneryczne) – jakie badania wykonać i jak często się badać?
Objawy rzeżączkowego zapalenia spojówek
Rzeżączkowe zapalenie spojówek u osób dorosłych jest zazwyczaj jednostronne, ale może również dotyczyć obu spojówek. Objawy rzeżączkowego zapalenia spojówek to przede wszystkim:
- podrażnienie spojówek,
- zaczerwienienie spojówek,
- dyskomfort w obrębie spojówek,
- pojawienie się ropnej wydzieliny.
Rzeżączkowe zapalenie spojówek u noworodków
U noworodków zakażonych rzeżączką podczas porodu obserwuje się klasycznie obrzęk i zaczerwienienie w obrębie spojówek. Czas od zakażenia do pojawienia się pierwszych objawów rzeżączkowego zapalenia spojówek to w tym przypadku około 2-4 dni. U noworodków obserwuje się zazwyczaj obustronne zapalenie spojówek, któremu towarzyszy obecność ropnej wydzieliny.
Warto w tym miejscu wspomnieć o zabiegu Credego, który wykonuje się w celu zapobiegania wystąpieniu rzeżączkowego zapalenia spojówek u noworodków. Zabieg ten polega na zakropieniu spojówek oczu 1% roztworem azotanu srebra. Procedurę tę wykonuje się w ciągu 2 godzin po porodzie. Możliwe jest również zastosowanie innych substancji, w tym 0,5% maści z erytromycyną lub 1% maści z tetracykliną.
W diagnostyce różnicowej rzeżączkowego zapalenie spojówek u noworodków bierze się pod uwagę między innymi:
- zapalenie spojówek wywołane przez Chlamydia trachomatis,
- opryszczkowe zapalenie spojówek,
- alergiczne zapalenie spojówek,
- chemiczne zapalenie spojówek.
>> Warto wiedzieć: Zapalenie spojówek: objawy, przyczyny, rodzaje i leczenie
Rzeżączkowe zapalenie spojówek u dorosłych
Jak już wspomniano rzeżączkowe zapalenie spojówek u pacjentów dorosłych pojawia się istotnie rzadziej, niż u noworodków. Schorzenie to w przypadku podjęcia odpowiedniego leczenia cechuje się szybkim ustępowaniem objawów. W przypadku niepodjęcia terapii możliwe jest jednak wystąpienie powikłań pod postacią zapalenia rogówki i upośledzenia widzenia.
Diagnostyka choroby – jakie badania wykonać?
W pierwszym kroku konieczne jest przeprowadzenie wnikliwego wywiadu chorobowego i badania okulistycznego. W celu potwierdzenia rozpoznania rzeżączkowego zapalenia spojówek pobiera się wymaz ze spojówki celem wykonania badania bakteriologicznego. Przed wykonaniem takiego wymazu pacjent nie powinien stosować kropli do oczu z antybiotykami, ponieważ może to skutkować uzyskaniem fałszywie ujemnego wyniku.
Materiał pobiera się poprzez potarcie za pomocą jałowego wacika wewnętrznych powierzchni dolnej, jak i górnej powieki. Z tak pobranego materiału można wykonać hodowlę, ale również badania molekularne w celu identyfikacji materiału genetycznego (DNA) gonokoków. Bardzo wysoką czułością i swoistością cechują się testy NAAT (reakcja łańcuchowa polimerazy z analizą w czasie rzeczywistym). Metoda ta pozwala na wykrycie w badanym materiale nawet niewielkiej ilości materiału genetycznego gonokoków.
U pacjenta dorosłego z rzeżączkowym zapaleniem spojówek konieczne jest poszukiwania pierwotnego źródła zakażenia, a więc pobranie materiału z innych lokalizacji, w tym cewki moczowej, odbytu, gardła, czy szyjki macicy. W przypadku noworodków z rozpoznaniem rzeżączkowego zapalenia spojówek konieczne jest wykonanie diagnostyki u matki dziecka.
Jak leczyć rzeżączkowe zapalenie spojówek?
Rzeżączkowe zapalenie spojówek jest schorzeniem bakteryjnym, co sprawia, że w jego terapii wykorzystuje się antybiotyki. U pacjentów dorosłych zastosowanie znajdują następujące schematy leczenia:
- ceftriakson w dawce 1 gram, podawany jednorazowo domięśniowo, wraz z jednorazowym podaniem doustnym 1 grama azytromycyny,
- 500 mg ceftriaksonu podawanego domięśniowo raz dziennie przez trzy dni,
- spektynomycyna w dawce 2 gramów podawana domięśniowo raz dziennie przez trzy dni.
W leczeniu noworodków stosuje się klasycznie ceftriakson w dawce 25-50 mg w przeliczeniu na kilogram masy ciała. Antybiotyk podaje się dożylnie lub domięśniowo.
W leczeniu miejscowym w celu zniwelowania objawów można zastosować przemywanie spojówek z wykorzystaniem roztworu soli fizjologicznej. Należy podkreślić, że po zrealizowaniu terapii wymagane jest wykonanie badań potwierdzających wyleczenia pacjenta.
Rzeżączkowe zapalenie spojówek – podsumowanie
- Rzeżączka to schorzenie bakteryjne, które najczęściej manifestuje się jako zapalenie cewki moczowej, jednak występuje również w postaci zajęcia spojówki oka.
- Rzeżączkowe zapalenie spojówek występuje częściej u noworodków, które zarażają się w czasie porodu, możliwe jest jednak również zachorowanie w wieku dorosłym, poprzez przeniesienie bakterii do spojówek z pierwotnego miejsca zakażenia.
- Rzeżączkowe zapalenie spojówek objawia się zaczerwienieniem, obrzękiem, jak i pojawieniem się treści ropnej w obrębie spojówek.
- W diagnostyce rzeżączki ważny jest nie tylko wywiad i badanie przedmiotowe, ale również badania mikrobiologiczne i molekularne, pozwalające na potwierdzenia zakażenia gonokokami.
- Leczeniem rzeżączki zajmują się typowo lekarze dermatolodzy-wenerolodzy. W przypadku zajęcia spojówek konieczna może okazać się konsultacja okulistyczna.
Bibliografia
- T. Mroczkowski, Choroby przenoszone drogą płciową, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 1998,
- Standardy opieki medycznej nad noworodkiem w Polsce. Zalecenia Polskiego Towarzystwa Neonatologicznego. Wyd. III, Warszawa, 2019,
- T. Mroczkowski, Choroby przenoszone drogą płciową, Wydawnictwo Czelej, Wydanie IV, Lublin 2022,
- L. Rudnicka i inni, Współczesna Dermatologia, PZWL, Warszawa 2022,
- A. Szczeklik, Piotr Gajewski, Interna Szczeklika, Wydawnictwo Medycyna Praktyczna, Kraków 2020/2021,
- A. Dembińska-Kieć i inni, Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej, Urban & Partner, Wrocław 2005 (dodruk), s. 654–659.
