Makroprolaktyna to jedna z form ważnego hormonu – prolaktyny. Jej obecność jest ważna, ponieważ może prowadzić do rozpoznania hiperprolaktynemii u osoby, która w rzeczywistości jest zupełnie zdrowa. Jak zatem rozumieć, kiedy mamy do czynienia z chorobą a kiedy z normą?
| Z artykułu dowiesz się, że: >> makroprolaktyna to jedna z form prolaktyny, która ma mniejszą aktywność biologiczną niż prolaktyna monomeryczna; >> makroprolaktyna może podwyższać wynik prolaktyny całkowitej, mimo że aktywna biologicznie frakcja hormonu pozostaje prawidłowa; >> przy utrzymującym się podwyższonym stężeniu prolaktyny warto ocenić udział makroprolaktyny, zwłaszcza gdy wynik nie pasuje do obrazu klinicznego; >> makroprolaktynemia najczęściej przebiega bezobjawowo, a typowe objawy hiperprolaktynemii częściej wiążą się z nadmiarem prolaktyny monomerycznej; >> izolowana makroprolaktynemia z prawidłowym stężeniem prolaktyny monomerycznej nie zaburza płodności i zwykle nie wymaga leczenia; >> jeżeli prolaktyna monomeryczna pozostaje podwyższona lub występują typowe objawy, konieczna jest dalsza diagnostyka hiperprolaktynemii. |
Spis treści:
- Makroprolaktyna – co to jest?
- Makroprolaktyna a prolaktyna – czym się różnią?
- Dlaczego makroprolaktyna ma znaczenie przy wysokiej prolaktynie?
- Czy makroprolaktyna może powodować objawy?
- Makroprolaktyna a ciąża i starania o dziecko
- Czy makroprolaktyna wymaga leczenia?
- Podsumowanie
Makroprolaktyna – co to jest?
Prolaktyna jest hormonem produkowanym, przede wszystkim, przez komórki przedniego płata przysadki. Najbardziej znaną jej funkcją jest udział w rozwoju gruczołu piersiowego i laktacji, ale hormon ten wpływa również na oś podwzgórze–przysadka–gonady.
We krwi prolaktyna występuje w kilku postaciach. Najważniejszą jest prolaktyna monomeryczna (czyli pojedyncza “cegiełka”). To ona ma największą aktywność biologiczną i odpowiada za większość klasycznych efektów działania hormonu. Obecne są także większe cząsteczki będące zlepkiem owych “cegiełek” (i nie tylko), czyli makroprolaktyna.
Co logiczne, ta ostatnia ma znacznie większą masę cząsteczkową. Najczęściej jest kompleksem prolaktyny z immunoglobuliną klasy IgG, nierzadko przeciwciałem skierowanym przeciwko prolaktynie. Taki kompleks jest wolniej usuwany z krążenia, dlatego może się w nim gromadzić i zwiększać laboratoryjnie oznaczaną prolaktynę całkowitą.
Duża cząsteczka znacznie gorzej dociera jednak do receptorów w tkankach i zwykle ma mniejszą aktywność biologiczną niż prolaktyna monomeryczna. Stan, w którym makroprolaktyna stanowi istotną część oznaczanej prolaktyny, określa się jako makroprolaktynemię.
>> Przeczytaj też: Prolaktyna – dlaczego jest podwyższona? Objawy i przyczyny hiperprolaktynemii
Makroprolaktyna a prolaktyna – czym się różnią?
Najważniejsza różnica dotyczy wielkości cząsteczki i aktywności biologicznej. Prolaktyna monomeryczna jest niewielka, łatwo dociera do receptorów i wywiera typowe działanie hormonalne. Makroprolaktyna jest natomiast dużym kompleksem, który pozostaje głównie w krążeniu i jego usuwanie trwa zdecydowanie dłużej.
Standardowe testy laboratoryjne mierzące prolaktynę mogą (w różnym stopniu – zależy od jakości sprzętu) rozpoznawać również makroprolaktynę. Aparat może więc wykazać wysokie stężenie „prolaktyny”, choć znaczna część oznaczonego hormonu jest biologicznie mało aktywna. Co więcej, różne metody immunochemiczne mają różną reaktywność wobec makroprolaktyny, dlatego wyniki uzyskane w różnych laboratoriach nie zawsze są identyczne.
| UWAGA nr 1 Samo stężenie prolaktyny całkowitej nie zawsze wystarcza do rozpoznania hiperprolaktynemii! Kluczowe jest ustalenie, ile prolaktyny pozostaje w postaci monomerycznej, czyli aktywnej biologicznie. |
Dlaczego makroprolaktyna ma znaczenie przy wysokiej prolaktynie?
Makroprolaktyna jest jedną z najważniejszych laboratoryjnych pułapek w diagnostyce hiperprolaktynemii. Dane literaturowe podają, że makroprolaktynemia występuje średnio u aż około 19% osób z podwyższonym stężeniem prolaktyny.
Jeżeli makroprolaktynemia nie zostanie rozpoznana, pacjent może zostać skierowany na zbędną w tym przypadku diagnostykę chorób przysadki, w tym rezonans magnetyczny, a czasem otrzymać leczenie (również zbędne) mimo braku rzeczywistego nadmiaru aktywnej postaci hormonu. Z tego powodu przy utrzymującym się podwyższeniu prolaktyny warto ocenić udział makroprolaktyny, zwłaszcza gdy wynik nie pasuje do obrazu klinicznego.
Znaczenie weryfikacji wyniku
Z klinicznego punktu widzenia najważniejsze pytanie brzmi: czy prolaktyna monomeryczna po usunięciu makroprolaktyny nadal jest podwyższona? Jeżeli mieści się w zakresie referencyjnym, za wysoki wynik odpowiada przede wszystkim makroprolaktyna. Jeżeli pozostaje zwiększona, trzeba szukać przyczyny prawdziwej hiperprolaktynemii.
Czy makroprolaktyna może powodować objawy?
Najczęściej makroprolaktynemia przebiega bezobjawowo. U części osób prolaktyna całkowita może być wyraźnie podwyższona, podczas gdy miesiączki pozostają regularne, nie występuje mlekotok, libido jest prawidłowe, a płodność nie jest zaburzona.
Typowymi objawami prawdziwej hiperprolaktynemii są:
- u kobiet: zaburzenia miesiączkowania, brak owulacji, niepłodność i mlekotok,
- u mężczyzn: spadek libido, zaburzenia erekcji i objawy hipogonadyzmu.
Objawy mogą mieć inną przyczynę, a makroprolaktynemia może współistnieć z podwyższoną prolaktyną monomeryczną, niedoczynnością tarczycy, działaniem leków lub chorobą przysadki. Dlatego wykrycie makroprolaktyny nie powinno kończyć diagnostyki, jeśli pacjent ma typowe objawy hiperprolaktynemii, zaburzenia pola widzenia, nasilone bóle głowy lub inne sygnały sugerujące chorobę okolicy podwzgórzowo-przysadkowej.
Makroprolaktyna a ciąża i starania o dziecko
Prawdziwa hiperprolaktynemia może utrudniać zajście w ciążę, ponieważ nadmiar biologicznie aktywnej prolaktyny hamuje owulację. W izolowanej makroprolaktynemii sytuacja jest inna. Przewaga makroprolaktyny i prawidłowe stężenie prolaktyny to stan, w którym bez przeszkód można zachodzić w ciążę, prawidłowo ją przechodzić i karmić piersią.
Wykrycie makroprolaktynemii u kobiety diagnozowanej z powodu niepłodności jest więc sygnałem, aby nie przypisywać problemów z płodnością samemu wysokiemu wynikowi prolaktyny całkowitej. Jeżeli aktywna frakcja monomeryczna jest prawidłowa, należy poszukiwać innych przyczyn zaburzeń płodności.
| UWAGA nr 3 Makroprolaktynemia może współistnieć z prawdziwym nadmiarem prolaktyny monomerycznej. O dalszym postępowaniu powinny decydować przede wszystkim stężenie aktywnej frakcji oraz obecność zaburzeń owulacji, miesiączkowania i innych objawów. |
>> Sprawdź też: Niepłodność i jej możliwe przyczyny. Badania i leczenie
Czy makroprolaktyna wymaga leczenia?
Jak już wspomniano, izolowana makroprolaktynemia z prawidłowym stężeniem prolaktyny monomerycznej zazwyczaj nie wymaga leczenia. Nie ma potrzeby obniżania prolaktyny wyłącznie po to, aby poprawić wynik laboratoryjny. Jeśli natomiast aktywna postać hormonu przekracza normę i daje typowe objawy to należy diagnozować hiperprolaktynemię niezależnie od obecności makroprolaktyny.
Podsumowanie
Makroprolaktyna jest postacią prolaktyny, która może znacząco podwyższać wynik badania laboratoryjnego, mimo niewielkiej aktywności biologicznej. Jej oznaczenie ma znaczenie przede wszystkim dlatego, że pozwala odróżnić makroprolaktynemię od rzeczywistego nadmiaru aktywnego hormonu.
Najważniejsza jest ocena prolaktyny monomerycznej po usunięciu makroprolaktyny oraz zestawienie wyniku z objawami. Izolowana makroprolaktynemia zwykle nie wymaga leczenia i nie powinna automatycznie prowadzić do rezonansu przysadki czy stosowania agonistów dopaminy. Jeżeli jednak prolaktyna monomeryczna pozostaje podwyższona albo występują typowe objawy, konieczna jest dalsza diagnostyka przyczyny hiperprolaktynemii.
Źródła
- Glezer A, Elias PCL, Nogueira VDSN, Garmes HM, Kasuki L, Rollin GAFS, Martins MRA, Leme AC, Rosa PS, Naves LA, Batista MC. Position statement on macroprolactinemia from the Department of Neuroendocrinology of the Brazilian Society of Endocrinology and Metabolism (SBEM) and the Brazilian Society of Clinical Pathology/Laboratory Medicine (SBPC/ML). Arch Endocrinol Metab. 2025 Nov 6;69(6):e250152. doi: 10.20945/2359-4292-2025-0152. PMID: 41196929; PMCID: PMC12599139.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12599139/ - Koniares K, Benadiva C, Engmann L, Nulsen J, Grow D. Macroprolactinemia: a mini-review and update on clinical practice. F S Rep. 2023 May 24;4(3):245-250. doi: 10.1016/j.xfre.2023.05.005. PMID: 37719092; PMCID: PMC10504566.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10504566/ - McCudden CR, Sharpless JL, Grenache DG. Comparison of multiple methods for identification of hyperprolactinemia in the presence of macroprolactin. Clin Chim Acta. 2010 Feb;411(3-4):155-60. doi: 10.1016/j.cca.2009.10.020. Epub 2009 Nov 4. PMID: 19895797; PMCID: PMC2957292.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2957292/
