Oparzenia – stopnie, leczenie, co stosować

Oparzenia to często spotykany rodzaj urazu. Może za nie odpowiadać wysoka temperatura, ale i działanie prądu elektrycznego, czy promieniowania. Czy oparzenie termiczne wiąże się z uszkodzeniem wyłącznie skóry? Jak postępować w przypadku oparzenia? Przeczytaj poniższy artykuł i dowiedz się więcej na temat oparzeń.

Dodaj alab.pl jako preferowane źródłoCzęściej pojawimy się w Twoich wynikach wyszukiwania Google

Spis treści:

1. Czym są oparzenia i jakie są ich rodzaje?
2. Stopnie oparzeń – czym się różnią?
   • Oparzenie I stopnia
   • Oparzenie II stopnia
   • Oparzenie III stopnia
   • Oparzenie IV stopnia
3. Jak udzielić pierwszej pomocy przy oparzeniu?
4. Co stosować na oparzenia?
5. Jak leczyć oparzenia?
6. Kiedy oparzenie wymaga pomocy lekarza?
7. Jakie powikłania mogą powodować oparzenia?

Czym są oparzenia i jakie są ich rodzaje?

Oparzenie to uszkodzenie skóry, a niekiedy również głębiej położonych tkanek, wywołane przez czynniki termiczne, chemiczne, elektryczne lub promieniowanie. Oparzenia prowadzą nie tylko do uszkodzenia tkanek, ale mogą wiązać się z rozwojem tak zwanej choroby oparzeniowej, cechującej się objawami ogólnoustrojowymi.

Oparzenia dzieli się umownie ze względu na rodzaj czynnika wywołującego na:

• oparzenia termiczne – wywołane przez płomienie, gorące opary, wodę, czy rozgrzane przedmioty, w artykule zostanie szczegółowo omówiony właśnie ten rodzaj oparzeń,
• oparzenia chemiczne – wynikają z uszkadzającego działania związków chemicznych, w tym kwasów i zasad,
• oparzenia elektryczne – powstają na skutek działania prądu elektrycznego, ich ważną cechą jest obecność niewielkich zmian na skórze, przy jednoczesnej dużej rozległości uszkodzeń wewnętrznych,
• oparzenia wywoływane przez promieniowanie – zarówno ultrafioletowe (UV), jak i jonizujące.

W klasyfikacji ICD-10 oparzenia termiczne i chemiczne licznych okolic ciała oznaczone są kodem T29.

Stopnie oparzeń – czym się różnią?

Oparzenia termiczne dzieli się ze względu na głębokość urazu tkanek. Podział ten jest bardzo ważny, ponieważ oparzenia poszczególnych stopni różnią się objawami klinicznymi, ale i postępowaniem oraz rokowaniem. Poniżej zostanie przedstawiona szczegółowa charakterystyka poszczególnych stopni oparzeń termicznych.

Oparzenie I stopnia

W przebiegu oparzenia pierwszego stopnia obserwuje się uszkodzenie tkanek dotyczące wyłącznie naskórka, a więc najbardziej zewnętrznie położonej warstwy skóry. Dochodzi bowiem do martwicy górnej części naskórka, która objawia się:

• dość silnym bólem,
• rumieniem (inaczej zaczerwienieniem),
• wrażliwością na dotyk.

Oparzenie pierwszego stopnia goi się przez około 7 dni, bez pozostawienia blizn, a w jego przebiegu nie występują pęcherze.

Oparzenie II stopnia

Istotą oparzenia drugiego stopnia jest uszkodzenie nie tylko naskórka, ale i skóry właściwej, która jest pod nim obecna. Ten rodzaj oparzenia cechuje się przede wszystkim:

• silnym bólem,
• pojawieniem się surowiczych lub krwotocznych pęcherzy,
• nasilonym rumieniem,
• niekiedy zblędnięciem skóry.

Oparzenia 2 stopnia goją się z pozostawieniem blizny. W bardziej zaawansowanych przypadkach mogą pojawić się powikłania takie jak blizny przerosłe, a niekiedy nawet przykurcze.

Oparzenie III stopnia

W tej sytuacji obserwuje się uszkodzenie jeszcze głębiej położonych tkanek, a mianowicie nie tylko naskórka i skóry właściwej, ale i tkanki podskórnej. Trzeci stopień oparzenia objawia się zazwyczaj zwęglonymi, suchymi zmianami, którym może nie towarzyszyć ból, co wynika z uszkodzenia włókien nerwowych. Częściej obserwuje się zbielenie tkanek, niż ich zaczerwienienie.

Oparzenie IV stopnia

W oparzeniu czwartego stopnia występuje uszkodzenie tkanek takich jak mięśnie, ścięgna i kości. Warto podkreślić, że wiele klasyfikacji oparzeń nie uwzględnia już IV stopnia, a tak głębokie uszkodzenia zaliczane są wspólnie do stopnia III. Tego rodzaju uszkodzenia pozostawiają po sobie rozległe bliznowacenie i ubytki tkanek.

Jak udzielić pierwszej pomocy przy oparzeniu?

Pierwszym krokiem powinno być ograniczenie kontaktu ze źródłem ciepła. Jeżeli na poszkodowanym znajduje się paląca się odzież, to należy ją usunąć. Jeżeli jednak elementy ubrań silnie przywarły do tkanek, to nie należy ich na siłę samodzielnie usuwać, ponieważ może to pogłębić uszkodzenia.

Ciepło jest nagromadzone również w uszkodzonych termicznie tkankach, dlatego niezwykle ważne jest ich schłodzenie. W tym celu można wykorzystać kompresy z chłodnej wody. Należy jednak pamiętać, że schładzany obszar nie powinien przekraczać 10% powierzchni ciała na raz. Powinno się więc schładzać poszczególne obszary po kolei. Po schłodzeniu, w ramach pierwszej pomocy uszkodzone miejsca można przykryć jałową gazą. Czas schładzania tkanek optymalnie powinien wynosić około 15 minut.

>> Dowiedz się więcej: Pierwsza pomoc – jak jej udzielić krok po kroku?

Co stosować na oparzenia?

Sposób postępowania z oparzeniem zależy od jego stopnia, w tym rozległości uszkodzenia tkanek. Drobne, niewielkie oparzenia pierwszego stopnia, które nie zajmują lokalizacji szczególnych (o czym więcej przeczytamy w kolejnych akapitach) goją się szybko i nie wymagają specjalistycznego leczenia. Na podrażnioną skórę można w tym przypadku zastosować preparaty zewnętrzne (kremy) z zawartością dekspantenolu, które dostępne są w każdej aptece bez konieczności posiadania recepty. W przypadku dolegliwości bólowych można wspomóc się lekami przeciwbólowymi takimi jak paracetamol, czy ibuprofen.

Warto wyraźnie zaznaczyć, że nie jest polecane stosowanie tak zwanych „domowych sposobów” na oparzenia, takich jak smarowanie uszkodzonej skóry kurzym białkiem, czy masłem. Po wygojeniu skóry należy pamiętać o unikaniu ekspozycji na promieniowanie ultrafioletowe, ponieważ grozi to pozostawieniem przebarwień. W tym celu można wspomóc się kremami z filtrem, minimum SPF 50.

Jak leczyć oparzenia?

Oparzenie głębsze, w stopniu II często wymagają bardziej zaawansowanego postępowania. W tym przypadku warto udać się do lekarza, który oceni stan skóry i zaproponuje odpowiednie postępowanie. Może być konieczne skorzystanie ze specjalistycznych opatrunków, w tym na przykład opatrunków hydrowłóknistych, czy alginianowych. Rodzaj opatrunku powinien dobrać lekarz lub specjalista w leczeniu ran, ponieważ każda rana jest inna i wymaga innego postępowania. Dostępne na rynku opatrunki cechują się właściwościami przeciwbakteryjnymi i w różnym stopniu pochłaniają wysięk z rany. Podczas wizyty lekarskiej, specjalista może stwierdzić konieczność podjęcia profilaktyki przeciwtężcowej. Oparzenia III i IV stopnia często wymagają leczenia zabiegowego, w tym usuwania martwiczych tkanek. W przypadku oparzenia okolicy nosa, czy ust konieczne jest wykluczenie towarzyszącego oparzenie dróg oddechowych.

>> To może Cię zainteresować: Trudno gojące się rany. Dlaczego rany nie chcą się goić i jak wspomóc ten proces?

Kiedy oparzenie wymaga pomocy lekarza?

Niektóre oparzenia są sytuacjami szczególnymi, które wymagają specjalistycznej pomocy, najlepiej w ośrodkach zajmujących się leczeniem oparzeń. Zaliczamy do nich oparzenia:

• trzeciego i czwartego stopnia,
• dróg oddechowych,
• drugiego stopnia, przekraczające 10% powierzchni ciała,
• dotyczące twarzy, rąk, stóp, narządów płciowych, ale i okolicy dużych stawów,
• oparzenia chemiczne i prądem elektrycznym,
• oparzenia występujące u dzieci i u pacjentów obciążonych chorobami internistycznymi.

Kontaktu z lekarzem może wymagać również oparzenia pierwszego stopnia, szczególnie jeśli zajmuje wrażliwe okolice, jest rozległe, czy bolesne. Każda niepokojąca zmiana po oparzeniu powinna zostać skonsultowana z lekarzem.

Jakie powikłania mogą powodować oparzenia?

Niestety, oparzenia, szczególnie od drugiego stopnia mogą wiązać się z możliwością wystąpienia powikłań. Najważniejsze powikłania miejscowe oparzeń to:

• nadkażenie rany pooparzeniowej,
• opóźnione gojenie rany,
• blizny przerostowe, keloidy,
• przykurcze stawowe – mogą istotnie ograniczać ruchomość w stawach,
• neuropatie obwodowe – są związane z uszkodzeniem włókien nerwowych.

Rozległe oparzenia mogą wiązać się z poważnymi zaburzeniami ogólnoustrojowymi, w tym przede wszystkim z:

• wstrząsem oparzeniowym – jest to ogólnoustrojowa reakcją zapalną związana z uszkodzeniem śródbłonka naczyniowego i ucieczką płynów z naczyń (hipowolemia), jego objawy rozwijają się zwykle w ciągu kilku godzin od oparzenia,
• ostra niewydolność nerek – wynika z niedokrwienia w przebiegu wstrząsu oparzeniowego, ale również z uszkodzenia cewek nerkowych przez białko mioglobinę uwalnianą z tkanek po oparzeniu,
• ostra niewydolność oddechowa – związana zarówno z wstrząsem oparzeniom, jak i termicznym uszkodzeniem dróg oddechowych,
• wrzody stresowe, a więc tak zwane wrzody Curlinga – powstają na skutek niedokrwienia narządów jamy brzusznej,
• zaburzenia gospodarki elektrolitowej i kwasowo-zasadowej,
• zespół rozsianego wykrzepiania wewnątrznaczyniowego (DIC).

Oparzenia to częste zjawisko, które może wiązać się z istotnymi dla zdrowia powikłaniami. Z tego powodu nie powinno się bagatelizować tego rodzaju uszkodzenia. W przypadku wystąpienia rozległych, głębokich oparzeń, a także oparzeń w lokalizacjach szczególnych – konieczny jest pilny kontakt z lekarzem i podjęcie odpowiedniego leczenia.

Bibliografia

1. J. Jędrys i inni, Oparzenia. Pierwsza pomoc i leczenie oparzeń termicznych, Medycyna Praktyczna. [dostęp online: https://nagle.mp.pl/chirurgia/118094,oparzenia-pierwsza-pomoc-i-leczenie-oparzen-termicznych],
2. ISBI Practice Guidelines for Burn Care – International Society for Burn Injuries (ISBI) Practice Guidelines Committee. Burns, 42(5), 2016, 953–1021,
3. L. Bolognia i inni, Fourth Edition Dermatologia, Medipage, Warszawa 2022,
4. A. Szczeklik, Piotr Gajewski, Interna Szczeklika, Wydawnictwo Medycyna Praktyczna, Kraków 2020/2021,
5. J. Tatoń, A. Czech, Diagnostyka internistyczna, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa 2005.