Przepuklina może dotyczyć osób w każdym wieku – od niemowląt po seniorów. Chociaż wielu pacjentów przez długi czas bagatelizuje jej obecność, uznając jedynie za defekt estetyczny lub niewielki dyskomfort, w rzeczywistości może prowadzić do poważnych powikłań zdrowotnych. Jej rozwój bywa powolny i skryty, a pierwsze objawy często są niespecyficzne. Dlatego ważne jest zrozumienie, czym jest przepuklina, dlaczego powstaje, gdzie lokalizuje się najczęściej oraz kiedy wymaga pilnej interwencji medycznej.
| Z tego artykułu dowiesz się, że: >> Przepuklina to przemieszczenie narządów lub ich fragmentów poza prawidłowe położenie przez miejsce o zmniejszonej oporności w powłokach ciała, określane jako wrota przepukliny. >> Najczęściej lokalizuje się w okolicy pachwin i w obrębie jamy brzusznej. >> Nieleczona przepuklina może stopniowo się powiększać i prowadzić do groźnych powikłań, w tym uwięźnięcia. |
Spis treści:
- Co to jest przepuklina?
- Od czego powstaje przepuklina?
- Przepuklina i jej rodzaje – gdzie się pojawia najczęściej?
- Jak wygląda przepuklina i jakie daje objawy?
- Czy przepuklina jest groźna?
- Przepuklina u kobiet w ciąży oraz po CC
- Leczenie przepukliny. Operacja i leczenie zachowawcze
- FAQ. Przepuklina – często zadawane pytania
Co to jest przepuklina?
Przepuklina to przemieszczenie się narządów lub ich fragmentów poza ich naturalne położenie, przez wrodzony lub nabyty otwór w powłokach ciała, określany jako wrota przepukliny. Przemieszczone struktury tworzą zawartość przepukliny i najczęściej znajdują się w worku przepuklinowym.
Najczęściej przepukliny lokalizują się w obrębie pachwin oraz ściany jamy brzusznej. Mogą być widoczne zewnętrznie lub pozostawać niewidoczne, ujawniając się jedynie w badaniach obrazowych lub w określonych sytuacjach klinicznych.
Przepuklina a wypuklina – czym się różnią?
Termin „wypuklina” bywa potocznie używany jako synonim przepukliny, jednak w ujęciu medycznym nie są to pojęcia tożsame. Określenie „wypuklina” stosuje się głównie w odniesieniu do kręgosłupa i opisuje uwypuklenie krążka międzykręgowego bez przerwania jego struktur.
Od czego powstaje przepuklina?
Przyczyny przepuklin dzieli się na wrodzone i nabyte. Do wrodzonych zalicza się niepełne zamknięcie określonych struktur w okresie rozwoju płodowego. Przyczyny nabyte są natomiast związane z jednoczesnym osłabieniem struktur anatomicznych powłok ciała oraz wzrostem ciśnienia śródbrzusznego.
| Sam wzrost ciśnienia śródbrzusznego nie prowadzi do powstania przepukliny, jeżeli powłoki brzuszne są prawidłowo zbudowane i wytrzymałe. |
Czynniki ryzyka: styl życia i choroby współistniejące
Ryzyko wystąpienia przepukliny zwiększają m.in.:
- przewlekły kaszel (np. w POChP),
- przewlekłe zaparcia,
- otyłość,
- ciąża,
- ciężka praca fizyczna,
- siedzący tryb życia,
- palenie tytoniu (wpływ na jakość tkanki łącznej),
- choroby zaburzające syntezę kolagenu,
- przebyte operacje brzuszne,
- starszy wiek.
Przepuklina i jej rodzaje – gdzie się pojawia najczęściej?
Przepukliny mogą lokalizować się w różnych miejscach ciała, jednak istnieją obszary szczególnie predysponowane do ich powstawania.
Przepuklina pachwinowa
Przepuklina pachwinowa (w klasyfikacji ICD-10 oznaczona kodem K40) to najczęstszy typ przepukliny – szczególnie u mężczyzn. Jest to stan, w którym zawartość jamy brzusznej – najczęściej tkanka tłuszczowa, a niekiedy fragment jelita – przemieszcza się przez kanał pachwinowy. Przepuklina pachwinowa może być prosta lub skośna, wrodzona lub nabyta.
Przepuklina pępkowa
Przepuklina pępkowa (w klasyfikacji ICD-10 oznaczona kodem K42) lokalizuje się miejscu, w którym w życiu płodowym przebiegał przewód pępkowy. U dorosłych powstaje najczęściej w wyniku osłabienia powięzi w tej okolicy. U niemowląt występuje jako wada wrodzona i w większości przypadków zamyka się samoistnie w pierwszych latach życia.
Przepuklina brzuszna pooperacyjna
Przepuklina brzuszna pooperacyjna (w klasyfikacji ICD-10 oznaczona K43) jest wynikiem osłabienia powłok brzusznych w miejscu wcześniejszej interwencji chirurgicznej. Ryzyko jej wystąpienia po laparotomii szacuje się na około 2–20% – w zależności od rodzaju zabiegu, techniki operacyjnej oraz czynników indywidualnych.
Przepuklina udowa
Przepuklina udowa (w klasyfikacji ICD-10 oznaczona kodem K41) powstaje poniżej więzadła pachwinowego, w miejscu przejścia naczyń udowych z jamy brzusznej do uda. Ze względu na wąskie i sztywne wrota charakteryzuje się stosunkowo wysokim ryzykiem uwięźnięcia. Występuje częściej u kobiet niż u mężczyzn.
Przepuklina kręgosłupa
Przepuklina krążka międzykręgowego (potocznie nazywana „przepukliną kręgosłupa”) dotyczy układu ruchu i odnosi się do przemieszczenia jądra miażdżystego przez uszkodzony pierścień włóknisty krążka międzykręgowego. Może prowadzić do ucisku struktur nerwowych i objawów neurologicznych.
Chociaż mechanizm przemieszczenia tkanek jest podobny do obserwowanego w przepuklinach powłok brzusznych, jednostka ta różni się patogenezą, objawami oraz zasadami leczenia. W tym artykule termin „przepuklina” odnosi się wyłącznie do przepuklin jamy brzusznej.
Jak wygląda przepuklina i jakie daje objawy?
Przepuklina najczęściej ma postać miękkiego, elastycznego uwypuklenia lub guzka pod skórą, który może powiększać się podczas kaszlu, śmiechu lub wysiłku fizycznego. Wyróżnia się:
- przepuklinę odprowadzalną – można ją odprowadzić („wepchnąć”) do jamy brzusznej lub cofa się tam samoistnie (np. w pozycji leżącej),
- przepuklinę nieodprowadzalną – jej powrót do jamy brzusznej jest niemożliwy (np. z powodu zwężenia szyi worka lub zrostów); brak objawów niedrożności i cech niedokrwienia zawartości przepukliny, zwykle obserwuje się trwałe uwypuklenie powłok brzusznych,
- przepuklinę uwięźniętą – zawartość przepukliny jest uwięziona we wrotach i nie ma możliwości odprowadzenia; może powodować dolegliwości bólowe i/lub prowadzić do objawów niedrożności jelit (gdy zawartość stanowi jelito); bez cech niedokrwienia,
- przepuklinę zadzierzgniętą – dochodzi do zaciśnięcia naczyń przez obkurczone wrota przepukliny i ostrego niedokrwienia (jest to stan nagły, mogący prowadzić do martwicy jelita, wymaga pilnej interwencji chirurgicznej).
Diagnostyka przepukliny obejmuje wywiad medyczny, badanie fizykalne oraz badania obrazowe, np. USG. W trudniejszych przypadkach stosuje się tomografię komputerową lub rezonans magnetyczny, zwłaszcza przy podejrzeniu przepuklin nawrotowych lub gdy obraz kliniczny jest niejednoznaczny. Badania obrazowe mogą być wykonywane w pozycji stojącej lub podczas próby Valsalvy.
Przepuklina – objawy w początkowym stadium
Początkowe objawy przepukliny zwykle bywają subtelne i obejmują:
- uczucie rozpierania lub ciągnięcia,
- dyskomfort w okolicy zmiany,
- niewielkie uwypuklenie pojawiające się okresowo.
| U części pacjentów przez długi czas przepuklina może przebiegać bezobjawowo. Należy jednak pamiętać, że przepuklina odprowadzalna może z czasem stać się nieodprowadzalna lub ulec uwięźnięciu czy zadzierzgnięciu. |
Czy przepuklina boli?
Nie każda przepuklina powoduje ból. W początkowym stadium dolegliwości bólowe mogą być nieobecne lub pojawiać się jedynie przy wysiłku. Ból jest częstszy w przypadku przepuklin powikłanych, dużych lub uwięźniętych.
Czy przepuklina jest groźna?
Przepuklina nie zawsze stanowi bezpośrednie zagrożenie dla życia, jednak nigdy nie powinna być bagatelizowana. Niewielkie zmiany często nie powodują dolegliwości, jednak z czasem mogą się powiększać, co zwiększa ryzyko powikłań.
Czy przepuklina może pęknąć lub uwięznąć?
Przepuklina nie „pęka”, ponieważ nie jest strukturą zamkniętą. Groźnym powikłaniem jest natomiast uwięźnięcie lub zadzierzgnięcie przepukliny. W przypadku dalszego narastania ucisku może dojść do niedokrwienia, a w skrajnych sytuacjach – do martwicy jelita. Stan ten wymaga pilnej interwencji chirurgicznej.
Powikłania nieleczonej przepukliny
Pozostawienie przepukliny bez leczenia może skutkować:
- stopniowym powiększaniem się zmiany,
- nasileniem dolegliwości bólowych,
- uwięźnięciem lub zadzierzgnięciem przepukliny.
Kiedy przepuklina wymaga pilnej interwencji lekarskiej?
Alarmujące objawy, które wymagają pilnej konsultacji lekarskiej to:
- nagle pojawiający się, ostry, nieustępujący ból w okolicy przepukliny,
- utrwalone, twarde, bolesne i niemożliwe do odprowadzenia uwypuklenie, które nie zmniejsza się w pozycji leżącej,
- objawy niedrożności jelit: nudności, wymioty, wzdęcie brzucha, zatrzymanie gazów i stolca.
Dodatkowymi niepokojącymi symptomami są zaczerwienienie, sinawe zabarwienie lub nadmierne ocieplenie skóry nad przepukliną, a także objawy ogólne, takie jak gorączka, przyspieszone tętno i złe samopoczucie.
Przepuklina u kobiet w ciąży oraz po CC
Ciąża sprzyja powstawaniu przepuklin ze względu na zwiększone ciśnienie śródbrzuszne oraz rozciąganie powłok brzusznych. Najczęściej obserwuje się przepukliny pępkowe, które w wielu przypadkach mają łagodny przebieg.
Szczególną postacią jest przepuklina po cięciu cesarskim, zaliczana do przepuklin pooperacyjnych. Jest związana z osłabieniem powłok brzusznych w obrębie blizny operacyjnej.
Leczenie przepukliny. Operacja i leczenie zachowawcze
Jedynym leczeniem przyczynowym przepukliny jest zabieg chirurgiczny, polegający na odprowadzeniu jej zawartości i wzmocnieniu powłok ciała. Wyróżnia się techniki napięciowe (z użyciem własnych tkanek) oraz beznapięciowe, z wykorzystaniem siatek syntetycznych – obecnie preferowane i najczęściej stosowane ze względu na mniejsze ryzyko nawrotu.
Leczenie zachowawcze, obejmujące m.in. noszenie pasów przepuklinowych, unikanie nadmiernego wysiłku, redukcję masy ciała, modyfikację diety oraz zaprzestanie palenia tytoniu może być stosowane u pacjentów z przeciwwskazaniami do operacji. Nie prowadzi ono jednak do wyleczenia i nie eliminuje ryzyka powikłań.
FAQ. Przepuklina – często zadawane pytania
Odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania dotyczące przepukliny.
Nie każda przepuklina wymaga natychmiastowej operacji, jednak w większości przypadków leczenie chirurgiczne jest docelową metodą postępowania. Decyzja zależy od rodzaju przepukliny, objawów i stanu pacjenta.
Aktywność fizyczna powinna być dostosowana indywidualnie. U części pacjentów specjalistyczny trening wzmacniający mięśnie brzucha i dna miednicy może wspomagać leczenie. Ćwiczenia zwiększające ciśnienie śródbrzuszne mogą jednak nasilać objawy i sprzyjać powikłaniom. Dlatego wybór aktywności fizycznej powinien być skonsultowany z fizjoterapeutą.
Tempo rozwoju przepukliny jest zmienne i zależy od czynników indywidualnych. U niektórych osób postęp jest powolny, u innych zmiana może szybko się powiększać.
Przepuklina nie ustępuje samoistnie i z czasem zwykle się powiększa. Długotrwałe odkładanie leczenia zwiększa ryzyko powikłań.
Podstawą diagnostyki przepukliny jest badanie lekarskie (obejmujące m.in. dokładne badanie palpacyjne w pozycji stojącej, a także wykonanie próby Valsalvy), często uzupełnione o USG.
W pierwszej kolejności należy zgłosić się do lekarza rodzinnego, który w razie potrzeby wyda skierowanie do chirurga.
Leczenie zachowawcze może jedynie łagodzić objawy i ma charakter czasowy. Stosuje się m.in. specjalne pasy przepuklinowe, jednak nie jest to rutynowo zalecane – zazwyczaj dotyczy pacjentów niekwalifikujących się do zabiegu operacyjnego, np. z powodu poważnych chorób współistniejących.
Opieka merytoryczna: lek. Maria Wydra
Bibliografia
- https://podyplomie.pl/chirurgia/25148,przepuklina (dostęp 03.02.2025)
- https://www.mp.pl/pacjent/choroby/373570,przepuklina-co-to-jest-jakie-sa-rodzaje-i-jak-ja-leczyc (dostęp 03.02.2025)
- W. Bojarska i in., Laparoskopowa kontra otwarta beznapięciowa rekonstrukcja przepukliny pachwinowej, Chirurgia Polska 2023, 25
- https://www.mp.pl/pacjent/pediatria/choroby/noworodek/152942,przepuklina-pepkowa (dostęp 03.02.2025)
- https://www.czytelniamedyczna.pl/3290,przepukliny-brzuszne-co-lekarz-rodzinny-wiedzie-powinien.html (dostęp 03.02.2025)
