Nowotwory serca należą do najrzadszych nowotworów występujących u człowieka. Co ważne, potoczne określenie „rak serca” nie jest w pełni precyzyjne, ponieważ w sercu mogą występować zarówno guzy łagodne, jak i złośliwe, a dodatkowo częściej niż nowotwory pierwotne rozpoznaje się przerzuty z innych narządów. Sprawdź, czym są nowotwory serca, jakie mogą dawać objawy i jak wygląda ich diagnostyka oraz leczenie.
| Z tego artykułu dowiesz się: >> czym jest rak serca i dlaczego w medycynie częściej mówi się o nowotworach serca lub guzach serca, >> jak często występuje nowotwór serca i dlaczego pierwotne złośliwe guzy serca są tak rzadkie, >> jakie są możliwe przyczyny nowotworu serca oraz czy do serca mogą dawać przerzuty inne nowotwory, >> jakie objawy może wywoływać guz na sercu, w tym duszność, zaburzenia rytmu, objawy zatorowe i niewydolność krążenia, >> jak wygląda diagnostyka raka serca, zwłaszcza rola echa serca, rezonansu magnetycznego i tomografii komputerowej, >> na czym polega leczenie i od czego zależą rokowania. |
Spis treści:
- Czym jest rak serca?
- Epidemiologia raka serca
- Przyczyny nowotworu serca
- Typy nowotworów serca
- Rak serca: objawy nowotworu
- Diagnostyka raka serca
- Leczenie raka serca
- Rak serca: rokowania
- Rak i guz na sercu: najczęstsze pytania (FAQ)
- Podsumowanie
Czym jest rak serca?
Określenie rak serca jest używane potocznie, ale z medycznego punktu widzenia jest uproszczeniem. W ścisłym znaczeniu „rak” oznacza nowotwór złośliwy wywodzący się z nabłonka, tymczasem w sercu najczęściej rozpoznaje się inne typy nowotworów, zwłaszcza mięsaki, czyli nowotwory złośliwe rozwijające się z tkanek łącznych. Dlatego trafniejsze są określenia nowotwór serca lub guz serca.
Nowotwory serca można podzielić na trzy główne grupy: guzy łagodne, guzy złośliwe oraz zmiany wtórne, czyli przerzuty do serca. Ma to duże znaczenie praktyczne, bo większość pierwotnych guzów serca jest łagodna, natomiast złośliwe nowotwory serca są bardzo rzadkie.
>> Sprawdź: Serce człowieka — budowa, położenie i funkcje w organizmie
Epidemiologia raka serca
Pierwotne guzy serca występują wyjątkowo rzadko. Dane z badań sekcyjnych wskazują, że rozpoznaje się je u ułamka procenta populacji. Jednocześnie ponad 75% pierwotnych nowotworów serca stanowią zmiany łagodne (kod ICD-10: D15.1), a najczęstszym guzem pierwotnym u dorosłych jest śluzak serca.
Złośliwe nowotwory pierwotne serca (kod ICD-10: C38.0) są zdecydowanie rzadsze. W tej grupie dominują mięsaki, a najczęściej opisywanym typem jest naczyniakomięsak. Trzeba też podkreślić, że przerzuty do serca występują wielokrotnie częściej niż pierwotny nowotwór złośliwy serca.
Dlaczego nowotwory serca są rzadkie?
Nie ma jednej pewnej odpowiedzi na to pytanie. Przypuszcza się, że znaczenie ma mała zdolność komórek serca do podziałów, specyficzne warunki w tym narządzie oraz ograniczona zdolność do tworzenia nowych naczyń. W praktyce znacznie częściej niż pierwotne nowotwory serca obserwuje się wtórne zajęcie serca przez przerzuty innych nowotworów.
>> Warto przeczytać: Ból serca – co może być powodem i jak zdiagnozować przyczynę?
Przyczyny nowotworu serca
Nie ma jednej pewnej odpowiedzi na to pytanie. Przypuszcza się, że znaczenie ma mała zdolność komórek serca do podziałów, specyficzne warunki w tym narządzie oraz ograniczona zdolność do tworzenia nowych naczyń. W praktyce znacznie częściej niż pierwotne nowotwory serca obserwuje się wtórne zajęcie serca przez przerzuty innych nowotworów.
| Warto wiedzieć: Czy przerzuty do serca są możliwe? Tak – w praktyce klinicznej są one znacznie częstsze niż pierwotny rak serca. Zmiany wtórne mogą szerzyć się drogą krwi, przez ciągłość z sąsiednich tkanek albo przez wrastanie guza do dużych naczyń i jam serca. Do nowotworów częściej dających przerzuty do serca należą m.in. rak płuca, rak piersi, czerniak, chłoniaki, białaczki, rak nerki czy rak wątroby. |
>> Zobacz również: Rak płuc – objawy. Co powinno zaniepokoić?
Typy nowotworów serca
Guzy serca dzieli się na łagodne, złośliwe i wtórne. Taki podział jest ważny, bo poszczególne typy różnią się przebiegiem, leczeniem i rokowaniem.
- Guzy łagodne – należą do nich przede wszystkim śluzaki, ale także włókniaki, tłuszczaki czy włókniaki brodawczakowate. U dorosłych najczęściej rozpoznawany jest śluzak.
- Guzy złośliwe pierwotne – zalicza się do nich głównie mięsaki serca. Odrębną, bardzo rzadką grupę stanowią chłoniaki serca.
- Guzy wtórne – są to przerzuty do serca z innych narządów. Występują częściej niż pierwotny guz serca.
Rak serca: objawy nowotworu
Objawy nowotworu serca mogą być bardzo różne, a ich charakter zależy przede wszystkim od lokalizacji i wielkości zmiany. To ważne, ponieważ nawet guz łagodny może być groźny, jeśli utrudnia przepływ krwi, powoduje zatory albo wywołuje zaburzenia rytmu.
Najczęstsze objawy nowotworu serca to:
- duszność wysiłkowa i spadek tolerancji wysiłku,
- łatwe męczenie się i osłabienie,
- kołatanie serca, arytmie, omdlenia,
- objawy niewydolności serca, takie jak obrzęki, wodobrzusze czy orthopnoë,
- ból w klatce piersiowej,
- objawy zatorowe, np. udar niedokrwienny albo zatorowość płucna,
- gorączka, chudnięcie, brak apetytu, złe samopoczucie.
Jeśli guz na sercu rośnie w lewym przedsionku, może naśladować chorobę zastawki mitralnej i powodować duszność, kaszel czy obrzęk płuc. Z kolei zmiany w prawym przedsionku lub prawej komorze częściej dają objawy niewydolności prawokomorowej. Niektóre guzy naciekają mięsień sercowy lub osierdzie, prowadząc do zaburzeń przewodzenia, płynu w worku osierdziowym, a nawet tamponady serca.
>> To może Cię zainteresować: Zapalenie osierdzia – objawy, przyczyny, diagnostyka i leczenie
Diagnostyka raka serca
W diagnostyce nowotworu serca najważniejsze są badania obrazowe. Wykorzystuje się przede wszystkim:
- echokardiografię przezklatkową – badanie pierwszego wyboru, pozwalające wykryć masę w sercu,
- echokardiografię przezprzełykową – badanie uzupełniające, dające dokładniejszy obraz,
- rezonans magnetyczny serca – pomocny w ocenie charakteru guza,
- tomografię komputerową – przydatną w ocenie rozległości zmiany,
- PET (pozytonową tomografię emisyjną) – stosowaną w wybranych przypadkach, zwłaszcza przy podejrzeniu procesu złośliwego lub przerzutowego.
Ostateczne rozpoznanie stawia się na podstawie badania histopatologicznego materiału pobranego podczas zabiegu albo biopsji, jeśli jest ona uzasadniona.
>> Przeczytaj również: Badania serca – jakie są rodzaje? Kto i kiedy powinien wykonać badania kardiologiczne?
Badania laboratoryjne przy nowotworze serca
Badania laboratoryjne nie pozwalają samodzielnie rozpoznać raka serca, ale mogą wspierać diagnostykę i ocenę stanu chorego. U części pacjentów stwierdza się nieprawidłowości nieswoiste, takie jak niedokrwistość w morfologii krwi, leukocytoza oraz podwyższone wskaźniki stanu zapalnego, na przykład OB i CRP.
W praktyce badania krwi są przydatne także przed leczeniem operacyjnym, w ocenie wydolności narządowej i w monitorowaniu ewentualnych powikłań. Nie istnieje swoisty marker laboratoryjny charakterystyczny dla nowotworów serca.
Leczenie raka serca
Leczenie zależy od rodzaju guza, jego lokalizacji, stopnia zaawansowania i tego, czy możliwe jest doszczętne usunięcie zmiany. W przypadku guzów łagodnych, zwłaszcza śluzaków, standardem jest leczenie kardiochirurgiczne, zwykle w trybie pilnym ze względu na ryzyko zatorów i nagłego pogorszenia stanu chorego.
Jeśli rozpoznano pierwotny złośliwy nowotwór serca, podstawową metodą leczenia pozostaje operacja, o ile guz jest resekcyjny. U części pacjentów stosuje się także chemioterapię, radioterapię albo leczenie skojarzone, choć w przypadku mięsaków serca postępowanie musi być silnie zindywidualizowane i planowane w wyspecjalizowanych ośrodkach.
W wybranych sytuacjach rozważa się procedury wysoko specjalistyczne, takie jak autotransplantacja serca. Natomiast przy przerzutach do serca leczenie zależy głównie od nowotworu pierwotnego i stopnia uogólnienia choroby.
>> Zobacz: Troponiny sercowe – marker w diagnostyce i ocenie ryzyka ostrych zespołów wieńcowych
Rak serca: rokowania
W przypadku guzów łagodnych rokowanie po skutecznym leczeniu operacyjnym jest zwykle dobre, choć część zmian może nawracać. Inaczej wygląda sytuacja przy pierwotnych złośliwych guzach serca, zwłaszcza mięsakach.
Na rokowanie wpływają przede wszystkim:
- możliwość całkowitego usunięcia guza,
- obecność przerzutów w chwili rozpoznania,
- typ histologiczny nowotworu,
- rozległość nacieku.
W przypadku mięsaków serca rokowanie pozostaje poważne, a przeżycie często liczy się w miesiącach lub pojedynczych latach. Nie oznacza to jednak, że każdy przypadek przebiega tak samo – część chorych odnosi korzyść z leczenia skojarzonego i radykalnej operacji.
Rak i guz na sercu: najczęstsze pytania (FAQ)
Prawdopodobnie znaczenie ma mała zdolność komórek serca do podziałów i specyficzne warunki w tym narządzie. Znacznie częściej obserwuje się tu przerzuty z innych narządów.
To zależy od rodzaju zmiany. Guzy łagodne często można skutecznie usunąć operacyjnie, natomiast przy zmianach złośliwych szansa na trwałe wyleczenie zależy głównie od zaawansowania choroby i możliwości radykalnej resekcji.
To zależy od typu nowotworu, jego lokalizacji, obecności przerzutów i odpowiedzi na leczenie. W przypadku mięsaków rokowanie jest zwykle poważne.
Podstawą wykrywania jest diagnostyka obrazowa, przede wszystkim echo serca, a następnie – zależnie od sytuacji – także rezonans, tomografia komputerowa i badanie histopatologiczne.
Podsumowanie
- Nowotwór serca to bardzo rzadka choroba, a określenie „rak serca” jest uproszczeniem.
- Objawy zależą głównie od lokalizacji guza i mogą przypominać inne choroby serca.
- Kluczową rolę w rozpoznaniu odgrywa echokardiografia oraz nowoczesne badania obrazowe.
- Leczenie i rokowanie zależą od typu zmiany, możliwości jej usunięcia i obecności przerzutów.
Bibliografia
- Vander Salm TJ, Han Y. Cardiac tumors. UpToDate.
- Wiercińska M. Śluzak serca – objawy, diagnoza i leczenie. Medycyna Praktyczna, mp.pl, https://www.mp.pl/pacjent/onkologia/chorobynowotworowe/378826,sluzak-serca-objawy-diagnoza-i-leczenie (dostęp: 14.03.2026).
- Ostrowski S, Marcinkiewicz A, Nejc D. Mięsaki serca – rzadki, ale trudny problem kliniczny. Medycyna Praktyczna.
- National Cancer Institute. Matters of the Heart: Why Are Cardiac Tumors So Rare? https://www.cancer.gov/types/metastatic-cancer/research/cardiac-tumors (dostęp: 14.03.2026).
