Ból po lewej stronie brzucha, wzdęcia i zaburzenia wypróżnień mogą wskazywać na chorobę uchyłkową esicy, jedno z najczęstszych schorzeń jelita grubego u osób po 60. roku życia. W niektórych przypadkach uchyłki mogą prowadzić do poważnych powikłań: zapalenia, ropnia śródbrzusznego lub perforacji jelita. Sprawdź, jak rozpoznać uchyłki esicy, jak je leczyć i jaką dietę stosować, aby uniknąć zaostrzeń choroby.
| Z tego artykułu dowiesz się, że: >> Uchyłki esicy to najczęściej uchyłki rzekome: niewielkie uwypuklenia błony śluzowej i podśluzowej przez osłabioną mięśniówkę jelita, zwykle w miejscach przebiegu naczyń krwionośnych, >> Do czynników ryzyka ich rozwoju należą dieta uboga w błonnik, zaparcia, siedzący tryb życia, otyłość, niektóre leki, >> Choroba uchyłkowa esicy to objawowa postać uchyłków, która może prowadzić do powikłań, m.in. stanu zapalnego z gorączką i nasilonym bólem brzucha, >> Diagnostyka obejmuje wywiad, badanie fizykalne, obrazowe i laboratoryjne, >> Leczenie zależy od objawów. Obejmuje leki rozkurczowe, dietę bogatoresztkową oraz modyfikację stylu życia. |
Spis treści:
- Esica: czym jest i gdzie leży?
- Uchyłek esicy: przyczyny rozwoju
- Jak często występują uchyłki esicy?
- Objawy uchyłków esicy
- Rozpoznanie uchyłków esicy: jak przebiega diagnostyka dolegliwości?
- Jak leczyć uchyłki esicy?
- Uchyłki esicy: dieta i styl życia
- Uchyłek esicy – najczęstsze pytania (FAQ)
- Uchyłek esicy: podsumowanie
Esica: czym jest i gdzie leży?
Esica, czyli okrężnica esowata to końcowy odcinek okrężnicy (jelita grubego). Znajduje się pomiędzy okrężnicą zstępującą a odbytnicą i anatomicznie leży w lewej dolnej części jamy brzusznej. Swoją nazwę zawdzięcza charakterystycznemu kształtowi litery „S”.
W praktyce klinicznej esica jest najczęstszym miejscem występowania uchyłków (w klasyfikacji ICD-10 oznaczonych kodem K57.3).
>> Przeczytaj także: Budowa, funkcje i najczęstsze choroby układu pokarmowego człowieka
Za co odpowiada esica?
Esica uczestniczy w kluczowych procesach związanych z formowaniem i transportem treści jelitowej:
- magazynuje treść jelitową przed jej przejściem do odbytnicy,
- zagęszcza kał, poprzez końcowe wchłanianie wody i elektrolitów,
- reguluje motorykę jelita grubego, uczestnicząc w kontroli wypróżnień,
- reaguje skurczami mięśni gładkich, które odpowiadają za przesuwanie stolca dalej.
Dzięki swojemu anatomicznemu ukształtowaniu: wąskiemu światłu i dużej ruchomości, esica jest szczególnie podatna na wzrost ciśnienia wewnątrzjelitowego. To właśnie te warunki anatomiczne sprzyjają powstawaniu uchyłków w jej obrębie.
Uchyłek esicy: przyczyny rozwoju
Uchyłki esicy to tzw. uchyłki rzekome – uwypuklenia błony śluzowej i podśluzowej przez osłabioną warstwę mięśniową ściany jelita. W odróżnieniu od uchyłków prawdziwych nie obejmują wszystkich warstw ściany jelitowej.
Do ich powstawania dochodzi, gdy zaburzeniu ulega równowaga między ciśnieniem wewnątrzjelitowym a wytrzymałością ściany jelita. Z wiekiem struktury mięśniowe i tkanka łączna słabną, a przewlekle podwyższone ciśnienie sprzyja wypychaniu śluzówki, szczególnie w miejscach, gdzie przez ścianę jelita przechodzą naczynia krwionośne. Są to naturalne punkty zmniejszonego oporu.
Jak często występują uchyłki esicy?
Uchyłki esicy należą do najczęstszych zmian strukturalnych jelita grubego, szczególnie w populacjach krajów rozwiniętych. Szacuje się, że po 60. roku życia występują u ponad połowy populacji, a po 80. roku życia nawet u 70% osób.
Uchyłek esicy: czynniki ryzyka
Powstawaniu uchyłków sprzyjają:
- dieta uboga w błonnik, prowadząca do zmniejszenia objętości stolca i zaparć,
- siedzący tryb życia, brak regularnej aktywności fizycznej,
- otyłość,
- nadużywanie niektórych leków (zwłaszcza niesteroidowych leków przeciwzapalnych, opioidów),
- palenie papierosów,
- procesy starzenia się i zmiany w tkance łącznej, prowadzące do spadku elastyczności ściany jelita,
- czynniki genetyczne (np. zaburzenia syntezy kolagenu).
Obecność kilku z tych czynników jednocześnie znacząco zwiększa ryzyko rozwoju uchyłków.
Objawy uchyłków esicy
U większości osób uchyłki esicy przebiegają bezobjawowo i są wykrywane przypadkowo podczas kolonoskopii lub badań obrazowych wykonywanych z innych wskazań. Taki stan określa się jako uchyłkowatość bezobjawową.
Gdy uchyłki zaczynają dawać dolegliwości, mówimy o objawowej chorobie uchyłkowej. Do jej objawów należą:
- ból brzucha (zwykle w lewym dolnym kwadrancie),
- uczucie dyskomfortu, wzdęcia,
- zaburzenia rytmu wypróżnień (zaparcia, biegunki lub ich naprzemienne występowanie),
- uczucie niepełnego wypróżnienia,
- niekiedy epizody zatrzymania gazów i stolca.
Objawy te mogą mieć charakter przewlekły lub nawracający i przypominać zespół jelita drażliwego (IBS).
Zapalenie uchyłku esicy: symptomy
Ostre zapalenie uchyłku esicy to najczęstsze powikłanie choroby uchyłkowej, wymagające szybkiej diagnostyki i różnicowania z innymi przyczynami ostrego bólu brzucha. Jego symptomy to:
- ból brzucha (najczęściej stały, zlokalizowany w lewym dolnym kwadrancie),
- gorączka, dreszcze,
- tkliwość powłok brzusznych, niekiedy bolesny opór w badaniu palpacyjnym,
- nudności, wymioty,
- zatrzymanie gazów, stolca,
- objawy ogólne: osłabienie, brak apetytu.
Stopień nasilenia objawów zależy od rozległości stanu zapalnego oraz obecności ewentualnych powikłań (np. ropnia, perforacji lub przetoki).
Rozpoznanie uchyłków esicy: jak przebiega diagnostyka dolegliwości?
Podstawą diagnostyki uchyłków esicy jest wywiad, badanie fizykalne oraz badania dodatkowe. Badania obrazowe pozwalają potwierdzić obecność uchyłków, ocenić ich lokalizację oraz wykluczyć inne zmiany w obrębie jamy brzusznej:
- Kolonoskopia: podstawowe badanie w diagnostyce uchyłkowatości, zalecane po 50. roku życia także w ramach profilaktyki raka jelita grubego. Jest przeciwskazana w ostrej fazie zapalenia uchyłków, ale zalecana w badaniu kontrolnym po ustąpieniu objawów zapalenia.
- Tomografia komputerowa (TK) jamy brzusznej i miednicy: najważniejsze badanie w przypadku podejrzenia zapalenia uchyłków.
- USG jamy brzusznej: pomocne jako badanie wstępne, oceniające struktury jamy brzusznej, zwłaszcza w warunkach ambulatoryjnych. Jego skuteczność w wykrywaniu uchyłków jest jednak ograniczona.
W celu oceny ogólnego stanu pacjenta i wykluczenia innych przyczyn dolegliwości wykonuje się także następujące badania laboratoryjne.:
- morfologię krwi z rozmazem,
- CRP (białko C-reaktywne, wskaźnik stanu zapalnego),
- kreatyninę, eGFR,
- poziomy elektrolitów (m.in. sód, potas),
- próby wątrobowe (ALT, AST, ALP, bilirubina),
- badanie ogólne moczu.
>> Przeczytaj również: Jak przygotować się do kolonoskopii?
Jak leczyć uchyłki esicy?
Uchyłki bezobjawowe nie wymagają leczenia. Wystarczy obserwacja i kontrola czynników ryzyka. W postaci objawowej, ale niepowikłanej, stosuje się leczenie zachowawcze, obejmujące:
- leki rozkurczowe, przeciwcholinergiczne: zmniejszają napięcie mięśni gładkich jelita,
- środki regulujące wypróżnienia: np. preparaty z błonnikiem, łagodne środki przeczyszczające,
- paracetamol: zalecany w leczeniu bólu (należy unikać NLPZ i opioidów).
Integralną częścią leczenia jest także modyfikacja codziennych nawyków.
Uchyłki esicy: dieta i styl życia
Zmiana stylu życia odgrywa kluczową rolę w zapobieganiu powikłaniom oraz łagodzeniu objawów choroby uchyłkowej. Istotne są m.in.:
- regularna aktywność fizyczna,
- odpowiednie nawodnienie,
- unikanie przewlekłych zaparć,
- utrzymanie prawidłowej masy ciała,
- zaprzestanie palenia tytoniu,
- ograniczenie stosowania leków obciążających jelita (np. NLPZ, opioidów)
Równie ważnym elementem profilaktyki i leczenia jest codzienna dieta.
Co jeść przy uchyłkach esicy, a czego unikać?
U pacjentów z uchyłkami esicy zaleca się dietę bogatoresztkową, czyli bogatą w błonnik pokarmowy. Taki sposób żywienia poprawia pasaż jelitowy, zwiększa objętość stolca i zmniejsza ryzyko zaparć. W codziennym jadłospisie powinny znaleźć się:
- warzywa,szczególnie surowe lub gotowane na parze: marchew, buraki, cukinia, brokuły, kalafior, dynia, szpinak, jarmuż, pomidory, ogórki (ze skórką),
- owoce spożywane ze skórką: jabłka, gruszki, śliwki, jagody, maliny, morele, kiwi,
- produkty pełnoziarniste: razowe pieczywo, brązowy ryż, grube kasze (gryczana, jęczmienna), płatki owsiane, otręby,
- rośliny strączkowe (jeśli dobrze tolerowane): soczewica, ciecierzyca, fasola biała i czerwona, groch, bób, soja.
Zaleca się również picie co najmniej 1,5-2 litrów wody dziennie, co pomaga zapobiegać zaleganiu treści jelitowej. Należy unikać produktów wysokoprzetworzonych, bogatych w tłuszcze nasycone, ubogoresztkowych, a także ograniczyć alkohol i czerwone mięso.
Uchyłek esicy – najczęstsze pytania (FAQ)
Odpowiedzi na najczęstsze pytania dotyczące uchyłku esicy.
Uchyłki esicy zazwyczaj nie stanowią zagrożenia i pozostają bezobjawowe. Groźne mogą stać się w przypadku zapalenia lub powikłań.
Należy unikać produktów przetworzonych, tłustych, ubogoresztkowych oraz nadmiaru czerwonego mięsa i alkoholu.
Uchyłki bezobjawowe nie wymagają leczenia. W postaci objawowej stosuje się leczenie zachowawcze (dieta, leki rozkurczowe).
Uchyłek esicy: podsumowanie
Esica to odcinek jelita grubego, w którym najczęściej rozwijają się uchyłki, zwłaszcza po 60. roku życia. Zwykle pozostają bezobjawowe, ale u części pacjentów prowadzą do choroby uchyłkowej z bólem, wzdęciami i zaburzeniami wypróżnień. W przypadku powikłań konieczne jest leczenie i hospitalizacja. Jeśli masz nawracające bóle brzucha, wzdęcia lub zmiany rytmu wypróżnień, skonsultuj się z lekarzem i rozważ wykonanie badań. Wczesna diagnostyka pozwala uniknąć powikłań.
Bibliografia
- Almerie M.Q., Simpson J. Diagnosing and treating diverticular disease. The Practitioner, 2015; 259 (1785): 29–33.
- Bartnik W., Kudłacz P. Uchyłki jelita grubego. Medycyna Praktyczna. Gastrologia: Choroby jelita grubego.
- Bartnik W., Kudłacz P. Rozpoznawanie i leczenie choroby uchyłkowej okrężnicy. Medycyna Praktyczna. Medycyna Rodzinna: Wytyczne.
- Janczak D. Uchyłki. Chirurgia po Dyplomie, 2018; 01.
- Strate L., Weiser M. (red.), Chen W. (red.). Colonic diverticulosis and diverticular disease: Epidemiology, risk factors, and pathogenesis. UpToDate.
